Đây là bước đi quan trọng nhằm cập nhật những biến đổi về thể chế và thực tiễn, tạo cơ sở cho việc tổ chức không gian phát triển quốc gia một cách đồng bộ.
Theo Viện Quy hoạch đô thị và nông thôn quốc gia, Quy hoạch số 891 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 22/8/2024 là văn bản đặt nền móng cho việc hình thành mạng lưới đô thị và nông thôn gắn với các hành lang kinh tế, tuy nhiên những thay đổi trong định hướng không gian và thể chế mới hiện nay đòi hỏi một sự cập nhật và hoàn thiện toàn diện.
Việc điều chỉnh quy hoạch lần này tập trung vào ba nội dung trọng tâm nhằm bảo đảm sự thống nhất với quy hoạch tổng thể quốc gia: Rà soát cấu trúc hệ thống trên cơ sở kế thừa Quy hoạch số 891; chuyển đổi định hướng phát triển từ đơn vị hành chính sang không gian chức năng; cập nhật nội dung phân loại đô thị theo Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Phương án điều chỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ đô thị hóa cả nước đạt trên 50%, hình thành hệ thống mạng lưới đa trung tâm gắn với các vùng động lực. Đến năm 2050, tỷ lệ đô thị hóa đạt khoảng 70 - 75%, hướng tới hệ thống đô thị xanh, thông minh, phát thải thấp, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và quốc tế., tỷ lệ giao thông công cộng tại các đô thị lớn đạt mức cao…
Quy hoạch cũng làm rõ các chỉ tiêu phát triển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và kiến trúc cảnh quan theo hướng liên kết vùng. Điểm mới của chương trình phát triển đô thị là việc thích ứng với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đảm bảo tính kế thừa hệ thống hiện hữu nhưng vẫn mang lại sự thay đổi về chất lượng. Những mục tiêu này không chỉ định hình diện mạo đô thị mà còn là căn cứ để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực trong giai đoạn tới.
Trong cấu trúc không gian mới, dự thảo xác định bốn vùng đô thị lớn gồm Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng - Huế và Cần Thơ.
Đại diện các tỉnh thành gồm Hà Nội, Cà Mau, An Giang, Vĩnh Long và Tuyên Quang đã đề xuất cần có những quy định cụ thể về quản lý khu vực chuyển tiếp giữa đô thị và nông thôn. Các địa phương cũng kiến nghị việc lượng hóa khái niệm cụm đô thị, chuỗi đô thị và xác định rõ vai trò của từng tỉnh trong mạng lưới vùng. Nhiều ý kiến đề nghị bổ sung chương trình phát triển cho đô thị miền núi, định hướng giao thông liên vùng và làm rõ các trục kết nối chiến lược để các tỉnh có cơ sở cập nhật quy hoạch địa phương…
Đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mong muốn làm rõ tính chất vùng đô thị thông qua việc lồng ghép các hành lang du lịch và cực tăng trưởng quốc gia cũng như nêu bật định hướng phát triển công nghiệp văn hóa tại các đô thị.
Phía Văn phòng Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng rà soát kỹ nội dung điều chỉnh quy hoạch theo hướng làm rõ các nội dung kế thừa và điều chỉnh. Đồng thời rà soát, cập nhật đầy đủ các văn bản chỉ đạo của Chính phủ về quy hoạch phát triển đô thị bền vững.
Các chuyên gia từ Viện Kiến trúc quốc gia cũng gợi mở nghiên cứu mô hình đô thị sân bay tại Long Thành, đô thị sinh thái núi và đề cao tính nhận diện văn hóa, lịch sử để tăng cường nhận diện đô thị trong quy hoạch. Hiệp hội các đô thị Việt Nam cũng lưu ý rà soát lại tầm nhìn của quy hoạch để đảm bảo tính khả thi.
Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn khẳng định sự cần thiết của việc điều chỉnh quy hoạch. Thứ trưởng thống nhất thực hiện điều chỉnh theo trình tự rút gọn dựa trên yêu cầu cấp bách của thực tiễn. Về chuyên môn, lãnh đạo Bộ nhấn mạnh việc chuyển đổi sang tiếp cận không gian chức năng là yếu tố cốt lõi để phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp. Thứ trưởng yêu cầu các đơn vị trực thuộc phối hợp rà soát kỹ danh mục trong đồ án quy hoạch, tên quy hoạch, thời kỳ quy hoạch và định hướng phát triển của các đô thị giai đoạn 2030 - 2050. Dự thảo cuối cùng cần được hoàn thiện chỉn chu để trình Bộ trưởng Bộ Xây dựng phê duyệt.
