Phong trào Hồi giáo Hamas ngày 20/7 công bố bổ nhiệm ông Khalil al-Hayya, 65 tuổi, làm thủ lĩnh mới, thay thế Yahya Sinwar, người thiệt mạng trong giao tranh với lực lượng Israel vào tháng 10/2024.
Cuộc bầu chọn nội bộ diễn ra căng thẳng hơn thường lệ. Trong vòng bỏ phiếu kín đầu tiên của hội đồng lãnh đạo Hamas, cả ông al-Hayya lẫn ông Khaled Meshaal, người đứng đầu văn phòng Hamas ở nước ngoài, đều không giành đủ số phiếu cần thiết để chiến thắng, buộc hai bên phải bước vào vòng bỏ phiếu quyết định. Kết quả này phản ánh những bất đồng sâu sắc trong nội bộ Hamas về định hướng tương lai của tổ chức.
Hội đồng bầu cử gồm các thành viên đến từ Dải Gaza, Bờ Tây, trong đó có cả những người đang bị giam giữ trong các nhà tù Israel, cùng ban lãnh đạo Hamas ở nước ngoài.
Quá trình bầu chọn bắt đầu từ tháng 1 nhưng nhiều lần bị gián đoạn do các cuộc xung đột tại Iran, Liban cũng như chiến dịch quân sự liên tiếp của Israel ở Gaza.
Khalil al-Hayya là một trong những lãnh đạo Hamas chịu tổn thất cá nhân lớn nhất trong nhiều năm xung đột với Israel.
Tháng 9/2025, Israel tiến hành một cuộc không kích nhằm vào tòa nhà nơi phái đoàn Hamas đang hoạt động tại thủ đô Doha của Qatar với mục tiêu ám sát ông. Al-Hayya sống sót, song con trai ông là Hommam, giám đốc văn phòng cùng nhiều trợ lý đã thiệt mạng.
Trong cuộc xung đột năm 2014, con trai cả Osama, con dâu và ba cháu nội của ông cũng tử vong khi ngôi nhà của gia đình bị đánh bom.
Trước đó, năm 2008, người con trai Hamza, thành viên Lữ đoàn Qassam - cánh quân sự của Hamas - thiệt mạng trong một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Đầu năm nay, một người con trai khác là Azzam qua đời vì những vết thương sau một cuộc không kích của Israel tại Gaza.
Tổng cộng, ông al-Hayya đã mất bốn người con trai cùng nhiều người thân khác trong các chiến dịch quân sự của Israel.
Bi kịch gia đình cũng dẫn đến một cuộc trao đổi hiếm hoi giữa ông al-Hayya với các quan chức Mỹ.
Sau khi Tổng thống Donald Trump cho phép tiếp xúc trực tiếp với Hamas, đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã gặp ông al-Hayya tại Ai Cập chỉ vài ngày sau vụ không kích ở Doha.
Ông Witkoff cho biết đã gửi lời chia buồn về cái chết của con trai nhà lãnh đạo Hamas, đồng thời chia sẻ bản thân cũng từng mất con trai khi mới 22 tuổi. Theo ông, cả hai đều là những bậc cha mẹ từng phải chôn cất con mình.
Ông Jared Kushner cũng kể lại rằng khi hai người nói về những mất mát trong gia đình, cuộc đối thoại không còn chỉ là một cuộc đàm phán, mà trở thành khoảnh khắc của hai người cha.
Kể từ sau cái chết của ông Yahya Sinwar, Hamas được điều hành bởi một hội đồng lâm thời gồm năm thành viên, trong đó có cả hai ông al-Hayya và Meshaal. Một quan chức cấp cao của Hamas cho biết hội đồng này sẽ giải thể để nhường chỗ cho bộ máy lãnh đạo mới.
Dự kiến, Bộ Chính trị Hamas sẽ họp tại Istanbul trong vài ngày tới nhằm thành lập các ủy ban và tiến hành tái cơ cấu hệ thống lãnh đạo.
Sinh ra tại thành phố Gaza với bí danh Abu Osama, ông al-Hayya có bằng tiến sĩ luật Hồi giáo và là một trong những thành viên sáng lập Hamas từ cuối thập niên 1980.
Ông al-Hayya được xem là một trong những kiến trúc sư chính của quá trình hàn gắn quan hệ giữa Hamas và Iran sau khi hai bên rạn nứt vì cuộc nội chiến Syria năm 2011. Năm 2022, ông dẫn đầu phái đoàn Hamas tới Damascus gặp Tổng thống Bashar al-Assad nhằm khôi phục quan hệ với Syria, một bước đi được đánh giá là đưa Hamas quay trở lại quỹ đạo ảnh hưởng của Iran.
Ông cũng tham dự lễ nhậm chức của Tổng thống Iran cùng cựu lãnh đạo Hamas Ismail Haniyeh, người sau đó thiệt mạng trong một cuộc tấn công mà Israel bị cho là đứng sau. Khoảng 16 tháng sau cuộc tấn công ngày 7/10/2023, ông al-Hayya tiếp tục tới Tehran để gặp Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei, củng cố hình ảnh là một trong những lãnh đạo Hamas có mối quan hệ gần gũi nhất với giới lãnh đạo Iran.
