Khi nhà máy trở thành “phòng học” công nghệ
Các chuyến tham quan nhà máy tại Trung Quốc đang thu hút ngày càng nhiều doanh nhân, nhà đầu tư và lãnh đạo doanh nghiệp nước ngoài. Thay vì chỉ theo dõi những sản phẩm mới qua các hội nghị hay báo cáo thị trường, họ muốn trực tiếp nhìn cách robot vận hành, dây chuyền được tự động hóa và các công nghệ mới được đưa vào sản xuất hàng loạt.
Robert Wu, CEO công ty nghiên cứu dữ liệu Baiguan tại Thượng Hải, cho biết ông đã tổ chức các chuyến tham quan cho hơn 20 nhà đầu tư, doanh nhân và lãnh đạo doanh nghiệp, với chương trình kéo dài 5 ngày có mức phí lên tới 15.000 USD. Khoảng một nửa số người tham gia đến từ Đông Nam Á.
Các điểm đến thường là Bắc Kinh, Thâm Quyến, Thượng Hải, Hàng Châu và Hợp Phì – những trung tâm tập trung nhiều doanh nghiệp về xe điện, pin, AI và robot.
Nhu cầu này cũng tạo ra một loại hình dịch vụ mới. GloPen, một công ty tổ chức tour công nghệ tại Thượng Hải, cho biết số yêu cầu đặt tour trong năm 2026 tăng 50%, chủ yếu từ khách châu Âu và Singapore. Công ty hiện tổ chức hơn 100 chuyến tham quan doanh nghiệp mỗi tháng.
Một số nhà máy đã trở thành điểm đến nổi tiếng. Nhà máy xe điện của Xiaomi tại Bắc Kinh đón hơn 250.000 lượt khách kể từ tháng 3/2024. Các chuyến tham quan robot, AI và công nghệ mới cũng được tổ chức tại nhiều thành phố công nghiệp của Trung Quốc.
Điều thu hút những người này không chỉ là sản phẩm cuối cùng mà là cách sản phẩm được tạo ra: từ nghiên cứu, thiết kế, chuỗi cung ứng linh kiện đến sản xuất quy mô lớn.
Robot trình diễn kỹ năng may tại Hội nghị Robot Thế giới 2026 ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 19/8/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát
Từ công nghệ đến năng lực sản xuất
Sức hút của Trung Quốc trong các chuyến tham quan công nghệ phản ánh một đặc điểm quan trọng của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nước này: khoảng cách giữa công nghệ và sản xuất có thể được rút ngắn khá nhanh khi doanh nghiệp có sẵn chuỗi cung ứng, năng lực chế tạo và thị trường đủ lớn.
Thâm Quyến từng được biết đến như một trung tâm sản xuất điện tử, nhưng hiện tập trung ngày càng nhiều doanh nghiệp phần cứng, robot và AI. Các nhà sáng lập startup nước ngoài tìm đến đây không chỉ để xem sản phẩm mà còn để tìm đối tác, linh kiện và nhà máy có khả năng sản xuất.
Những người tổ chức các chuyến tham quan cho biết nhiều doanh nhân nước ngoài muốn tìm hiểu cách các địa phương Trung Quốc phối hợp để đưa AI vào sản xuất và dịch vụ, cũng như cách doanh nghiệp nhanh chóng thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm.
Tuy nhiên, việc Trung Quốc có lợi thế trong sản xuất không đồng nghĩa nước này đã dẫn đầu ở mọi lĩnh vực công nghệ. Một số chuyên gia cho rằng các công ty công nghệ ngoài Trung Quốc vẫn chiếm thị phần lớn trên thị trường toàn cầu và sở hữu nhiều tài sản trí tuệ quan trọng.
Điều đáng chú ý hơn nằm ở khả năng biến những tiến bộ công nghệ thành sản phẩm có thể sản xuất và sử dụng trên quy mô lớn.
Đây cũng là lý do các chuyến tham quan nhà máy có giá trị vượt ra ngoài hoạt động quảng bá. Đối với một doanh nghiệp muốn phát triển robot hoặc thiết bị AI, việc nhìn thấy một dây chuyền đang vận hành có thể giúp trả lời những câu hỏi mà phòng thí nghiệm khó giải quyết: linh kiện lấy từ đâu, quy trình sản xuất được tổ chức thế nào, sản phẩm được kiểm thử ra sao và làm thế nào để giảm chi phí khi tăng sản lượng.
Việt Nam cần chú ý đến khâu đưa công nghệ ra thị trường
Với Việt Nam, câu chuyện này gợi mở một vấn đề phù hợp với định hướng của Nghị quyết 57: phát triển khoa học, công nghệ không chỉ dừng ở nghiên cứu mà phải tạo ra sản phẩm và giá trị kinh tế thực tế.
Một hệ sinh thái công nghệ mạnh không chỉ cần các phòng nghiên cứu hay doanh nghiệp khởi nghiệp. Nó còn cần khả năng kết nối giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp sản xuất, nhà đầu tư và thị trường.
Đây là khâu đặc biệt quan trọng với những lĩnh vực như AI, robot, chip và công nghệ tự động hóa. Một công nghệ có thể đạt kết quả tốt trong phòng thí nghiệm nhưng vẫn khó thương mại hóa nếu thiếu doanh nghiệp đủ năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng linh kiện hoặc khách hàng sẵn sàng sử dụng.
Kinh nghiệm từ các trung tâm công nghệ của Trung Quốc cho thấy năng lực sản xuất cũng có thể trở thành một phần của năng lực đổi mới sáng tạo. Khi doanh nghiệp nghiên cứu có thể tiếp cận nhanh với nhà cung cấp linh kiện, nhà máy và người dùng, quá trình thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm được rút ngắn.
Với Việt Nam, điều này có thể được cụ thể hóa thông qua việc tăng liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp; tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia ngay từ giai đoạn nghiên cứu; đồng thời phát triển các trung tâm thử nghiệm, phòng lab dùng chung và hạ tầng phục vụ sản xuất công nghệ cao.
Một vấn đề khác là thị trường đầu ra. Nhà nước, doanh nghiệp lớn và các ngành kinh tế có thể trở thành nơi thử nghiệm những công nghệ mới, nhưng việc ứng dụng cần gắn với nhu cầu cụ thể và hiệu quả đo được. Khi có thị trường ban đầu, doanh nghiệp mới có điều kiện hoàn thiện sản phẩm, tăng quy mô và tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu.
