Chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Tập Cận Bình là chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của một lãnh đạo Trung Quốc tới Mỹ kể từ năm 2015, và cũng là lần thứ ba hai nhà lãnh đạo gặp trực tiếp trong chưa đầy một năm, sau các cuộc gặp tại Busan (Hàn Quốc) hồi tháng 10 và tại Bắc Kinh hồi tháng 5.
Trong tuần này, Mỹ và Trung Quốc đã đồng ý gia hạn thêm hai tháng thỏa thuận đình chiến thương mại đến tháng 1/2027. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết, việc gia hạn sẽ giúp Washington và Bắc Kinh có thêm thời gian để xem xét những gì có thể làm được trên mặt trận kinh tế.
Tuy nhiên, thay vì chốt một thỏa thuận lâu dài, việc gia hạn dường như chỉ đẩy các câu hỏi cốt lõi, gồm thuế quan, các khoản mua hàng của Trung Quốc, nguồn cung đất hiếm và các hạn chế công nghệ, sang vòng đàm phán tiếp theo.
Ông Einar Tangen, chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Đổi mới Quản trị Quốc tế (CIGI), tổ chức tư vấn chính sách có trụ sở tại Canada (Ca-na-đa), hiện làm việc tại Bắc Kinh, cho rằng việc gia hạn 2 tháng không phải là cầu nối tới một thỏa thuận lớn, mà chỉ là một "bao cát tạm thời" nhằm ngăn một "trận lụt mang tính cấu trúc". Ông cho rằng đây thực chất chỉ là một nỗ lực tạo hình ảnh tích cực trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ.
Theo ông Phillippe Le Corre, Giáo sư quan hệ quốc tế và nghiên cứu châu Á tại Trường Kinh doanh ESSEC của Pháp, thời hạn gia hạn ngắn cho thấy rõ một thỏa thuận lâu dài hơn vẫn còn ngoài tầm với. Ông cho biết các đợt gia hạn ngày càng ngắn lại, đồng nghĩa hai bên chưa tìm được tiếng nói chung trong nhiều vấn đề.
Với quan điểm lạc quan hơn, ông Sun Chenghao, nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh và Chiến lược Quốc tế, Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh), mô tả việc gia hạn đình chiến là một "bước đi tạm thời hữu ích", cho thấy cả hai bên đều muốn duy trì đà hạ nhiệt căng thẳng gần đây, điều mà ông cho là tiến triển có ý nghĩa.
Ông cho rằng theo quan điểm của Trung Quốc, một thỏa thuận bền vững cần có lợi ích tương hỗ và khả năng dự đoán chính sách tốt hơn; các khoản mua hàng bổ sung không thể mãi bù đắp cho sự bất định về thuế quan, hạn chế công nghệ và khả năng tiếp cận thị trường.
Ông cho biết, giá trị của việc gia hạn sẽ phụ thuộc vào việc liệu nó có tạo ra được "các cam kết cụ thể" từ cả Bắc Kinh lẫn Washington hay không.
Về vấn đề nông sản, ông Bessent cho biết, Bắc Kinh đang đáp ứng yêu cầu mua 25 triệu tấn đậu tương theo thỏa thuận trước đó, nhưng vẫn chậm trễ trong cam kết mua 17 tỷ USD các mặt hàng nông sản khác.
Giới chức Mỹ cũng cho biết, lượng đất hiếm được giao cũng chưa đạt yêu cầu, một dấu hiệu khác cho thấy khoảng cách đáng kể vẫn còn tồn tại. Đối với doanh nghiệp, kết quả này đồng nghĩa với một dạng bất ổn quen thuộc: mức thuế hiện thấp hơn, nhưng các quyết định kinh doanh vẫn phải đưa ra trong bối cảnh chính sách còn biến động.
Giá ngũ cốc tại Chicago đã giảm sau khi cuộc gặp thượng đỉnh không đưa ra nhiều chi tiết cụ thể về các thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung mà thị trường hàng hóa đang kỳ vọng, nhất là về nông sản và năng lượng.
