Trong dòng chảy lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc, Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực là biểu tượng sáng ngời cho tinh thần bất khuất, ý chí kiên cường của người dân Nam Bộ. Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực sinh năm 1838 tại làng Bình Nhựt, huyện Cửu An, phủ Tân An, nay thuộc xã Bình Đức, tỉnh Tây Ninh. Tên thật của ông là Nguyễn Văn Lịch, còn được nhân dân biết đến với các tên gọi Quản Lịch, Quản Chơn.
Ông sinh ra và lớn lên trong những năm tháng đất nước đứng trước thảm họa xâm lược của thực dân Pháp. Trước vận mệnh của non sông, với lòng yêu nước nồng nàn và ý chí quật cường, người thanh niên dân chài Nguyễn Trung Trực đã sớm đứng lên tham gia nghĩa quân của Trương Định, chiến đấu chống quân xâm lược tại vùng Gò Công và các địa bàn Nam Bộ.
Tên tuổi của ông gắn liền với hai chiến công vang dội, làm rung chuyển bộ máy cai trị của thực dân Pháp thời bấy giờ. Đó là trận hỏa công đốt cháy tàu chiến Éspérance (Hy Vọng) của Pháp trên dòng sông Nhật Tảo năm 1861 - chiến thắng đầu tiên đánh sập niềm tự hào vũ khí tối tân của giặc. Tiếp đó là trận đánh tập kích táo bạo, chiếm đồn kiên cố của thực dân Pháp ngay tại trung tâm Rạch Giá vào năm 1868.
Dù phong trào sau đó bị đàn áp và ông bị giặc bắt, ông vẫn giữ vững khí tiết cho đến hơi thở cuối cùng. Câu nói bất hủ của ông trước pháp trường vào ngày 27/10/1868: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây” đã trở thành tuyên ngôn đanh thép về lòng yêu nước, truyền ngọn lửa đấu tranh qua nhiều thế hệ. Đã 158 năm trôi qua, lời thề giữ nước ấy vẫn vang vọng giữa lòng dân tộc, là bệ đỡ tinh thần vô giá cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
Phát biểu tại lễ tưởng niệm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước nêu rõ, Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực đã anh dũng hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Sự hy sinh của ông không phải là sự kết thúc mà đã trở thành sự khởi đầu cho một biểu tượng bất tử về lòng yêu nước và khí phách của người Việt Nam. Tên tuổi, sự nghiệp và tinh thần Nguyễn Trung Trực đã vượt qua giới hạn của thời gian, sống mãi trong ký ức, tình cảm và lòng kính trọng của nhân dân Việt Nam, đặc biệt là trong trái tim của nhân dân Nam Bộ và An Giang.
Lễ hội truyền thống Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực là dịp để chúng ta thành kính tưởng niệm, tri ân và ôn lại những trang sử hào hùng của dân tộc, qua đó, khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, giáo dục truyền thống cách mạng, nhất là đối với thế hệ trẻ.
Năm 2023, Lễ hội Đình thần Nguyễn Trung Trực tại Rạch Giá được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là niềm vinh dự, tự hào và cũng là trách nhiệm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh An Giang trong việc tiếp tục bảo tồn, trao truyền và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của lễ hội, góp phần phát triển du lịch văn hóa, du lịch tâm linh và nâng cao đời sống nhân dân.
An Giang luôn quan tâm gìn giữ, trùng tu, tôn tạo các di tích gắn với cuộc đời, sự nghiệp của cụ Nguyễn và tổ chức lễ hội ngày càng trang trọng, thiết thực.
“Trước anh linh Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực, An Giang nguyện tiếp tục phát huy truyền thống yêu nước, tinh thần bất khuất, ý chí tự lực, tự cường, đoàn kết, chung sức, đồng lòng thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh", Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước nhấn mạnh.
