Phát biểu trước các lãnh đạo Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Mỹ Latinh tại Hội nghị thượng đỉnh Ibero-American (các nước nói tiếng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha) diễn ra trong hai ngày 4-5/11 tại Madrid, nhà lãnh đạo Ukraine đã lên tiếng kêu gọi hỗ trợ máy biến áp, cáp điện, máy phát điện và thiết bị điện tử nhằm khôi phục cơ sở hạ tầng bị hư hại do các cuộc tấn công.
Cụ thể, ông Zelensky đề cập Brazil, Mexico, Argentina và Colombia là những quốc gia có tiềm năng cung cấp máy biến áp, Chile có thể cung cấp cáp điện, trong khi Tây Ban Nha tiềm năng hỗ trợ thiết bị điện và máy phát điện.
Tổng thống Zelensky khẳng định Ukraine cần các thiết bị, vật tư tương thích với lưới điện của nước này, đồng thời kêu gọi các chính phủ thiết lập liên hệ trực tiếp với nhà sản xuất để đẩy nhanh tiến độ giao hàng.
Cũng tại sự kiện này, ông Zelensky đã trao đổi với Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres, đồng thời tham gia các cuộc thảo luận cùng Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez, Tổng thống Honduras Nasry Asfura và các nhà lãnh đạo quốc tế khác. Nhà lãnh đạo Ukraine cũng đã gặp Nhà vua Tây Ban Nha Felipe VI tại Cung điện Zarzuela.
Thông qua lời kêu gọi này, ông Zelensky đã nhấn mạnh nhu cầu năng lượng của Ukraine như một nội dung trọng tâm trong các cuộc thảo luận, đồng thời kêu gọi tăng cường hợp tác với các đối tác bên ngoài châu Âu. Theo ông, quá trình khôi phục mạng lưới điện cần có sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế, cùng với việc tiếp cận nhanh chóng các thiết bị chuyên dụng.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đánh giá rằng trước thời điểm tháng 2/2022, Ukraine có công suất phát điện khoảng 38 GW. Tuy nhiên, gần 5 năm xung đột đã khiến con số này sụt giảm nghiêm trọng, dù công suất phát điện thực tế hiện nay vẫn chưa được xác định rõ ràng. Hiện tại, 3 nhà máy điện hạt nhân vẫn đang hoạt động của Ukraine cung cấp hơn 55% tổng sản lượng điện của cả nước.
Các cuộc tấn công từ phía Nga đã bộc lộ điểm yếu của hệ thống năng lượng tập trung cao độ tại Ukraine. IEA ước tính rằng trong giai đoạn 2022-2023, khoảng một nửa công suất phát điện của Ukraine đã bị chiếm giữ, hư hại hoặc phá hủy; đồng thời, một nửa số trạm biến áp quy mô lớn trong mạng lưới điện cũng tổn hại do tên lửa và thiết bị bay không người lái.
Tháng 2 vừa qua, Ngân hàng Thế giới (WB) cho biết chi phí dài hạn để khôi phục ngành năng lượng Ukraine ước tính vào khoảng 91 tỷ USD. Riêng trong năm nay, Ukraine cần khoảng 4,9 tỷ USD để tiến hành các công việc sửa chữa khẩn cấp.
Các cuộc tấn công đã phơi bày điểm yếu của mô hình năng lượng tập trung tại Ukraine, khi những cơ sở quy mô lớn, cố định trở thành những mục tiêu dễ bị đánh phá. Bởi vậy, phân tán hệ thống năng lượng đang trở thành giải pháp ngày càng quan trọng để bảo đảm khả năng duy trì hoạt động trước các cú sốc.
Việc phi tập trung hóa nguồn cung năng lượng thông qua sản xuất tại chỗ, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, lưới điện siêu nhỏ và đồng phát nhiệt cùng điện đều đã được đề xuất nhằm tăng nguồn cung.
Năng lượng Mặt Trời cũng hồi sinh tại Ukraine. Hiệp hội Năng lượng Mặt Trời Ukraine ước tính khoảng 800 MW công suất điện Mặt Trời đã được lắp đặt trong năm 2024 và đạt 1,5 GW vào năm 2025. Các doanh nghiệp và hộ gia đình đang lắp đặt hệ thống điện Mặt Trời nhằm giảm phụ thuộc vào lưới điện quốc gia.
