Các đại biểu thống nhất chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh, đưa 58 ngành, nghề ra khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện; đồng thời nhấn mạnh việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải có lộ trình, nguyên tắc và công cụ quản lý phù hợp, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý.
Rà soát toàn diện
Phát biểu tại hội trường, đa số các đại biểu Quốc hội thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư nhằm tiếp tục cắt giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Dự thảo Luật đưa 58 ngành, nghề ra khỏi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nhiều ngành, nghề sẽ chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm hoặc quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và pháp luật chuyên ngành. Đây là thay đổi rất lớn về phương thức quản lý nhà nước. Nội dung này cũng được nhiều đại biểu Quốc hội thảo luận, cho ý kiến.
Theo đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Tây Ninh), cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát tổng thể danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện trên cơ sở bộ tiêu chí thống nhất, khách quan, áp dụng chung cho tất cả các ngành, nghề, thay vì chủ yếu dựa trên chỉ tiêu cắt giảm và đề xuất của từng bộ, ngành quản lý chuyên ngành.
Đại biểu cho rằng, lần sửa đổi này không chỉ là việc sửa đổi một phụ lục của Luật Đầu tư mà còn là quyết định về cơ chế thực hiện một cuộc rà soát tổng thể nhằm loại bỏ các rào cản pháp lý đối với việc gia nhập thị trường, tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, gắn với mục tiêu cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và phát huy tối đa nguồn lực xã hội. Việc giữ lại hay đưa một ngành nghề ra khỏi danh mục phải căn cứ vào các tiêu chí như mức độ ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng và môi trường cũng như mức độ cần thiết của việc áp dụng điều kiện kinh doanh.
Tuy nhiên, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung đề nghị, quá trình rà soát cần làm rõ các vấn đề: Ngành nghề đó có còn đáp ứng tiêu chí hạn chế quyền tự do kinh doanh theo Luật Đầu tư hay không? Mục tiêu quản lý đã được bảo đảm bằng pháp luật chuyên ngành hay chưa? Có thể chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm hay không? Điều kiện kinh doanh có thực chất là điều kiện kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn hay không? Chi phí tuân thủ và tác động đến môi trường đầu tư, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, hộ kinh doanh; đồng thời xem xét thực trạng và xu hướng cải cách quản lý nhà nước...
"Nếu áp dụng cách tiếp cận này để rà soát toàn bộ danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ bảo đảm tính minh bạch, nhất quán, đồng thời tránh tình trạng có xu hướng giữ lại các điều kiện thuộc phạm vi quản lý của mình", đại biểu Phan Thị Mỹ Dung nhấn mạnh.
Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN
Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị xây dựng một bảng kế hoạch thi hành cụ thể đối với từng ngành, nghề, trong đó cần rõ 5 vấn đề. Đó là: Điều kiện nào thực sự được bãi bỏ; văn bản nào phải sửa đổi; công cụ quản lý thay thế là gì; cơ quan nào chịu trách nhiệm hậu kiểm; thời điểm công cụ mới bắt đầu vận hành.
"Việc chuẩn bị văn bản hướng dẫn đầy đủ sẽ giúp luật sớm đi vào cuộc sống khi được thông qua", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.
Về vấn đề này, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) cho rằng, cắt giảm bao nhiêu ngành, nghề không quan trọng bằng cắt giảm như thế nào để không tạo hậu quả khó khắc phục.
Để hoàn thiện dự thảo luật, đại biểu Lê Hoàng Anh cho biết, cắt giảm điều kiện kinh doanh và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải có nguyên tắc, không thể làm theo cách cắt cơ học cho đủ chỉ tiêu.
Đại biểu Lê Hoàng Anh nhấn mạnh: "Phụ lục IV với 198 ngành, nghề, cắt giảm khoảng 29,3% nhưng con số chưa phải điều đáng lo nhất. Bỏ điều kiện trước, công cụ thay thế chưa có, đúng nguy cơ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu: Không để cắt ở văn bản này nhưng phát sinh khoảng trống ở nơi khác".
Do đó, đại biểu đề nghị, bổ sung một khoản tại Điều 5 quy định các nguyên tắc chuyển đổi tiền kiểm sang hậu kiểm làm căn cứ chung, ràng buộc khi xây dựng phương án thay thế cho ngành, nghề trong danh mục, thay vì mỗi Bộ làm theo cách riêng như hiện nay là phân loại theo mức độ rủi ro, bảo đảm đồng bộ về thời điểm, nguồn lực tương xứng, không biến tướng thành điều kiện trá hình.
Bên cạnh đó, ngành, nghề nào chưa có văn bản thay thế khi Phụ lục IV mới có hiệu lực thì phải áp dụng ngay biện pháp quản lý rủi ro tạm thời, không được để trống. Đồng thời giao Chính phủ xây dựng đề án nguồn lực hậu kiểm, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước ngày 1/3/2027 (có thể giao ở Nghị quyết chung của kỳ họp).
Quy định rõ việc lạm dụng khí N2O
Đồng tình cao với yêu cầu xử lý việc lạm dụng khí N2O, tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, nếu quy định cấm có hiệu lực ngay mà chưa có hướng dẫn về nhận diện hành vi vi phạm, xác định mục đích sử dụng, trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi cung ứng, xử lý hàng hóa tồn kho và phối hợp giữa công an, quản lý thị trường, y tế, công thương, dễ phát sinh lúng túng và áp dụng không thống nhất.
"Cần chuẩn bị đồng thời văn bản hướng dẫn về khí N2O, làm rõ phạm vi cấm, các trường hợp sử dụng hợp pháp được loại trừ, chứng từ chứng minh mục đích sử dụng, trách nhiệm của người bán và người mua cũng như mối quan hệ với pháp luật hóa chất, an toàn thực phẩm và xử lý vi phạm", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.
Đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai) đề nghị các cơ quan chức năng nghiên cứu cơ chế nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động sản xuất, kinh doanh khí N2O dùng cho mục đích y tế, tránh tình trạng lợi dụng để đưa ra ngoài phục vụ mục đích giải trí trái phép.
Nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường quản lý, đại biểu Nguyễn Trung Kiên cho rằng cần có cơ chế kiểm soát, phòng ngừa, ngăn chặn và đấu tranh hiệu quả với các hành vi vi phạm này.
Đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai Lê Hoàng Anh phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN
Về vấn đề này, đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị, Bộ Tài chính và Bộ Công an phối hợp để cụm từ "ngoại lệ" bên Luật Đầu tư khớp chính xác với cụm từ "mục đích trái pháp luật" bên Bộ luật Hình sự; đồng thời quy định rõ ngay trong Nghị định hướng dẫn rằng trách nhiệm người bán được xác định theo lỗi cố ý tại Điều 10, chỉ xử lý khi biết hoặc có cơ sở để biết mục đích sử dụng sai, không suy diễn từ mục đích sử dụng mà người bán không thể biết.
Liên quan đến kinh doanh vàng và trang sức, đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) cho biết, thời gian vừa qua, thị trường kinh doanh kim cương diễn biến rất phức tạp. Một số đại biểu Quốc hội đã có đề xuất liên quan đến kinh doanh kim cương, vàng, trang sức mỹ nghệ, nhưng trong dự thảo chưa thấy Cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình.
Theo đại biểu, đây là vấn đề cần tiếp tục được xem xét, thảo luận thêm; đề nghị cần nghiên cứu đưa nội dung này vào danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và cần có những quy định chặt chẽ hơn trong quản lý.