Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh (1650-1700) là một danh tướng kiệt xuất, nhà khai quốc công thần, người có công lớn trong việc mở mang bờ cõi về phương Nam; có đóng góp phần quan trọng vào tiến trình xác lập và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc. Lễ giỗ lần thứ 325 năm (1700-2025) ngày mất Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh tại quê nhà ở xã Vạn Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình là dịp để tưởng niệm một bậc tiền nhân công thần, qua đó giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho thế hệ hôm nay và mai sau, đồng thời khơi dậy tinh thần đoàn kết, ý chí vươn lên xây dựng quê hương ngày càng phát triển.
Tại buổi lễ, bà Lê Thị Hoài Hương, Giám đốc Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Bình ôn lại thân thế, sự nghiệp của Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh: Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh sinh năm 1650 tại huyện Phong Lộc, tỉnh Quảng Bình (nay thuộc huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình). Ông là con thứ ba của Tiết chế Chiêu Võ hầu Nguyễn Hữu Dật. Từ nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, học giỏi, văn võ toàn tài. Nguyễn Hữu Cảnh sớm theo cha tham gia nhiều trận mạc, lập nhiều chiến công, được nhiều người kính trọng, nể phục, được Chúa Nguyễn trọng dụng, phong tước Lễ Thành hầu và giao giữ chức Cai cơ.
Không chỉ có biệt tài về quân sự, Nguyễn Hữu Cảnh còn giỏi điều hành, tổ chức và thu phục nhân tâm. Năm Nhâm Thân (1692), Chúa Nguyễn phái Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh làm Thống binh vào phương Nam kinh lược để tổ chức, ổn định lại bộ máy vùng đất vừa mới được bình định. Bằng tài thao lược, tổ chức của mình, sau 2 năm Nguyễn Hữu Cảnh đã ổn định được phủ Bình Thuận. Ông thi hành chính sách an dân, luôn cư xử ôn hòa, đoàn kết sắc tộc, lấy nhân đức thu phục lòng người. Với những công lao to lớn của mình, Nguyễn Hữu Cảnh đã được Chúa Nguyễn sắc phong Chưởng cơ và cử làm Trấn phủ dinh Bình Khương (ngày nay thuộc tỉnh Khánh Hoà).
Năm Mậu Dần 1698, ông được Chúa Nguyễn Phúc Chu phong làm Thống suất, cử vào kinh lược xứ Đồng Nai, Sài Gòn, Bến Nghé. Tại đây, Nguyễn Hữu Cảnh đã động viên, khuyến khích quân sỹ, cư dân thực hiện khai hoang mở cõi, dàn xếp biên cương, bảo vệ chúng dân và vùng đất mới, thiết lập các cơ sở hành chính từ thôn đến xã, lập phủ Gia Định và chính thức sáp nhập vào quốc gia Đại Việt.
Không chỉ mở mang, khai hoang những vùng đất ở Sài Gòn, Đồng Nai, Nguyễn Hữu Cảnh còn tiến xa khai khẩn mở rộng bờ cõi ra cả vùng Nam Bộ ngày nay. Nguyễn Hữu Cảnh luôn dành nhiều tình yêu thương và đối xử nhân hậu đối với quan quân triều đình đã một lòng theo mình mở cõi phương Nam và cả những người dân thật thà, chất phác, chăm chỉ, cần cù.
Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh mất năm 1700 tại Rạch Gầm, Tiền Giang. Với những công lao trong việc xác lập chủ quyền ở Đàng Trong và chống giặc ngoại xâm, Chúa Nguyễn Phúc Chu đã ban sắc phong truy tặng cho Nguyễn Hữu Cảnh là Hiệp Tán công thần, đặc tấn Chưởng dinh tráng Hoàng hầu, thuỵ là Trung Cần. Nhân dân nhiều nơi lập đền thờ tưởng nhớ công ơn của Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh. Tại Quảng Bình, Khu Lăng mộ Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh ở xã Trường Thuỷ, huyện Lệ Thuỷ và Nhà thờ Lễ Thành Hầu tại xã Vạn Ninh, huyện Quảng Ninh đã được các cấp có thẩm quyền xếp hạng di tích lịch sử.
Giám đốc Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Bình Lê Thị Hoài Hương cho biết: Những năm qua, tỉnh Quảng Bình đã không ngừng nỗ lực bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử quý báu, trong đó có việc quan tâm, đầu tư tu bổ các di tích gắn với thân thế và sự nghiệp của Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh. Công tác tu bổ không chỉ nhằm giữ gìn nguyên vẹn giá trị lịch sử- văn hóa của di tích mà còn hướng tới giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Đây là những việc làm thể hiện tình cảm, đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, đồng thời cũng góp phần vào phát triển du lịch văn hóa, gìn giữ bản sắc truyền thống của quê hương Quảng Bình.
Trong không khí trang nghiêm, các đại biểu và bà con nhân dân đã bày tỏ lòng thành kính, tri ân, nghiêng mình trước anh linh Đức ông Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh-vị anh hùng dân tộc, người con ưu tú của quê hương Quảng Bình; nguyện sẽ tiếp tục gìn giữ, phát huy những di sản mà ông và các bậc tiền nhân đã dày công để lại.
