Thực tiễn cho thấy quy mô và mức độ tác động ngày càng lớn. Cuối năm 2025, tỷ trọng kinh tế số Việt Nam đạt gần 18% GDP, hàng triệu người tham gia các nền tảng trực tuyến. Nhưng đi cùng với đó là thông tin xấu, độc bùng nổ. Chỉ tính riêng trong giai đoạn 2025-2026, số vụ thông tin xấu, độc trên không gian mạng đã tăng hơn 300%, trong đó hơn 70% nhắm trực tiếp vào nền tảng tư tưởng của Đảng. Riêng thiệt hại do lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 lên đến hàng ngàn tỷ đồng.
Đây không chỉ là vấn đề an ninh mạng mà là cảnh báo về an ninh tư tưởng!
Ở bình diện toàn cầu, “thông tin sai lệch và thao túng thông tin” được xếp vào nhóm rủi ro ngắn hạn hàng đầu. Sự phát triển của AI tạo sinh và deepfake khiến việc sản xuất tin giả nhanh, rẻ và tinh vi hơn đã đẩy cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng sang một cấp độ mới.
Đó không chỉ là tranh luận quan điểm, mà là công cụ cạnh tranh địa chính trị, là “chiến tranh nhận thức”!
Trong bối cảnh đó, xác định không gian số là mặt trận tư tưởng chủ yếu không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu. Nếu không hiện diện và dẫn dắt trên môi trường này, công tác tư tưởng sẽ đánh mất vai trò “đi trước, mở đường”.
Cần phải nói rõ, những năm qua, công tác tư tưởng đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Nền tảng tư tưởng của Đảng được giữ vững, niềm tin xã hội được củng cố, hệ thống văn bản tiếp tục được hoàn thiện, lực lượng đấu tranh trên không gian mạng được hình thành và phát triển. Có những địa phương đã vận hành hàng nghìn trang thông tin, kênh truyền thông gắn kết đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên, cộng tác viên dư luận xã hội với hệ thống AI để phát hiện sớm thông tin xấu, độc. Báo chí cũng chuyển mạnh sang đa nền tảng; thời gian gỡ bỏ nội dung vi phạm trên nền tảng xuyên biên giới được rút ngắn xuống 24 giờ. Hành lang pháp lý cũng được hoàn thiện với các luật và nghị định liên quan đến an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và bảo vệ thông tin cá nhân.
Song những kết quả này là chưa đủ đáp ứng so với yêu cầu của kỷ nguyên số. Điểm nghẽn lớn nhất là chưa hình thành được hệ sinh thái công tác tư tưởng số thống nhất, liên thông. Dữ liệu còn phân tán, thiếu kết nối; chưa có nền tảng dùng chung và “mạnh ai nấy làm”. Nội dung truyền tải còn một chiều, chậm đổi mới, thiếu hấp dẫn, trong khi công chúng số lại ưa chuộng nội dung ngắn, trực quan, đa nền tảng, tương tác cao.
Năng lực nắm bắt, phân tích và dự báo còn hạn chế. Có vụ việc phải mất nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày mới có phản ứng chính thức, trong khi thông tin xấu đã lan rộng. Một bộ phận cán bộ, đảng viên còn thiếu kỹ năng số, còn xã hội chưa có “sức miễn dịch tư tưởng” đủ mạnh.
Do đó, yêu cầu cấp bách đặt ra là phải đổi mới căn bản, toàn diện và trước hết là đổi mới ở phương thức. Phải từ truyền đạt một chiều sang kiến tạo nhận thức, củng cố niềm tin, dẫn dắt và thúc đẩy hành động. Phải từ phản ứng bị động sang chủ động phòng ngừa. Mỗi chủ trương, chính sách lớn phải được chuyển hóa thành “gói truyền thông số” đồng bộ, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Tốc độ xử lý phải rút ngắn theo các ngưỡng cụ thể về định hướng, phản hồi và gỡ bỏ thông tin vi phạm. Những điều này cũng chính là thước đo năng lực làm chủ không gian số.
Nhưng cốt lõi vẫn là con người. Xây dựng “miễn dịch tư tưởng” cho xã hội phải là mục tiêu chiến lược, xuyên suốt thông qua trang bị kỹ năng nhận diện tin giả, nâng cao văn hóa số, đạo đức số. Khi mỗi người dân có khả năng phân biệt đúng - sai, thật - giả, thì thông tin xấu sẽ khó lan rộng, niềm tin sẽ được củng cố từ bên trong.
Nhưng cũng cần nhớ rằng, bên cạnh yếu tố con người thì công cụ giữ vai trò rất quan trọng. Công tác tư tưởng trong kỷ nguyên số không thể đạt hiệu quả cao nhất nếu thiếu dữ liệu và công nghệ. Việc hình thành hệ sinh thái tư tưởng số có tính chất then chốt. Hệ sinh thái này phải bao gồm kho dữ liệu lý luận, văn kiện, học liệu; dữ liệu dư luận xã hội; nền tảng quản trị nội dung; công cụ phân tích, cảnh báo sớm và các công cụ AI “Make in Vietnam”.
Do đó, thời gian tới đây, chúng ta phải hoàn thành cơ bản hệ sinh thái thống nhất toàn Đảng, hình thành một Trung tâm điều hành thông tin tư tưởng cấp Trung ương và làm chủ một số nền tảng/công cụ AI phục vụ công tác tư tưởng. Khi có dữ liệu, công tác tư tưởng sẽ chuyển từ cảm tính sang khoa học. Khi có công cụ, việc nắm bắt và xử lý thông tin sẽ nhanh và chính xác hơn. Khi có hệ sinh thái liên thông, sức mạnh sẽ không còn phân tán mà được cộng hưởng.
Việc xây dựng đội ngũ làm công tác tư tưởng cũng phải đáp ứng yêu cầu mới. Chúng ta phải hình thành được đội ngũ chuyên gia truyền thông chính luận số nòng cốt, bồi dưỡng lực lượng cán bộ tuyên giáo và dân vận có năng lực số nâng cao. Đây chính là lực lượng “vừa vững chính trị, vừa giỏi công nghệ”, đủ sức hoạt động hiệu quả trên không gian mạng.
Nhìn xa hơn, đến năm 2045, đòi hỏi đặt ra không chỉ là thích ứng mà phải làm chủ không gian tư tưởng số. Khi đó, mọi âm mưu chống phá sẽ được nhận diện sớm và xử lý kịp thời; xã hội có “miễn dịch tư tưởng” vững vàng; hệ sinh thái thông tin chính thống đủ mạnh để cạnh tranh quốc tế và văn hóa số, đạo đức số trở thành chuẩn mực phổ biến.
Khi không gian số trở thành mặt trận tư tưởng chủ yếu, mỗi thông tin và mỗi hành động đều có tác động trực tiếp đến niềm tin xã hội. Giữ vững trận địa này không chỉ là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng mà còn là bảo vệ niềm tin xã hội, bảo vệ tương lai phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.