Ông Trump cho biết, hai nhà lãnh đạo đã đạt "những bước tiến vượt bậc" trong việc mở rộng khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc cho nông dân Mỹ, thông qua một Ban Thương mại mới được thành lập, nhưng một số người tỏ ra thất vọng vì thiếu thông tin mới.
Ông Joe Davis, Giám đốc bán hàng tại Futures International LLC cho rằng, đây không phải tin tốt cho nông dân và giới đầu tư đang kỳ vọng thêm các thông báo mua ngũ cốc và hạt có dầu.
Cụ thể, giá đậu tương tại Chicago đã giảm 1% và ghi dấu chuỗi giảm dài nhất kể từ tháng 6. Giá ngô và lúa mì đều giảm lần lượt giảm 1,8% và 2,5% xuống mức thấp nhất trong một tháng. Tại Kuala Lumpur, giá dầu cọ kỳ hạn giảm tới 2,2%. Công ty AgResource Co. viết trong một báo cáo rằng việc thiếu thông tin mới khiến một số nhà đầu tư "bán ra vì thờ ơ".
Về lĩnh vực công nghệ, hai nhà lãnh đạo thể hiện góc nhìn khác biệt rõ rệt đối với quản trị trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi Chủ tịch Tập Cận Bình nhấn mạnh, hai cường quốc có trách nhiệm đảm bảo sự phát triển của AI luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người, Tổng thống Trump lại ưu tiên tối thiểu hóa các quy định quản lý đối với công nghệ mà ông gọi là "siêu trí tuệ" (SI).
Theo bài phân tích của học giả Trung Quốc (Zhu Feng) đăng trên trang mạng thinkchina.sg (Singapore), cạnh tranh Trung - Mỹ trong lĩnh vực AI đã gia tăng mạnh mẽ gần đây, khi Washington liên tục nhấn mạnh luận điệu về "mối đe dọa từ Trung Quốc". AI đã trở thành nguồn bất đồng và cạnh tranh chiến lược mới trong quan hệ song phương.
Tuy nhiên, theo ông Chu Phong, những tín hiệu tích cực từ các cuộc đàm phán giữa ông Hà Lập Phong và ông Bessent tại New York có thể mở đường để Trung Quốc và Mỹ tránh sự chia rẽ, đối đầu trong lĩnh vực AI, đồng thời thiết lập các cơ chế truyền thông và đối thoại mang tính thể chế.
Ông Chu Phong cho rằng thế giới đã bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư do AI thúc đẩy. Việc thiết lập các quy tắc quản trị AI hiệu quả, cũng như ngăn ngừa và kiểm soát những rủi ro tiềm tàng mà công nghệ này gây ra, là trách nhiệm mà hai cường quốc phải gánh vác, đồng thời cũng là kỳ vọng chung của cộng đồng quốc tế. Nếu cuộc cạnh tranh hiện tại giữa hai nước trong lĩnh vực AI leo thang thành sự chia rẽ và đối đầu trực tiếp, đó sẽ là thảm họa đối với cuộc cách mạng công nghiệp toàn cầu trong kỷ nguyên AI, có thể vượt khỏi tầm kiểm soát và lan sang cả lĩnh vực quân sự, an ninh.
Nhìn tổng thể, cuộc gặp tại Washington cho thấy, cả hai nước đều có nhu cầu duy trì sự ổn định trong quan hệ song phương thông qua nghi thức ngoại giao trọng thể và những phát biểu thiện chí. Giới chuyên gia nhấn mạnh, khoảng cách giữa việc duy trì không khí tích cực trong quan hệ song phương và giải quyết thực chất những bất đồng chiến lược giữa hai siêu cường sẽ tiếp tục là phép thử đối với cả Mỹ và Trung Quốc trong thời gian tới.
