50 năm Thành phố mang tên Bác: Từ khát vọng lòng dân đến tầm nhìn thế kỷ

Hành trình đến nay đã chứng minh bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần năng động, sáng tạo của một Thành phố anh hùng. Bước vào kỷ nguyên mới, với Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị, Thành phố đang vươn mình bứt phá bằng tầm nhìn thế kỷ: Khẳng định vị thế siêu đô thị toàn cầu, trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo hàng đầu châu Á.

Ý Đảng, lòng dân và danh xưng rực rỡ tên vàng

Nhìn lại cột mốc lịch sử nửa thế kỷ trước, việc Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh không đơn thuần là quyết định hành chính mà là kết quả tất yếu của một dòng chảy khát vọng thẳm sâu, âm ỉ cháy trong lòng người dân qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ.

Gợi nhắc về bối cảnh đầy thiêng liêng ấy, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Hà Minh Hồng (Hội Khoa học Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, bản kiến nghị lịch sử ngày ấy mang chữ ký của 57 nhân sĩ, trí thức tiêu biểu, đại diện cho ý chí của người dân miền Nam gửi gắm lên Quốc hội và Chính phủ, mong muốn danh xưng Hồ Chí Minh sẽ trở thành biểu tượng cho sự chiến đấu, hy sinh và quyết tâm sắt đá gắn liền với Tổ quốc của đồng bào Nam Bộ.

57 chữ ký của những trí thức, nhân sĩ uy tín năm ấy chính là đại diện cho hàng triệu tấm lòng quần chúng. Khát vọng được đứng dưới tên gọi của vị lãnh tụ kính yêu không chỉ là sự tri ân mà còn là lời thề thủy chung son sắt của mảnh đất “thành đồng Tổ quốc”. Danh xưng ấy vừa là phần thưởng tinh thần vô giá dành cho một Sài Gòn kiên cường trong máu lửa vừa là điểm tựa niềm tin vững chắc để toàn thể đồng bào Nam Bộ bước vào hành trình mới: Hàn gắn vết thương chiến tranh và tái thiết quê hương.

Chính biểu tượng của sự hy sinh và quyết tâm sắt đá mà Phó Giáo sư, Tiến sỹ Hà Minh Hồng nhắc đến đã trở thành “bệ phóng” cho dòng máu năng động, sáng tạo của Thành phố Hồ Chí Minh trong suốt chặng đường 50 năm xây dựng, đổi mới. Tinh thần ấy từ quá khứ đang tiếp tục truyền lửa cho hiện tại.

Nhìn lại nền tảng sức mạnh vô song tạo nên những kỳ tích lịch sử, ông Phạm Chánh Trực, nguyên Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định, sức mạnh của Thành phố Hồ Chí Minh bắt nguồn từ nhân dân. Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời lãnh đạo cách mạng Việt Nam, nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định luôn đoàn kết một lòng đi theo Đảng. Sức mạnh của Thành phố Hồ Chí Minh bắt nguồn từ đường lối của Đảng. Đỉnh cao là đường lối cách mạng Việt Nam ở miền Nam thời kỳ chống đế quốc Mỹ cứu nước. Đường lối đó có thể huy động được sức mạnh của toàn dân.

Chính sự hòa quyện tuyệt đối giữa ý Đảng và lòng dân cùng đội ngũ cán bộ trung kiên được tôi luyện qua lửa đỏ chiến trường đã tạo nên một “điểm tựa” tinh thần vững chãi, đưa Thành phố vượt qua nghịch cảnh bước vào một chương mới, khắc phục hậu quả chiến tranh, kiến thiết nước nhà.

Bản lĩnh Thành phố anh hùng

Bước ra khỏi chiến tranh, Thành phố Hồ Chí Minh phải đối mặt thực trạng vô cùng khốc liệt của thời hậu chiến: Thất nghiệp, hạ tầng nhiễu loạn, nguyên vật liệu cạn kiệt. Trong bối cảnh ấy, bản tính năng động, sáng tạo và khí phách anh hùng của Đảng bộ và nhân dân Thành phố một lần nữa trỗi dậy mạnh mẽ. Thấm nhuần sâu sắc triết lý của Bác Hồ: "Độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét, thì tự do, độc lập cũng không làm gì...", những vị lãnh đạo “đời đầu” của Thành phố đã dũng cảm bám sát thực tiễn, coi lợi ích của nhân dân là tối thượng.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Phan Xuân Biên, nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh hồi tưởng: “Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những điểm sáng nổi bật, khí phách và bản chất anh hùng từ những năm tháng gian truân khốc liệt nơi chiến trường trọng điểm được khơi dậy... vừa chạy gạo từng bữa cho 3,5 triệu dân, vừa thành lập Tổ thu mua lương thực, lặn lội xuống tận Đồng bằng sông Cửu Long, vượt qua bao hàng rào “ngăn sông cấm chợ”... tạo nên “hạt gạo cô Ba Thi” nuôi sống Thành phố”.

