Lễ hội được tổ chức nhằm tri ân công đức của Mai An Tiêm - người đã khai phá, mở mang bờ cõi, người được coi là thủy tổ của nghề canh nông cho dân trong vùng.
Tại lễ hội, sau lễ rước sắc phong từ Nhà văn hóa Văn Đức đến Đền thờ Đức thánh Mai An Tiêm ở xã Nga Phú, phần lễ được bắt đầu với các nghi thức tế lễ, đọc chúc văn, dâng hương thành kính, tưởng nhớ Đức thánh Mai An Tiêm - nhân vật huyền sử của nước Văn Lang thời vua Hùng thứ 18. Tiếp đó, phần hội của lễ hội diễn ra sôi nổi với các hoạt động như: thi khắc dưa, tổ chức giải bóng chuyền, cờ tướng...
Mai An Tiêm là người đã có công khai phá, xây dựng vùng đất ven biển Nga Sơn; đồng thời cũng là người có công thuần dưỡng loài cây dưa hấu đỏ. Hình ảnh Mai An Tiêm và sự tích quả dưa hấu đã góp phần thể hiện sức sống mãnh liệt của dân tộc ta trong buổi đầu dựng nước.
Theo truyền thuyết, Mai An Tiêm là con nuôi của vua Hùng. Khi bị đày ra đảo hoang cùng vợ, Mai An Tiêm thấy một con chim đang ăn miếng gì màu đỏ. Mai An Tiêm liền nhặt hạt mang về trồng trên đảo. Sau một thời gian chăm sóc, hạt lạ đó nảy mầm rồi cứ bò lan khắp mặt đất, ra quả rất sai, nếm thử quả thấy có vị ngọt mát. Mỗi khi thu hoạch, An Tiêm đều khắc dấu trên quả và thả trôi theo dòng nước.
Một ngày có một thuyền buôn nhặt được quả quý liền tìm tới đảo mà vợ chồng An Tiêm sinh sống, ngỏ ý mua loại quả này đưa về đất liền bán. Một ngày nọ, một vị đại thần mang quả quý tới dâng nhà vua và báo là có thấy dấu được khắc trên quả, vua Hùng ăn xong thấy ngon miệng, cho tìm hiểu thì biết loại quả này được mang về từ đảo mà vợ chồng Mai An Tiêm đang sống. Vua Hùng đã cho quân lính đi đón vợ chồng An Tiêm về.
Hai vợ chồng Mai An Tiêm nghe tin mừng rỡ, liền mang theo những quả chín cùng toàn bộ hạt giống về đất liền, chia cho mọi người cùng trồng. Vua Hùng rất vui mừng và đã quyết định đặt tên loại quả lạ đó tên là dưa hấu. Mai An Tiêm được coi là ông tổ của nghề trồng dưa hấu ở Việt Nam. Để nhớ ơn Mai An Tiêm, người dân Lạc Việt đã tôn ông là “Bố Cái Dưa Tây”.
Ngày nay, tại xã Nga Phú, huyện Nga Sơn có một dãy núi mang tên Mai An Tiêm; tương truyền nơi đây chính là hòn đảo xưa kia vợ chồng Mai An Tiêm từng ở.
