Theo trang SCMP, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Trung Quốc đang phục hồi mạnh mẽ khi có thêm 67 công ty khởi nghiệp kỳ lân mới trong nửa đầu năm 2026 nhờ trí tuệ nhân tạo (AI) và robot khởi động chu kỳ đầu tư mới. Đây là mức tăng lớn nhất trong gần 5 năm.
Theo báo cáo do cơ sở dữ liệu các công ty khởi nghiệp ITJuzi công bố ngày 7/7, tốc độ tăng trưởng này đồng nghĩa trung bình chưa đầy ba ngày lại xuất hiện một công ty kỳ lân mới. Đây cũng là mức cao nhất kể từ nửa cuối năm 2021, thời điểm có 76 công ty kỳ lân mới được thành lập. Công ty kỳ lân là doanh nghiệp tư nhân được định giá từ 1 tỷ USD trở lên.
Động lực tăng trưởng tập trung chủ yếu vào hai lĩnh vực công nghệ tiên tiến là AI và robot, chiếm hơn 53% tổng số công ty kỳ lân mới. Điều này khác với chu kỳ giai đoạn 2021-2022, khi các công ty khởi nghiệp quy mô lớn trải rộng trên nhiều lĩnh vực, gồm xe năng lượng mới, công nghệ sinh học y dược và các doanh nghiệp tiêu dùng trực tuyến.
DeepSeek là ngôi sao nổi bật nhất trong sáu tháng qua. Công ty AI có trụ sở tại Hàng Châu này vừa hoàn tất vòng gọi vốn từ các nhà đầu tư bên ngoài đầu tiên với mức định giá khoảng 59,2 tỷ USD, cao nhất trong sáu tháng qua và đứng thứ tư trong số các công ty kỳ lân tại Trung Quốc, sau ByteDance, Ant Group và Shein.
Tuy nhiên, theo báo cáo, khoảng 78% số công ty kỳ lân mới được định giá từ 1 tỷ USD đến 2 tỷ USD, cho thấy các doanh nghiệp này vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình tăng trưởng. Không có doanh nghiệp nào được định giá trong khoảng từ 5 tỷ USD đến 10 tỷ USD, ngưỡng được xem là bước chuyển từ “kỳ lân” sang “siêu kỳ lân”.
Gần một nửa số công ty kỳ lân mới, tương đương 32 doanh nghiệp, được thành lập trong vòng ba năm qua, trong đó phần lớn (14 công ty) ra đời vào năm 2023. Thời điểm này trùng với làn sóng phát triển các mô hình AI cỡ lớn sau khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào cuối năm 2022, qua đó khơi dậy làn sóng khởi nghiệp trong lĩnh vực AI tạo sinh trên toàn cầu.
Ví dụ, DeepSeek được ông Liang Wenfeng thành lập vào năm 2023 nhằm tập trung nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI).
Một số công ty được các doanh nghiệp hàng đầu hoặc những doanh nhân nổi tiếng hậu thuẫn đã nhanh chóng trở thành công ty kỳ lân trong năm nay. Trong đó có Bulage, còn được gọi là Pragmatics, đạt mức định giá kỳ lân chỉ sau một tháng kể từ khi thành lập.
AgiLink, nhà sản xuất bàn tay robot được doanh nghiệp robot AgiBot của Trung Quốc hậu thuẫn, cũng vượt mốc định giá 1 tỷ USD chỉ trong chưa đầy năm tháng.
ITJuzi cảnh báo trong báo cáo: “Mức định giá của một số công ty khởi nghiệp chủ yếu dựa trên uy tín của đội ngũ sáng lập và kỳ vọng của thị trường hơn là kết quả kiểm chứng thương mại thực tế. Vẫn cần chờ xem liệu những 'công ty kỳ lân chớp nhoáng' xuất hiện với tốc độ nhanh này có thể đáp ứng kỳ vọng về thương mại hóa trong vòng một đến hai năm tới hay không, cũng như liệu tình trạng bão hòa của thị trường có dẫn đến điều chỉnh về định giá hay không”.
Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp cần tạo điều kiện để các công nghệ mới như AI và robot nhanh chóng hình thành doanh nghiệp và thu hút nguồn lực đầu tư. Tuy nhiên, tốc độ tăng số kỳ lân cũng đặt ra yêu cầu chú trọng khả năng thương mại hóa và hiệu quả thực tế. Đây là gợi mở đối với Việt Nam trong thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, nhất là việc tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và đưa kết quả nghiên cứu công nghệ vào thị trường.