Hàng loạt các xí nghiệp quốc doanh tự cứu mình bằng cách đẩy mạnh kế hoạch sản xuất “phụ” bên ngoài chỉ tiêu pháp lệnh, mang hơi thở sống động của thị trường như Công ty Bột giặt Miền Nam, Dệt Phong Phú, Dệt Thành Công, Bia Sài Gòn, Sinco, Caric... Những hành động dũng cảm ấy ban đầu phải gánh chịu không ít búa rìu dư luận, bị phê phán, quy chụp là “xé rào”, làm trái khuôn phép chung. Thế nhưng, bằng bản lĩnh kiên gan bền chí, lãnh đạo Thành phố vẫn kiên trì thực hiện, chấp nhận hiểm nguy để chứng minh chân lý từ thực tiễn.

Đánh giá cao giá trị của những bước đi mang tính lịch sử này, Tiến sỹ Trần Du Lịch, nguyên thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng nhấn mạnh, đường lối đổi mới của Ðảng đã đề ra tại Ðại hội VI được xem là bước ngoặt trong công cuộc đổi mới ở nước ta. Ðường lối này đã được Ðảng đúc kết từ thực tiễn của cả một quá trình xây dựng phát triển đất nước, trong đó dấu ấn về tư duy quan hệ thị trường mà cơ sở của nó tồn tại trong đời sống kinh tế Thành phố đã trở thành nhân tố góp phần vào sự thừa nhận quan hệ sản xuất hàng hóa trong đổi mới.

Giai đoạn 1986 - 2010, GRDP của Thành phố Hồ Chí Minh tăng trưởng ấn tượng ở mức hai con số (10,5%/năm). Dù chỉ chiếm diện tích nhỏ và chưa đến 9% dân số cả nước, Thành phố đã đóng góp hơn 21% GDP và gần 30% tổng thu ngân sách cả nước. Thành phố liên tục đi đầu, khai phá và cống hiến cho quốc gia những mô hình kinh tế mang tính định chế chung: Khu chế xuất Tân Thuận, Khu công nghệ cao, mô hình “đổi đất lấy hạ tầng” đại lộ Nguyễn Văn Linh, thí điểm cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước cho đến các phong trào xã hội có sức lan tỏa sâu rộng ra cả nước như xóa đói giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa, thanh niên tình nguyện…

Ghi nhận những công lao vĩ đại đó, Đảng và Nhà nước trao tặng cho Thành phố danh hiệu "Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới" và danh hiệu cao quý "Thành phố Anh hùng" vào năm 2005.

Bứt phá trong kỷ nguyên mới

Trải qua nửa thế kỷ tăng trưởng vượt bậc, Thành phố Hồ Chí Minh giờ đây đã vươn mình trở thành một siêu đô thị với quy mô hơn 14 triệu dân. Tuy nhiên, hành trình phát triển dựa vào các lợi thế thô truyền thống như thâm dụng lao động giá rẻ, mở rộng vốn đầu tư thuần túy hay phát triển bất động sản đang chạm tới những giới hạn và có xu hướng suy giảm động lực. Các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng giao thông kết nối, nguy cơ đứt gãy ký ức đô thị và áp lực môi trường đang trở thành những rào cản thách thức năng lực dẫn dắt của đầu tàu kinh tế cả nước.

Để tiếp tục thực hiện sứ mệnh dẫn dắt, yêu cầu bức thiết đặt ra lúc này là phải thực hiện những đột phá mạnh mẽ về mặt thể chế để giải phóng tối đa sức mạnh nội sinh.

Tháng 5/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết lịch sử này đặt ra những mục tiêu vô cùng táo bạo: Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt hai con số (10%/năm) liên tục trong giai đoạn 2026-2045; GRDP bình quân đầu người đạt 75.000 USD, chỉ số phát triển con người (HDI) đạt mức lý tưởng trên 0,9 và cam kết đạt mức phát thải ròng bằng "0". Đến năm 2045, Thành phố phấn đấu khẳng định vai trò dẫn dắt châu Á và trở thành điểm đến hấp dẫn toàn cầu.

Để hiện thực hóa bức tranh đó, tư duy tăng trưởng của Thành phố buộc phải trải qua một cuộc cách mạng, chuyển dịch triệt để từ mô hình dựa vào vốn sang mô hình dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh. Tiến sỹ Trần Du Lịch nêu quan điểm: “Trọng tâm của quá trình chuyển đổi này không chỉ nằm ở công nghệ mà trước hết là ở chính sách và thể chế. Thể chế phải đi trước một bước, nếu không công nghệ sẽ bị trói buộc. Cần mạnh dạn thí điểm các cơ chế vượt trội theo tinh thần “sand-box” chính sách cho các lĩnh vực mới như Fintech, AI, kinh tế nền tảng, Trung tâm tài chính quốc tế. Xây dựng bộ máy hành chính khả dĩ đáp ứng yêu cầu triển khai có hiệu quả Luật đô thị đặc biệt”.

Chặng đường 50 năm khép lại để mở ra trang sử mới huy hoàng hơn. Đi lên từ khát vọng lòng dân, được soi sáng bởi đường lối của Đảng và bệ đỡ từ truyền thống năng động, sáng tạo, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước chinh phục tầm nhìn thế kỷ. Thành phố mang tên Bác vững tin sẽ vươn mình thành một siêu đô thị văn minh, hiện đại, một cực tăng trưởng xanh rực rỡ - mãi là trái tim kiêu hãnh của cả nước và khẳng định vị thế trên bản đồ thế giới.