Tổng thống Mỹ Donald Trump coi Trung Quốc là đối thủ cạnh tranh chủ yếu và muốn kéo Nga lại gần Washington hơn, qua đó làm suy yếu quan hệ giữa Moskva và Bắc Kinh. Đây là nhận định của ông Aleksandar Vucic, người mới từ chức Tổng thống Serbia để tranh cử thủ tướng, trong cuộc phỏng vấn độc quyền với kênh RT Balkan.
Theo ông Vucic, thỏa thuận dầu diesel giữa Mỹ và Nga là một phần trong chiến lược địa chính trị rộng lớn hơn của Washington nhằm cải thiện quan hệ với Moskva, qua đó làm suy yếu quan hệ đối tác giữa Nga và Trung Quốc.
Tổng thống Trump đã công bố thỏa thuận sau cuộc hội đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 9/10 (theo giờ địa phương). Theo nội dung được công bố, Moskva nhất trí cung cấp ngay hơn 300.000 tấn dầu diesel ra thị trường Mỹ và thế giới, tiếp đó rót thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và một triệu tấn trong giai đoạn sau. Washington sau đó miễn trừ các biện pháp trừng phạt đối với dầu diesel Nga đến ngày 7/4/2027.
Trước khi đạt thỏa thuận, ông Trump đổ lỗi cho các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga khiến giá nhiên liệu tăng mạnh. Tuy nhiên, thị trường năng lượng còn chịu tác động từ cuộc chiến của Mỹ với Iran, vốn ảnh hưởng đến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.
“Xét từ góc độ của ông Donald Trump, ông ấy đang làm một việc khôn ngoan vì nước Mỹ, cố gắng kéo giá nhiên liệu tính theo gallon xuống... Nhưng tôi không nghĩ chuyện này chỉ liên quan đến dầu diesel”, ông Vucic nói, đồng thời lưu ý rằng lượng 300.000 tấn dầu diesel ban đầu chỉ đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ của Mỹ trong chưa đầy một ngày.
Trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đang đến gần và cuộc đối đầu giữa chính quyền ông Trump với Tehran ngày càng không được lòng một bộ phận dư luận, ông Vucic cho rằng thỏa thuận có thể một phần nhằm thu hút sự ủng hộ của cử tri thông qua việc kéo giảm giá nhiên liệu. Tuy nhiên, theo ông, phía sau quyết định này còn có một tính toán địa chính trị lớn hơn.
“Tôi nghĩ vấn đề còn lớn hơn nhiều. Ông Donald Trump biết đối thủ cạnh tranh chủ yếu của mình là Trung Quốc. Và ông ấy đang tìm cách, một cách tinh tế, đưa Nga phần nào rời xa Trung Quốc và xích lại gần Mỹ hơn”, cựu Tổng thống Serbia nhận định.
Khi được hỏi liệu ông Trump có muốn cải thiện quan hệ với Moskva hay không, ông Vucic trả lời: “Tất nhiên”.
“Nếu ông ấy đối đầu với Nga, ông ấy sẽ chỉ đẩy Nga lại gần Trung Quốc hơn”, ông Vucic giải thích. “Theo tôi, ông Trump đang tìm cách kéo Nga, một đồng minh mạnh và có tiềm lực của Trung Quốc, ra xa liên minh đó ít nhất một phần”.
Chính quyền Tổng thống Trump từ lâu đã coi Trung Quốc là đối thủ chiến lược lớn của Mỹ. Chiến lược An ninh quốc gia năm 2025 của Mỹ đề cập đến việc điều chỉnh lại quan hệ kinh tế với Bắc Kinh. Dù vậy, tháng trước, ông Trump vẫn long trọng tiếp đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington để thảo luận về thương mại, vấn đề Đài Loan và Iran.
Hai bên nhất trí gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại đến tháng 1/2027, song những bất đồng liên quan đến thuế quan, công nghệ và an ninh vẫn chưa được giải quyết.
Trong khi đó, Nga và Trung Quốc tiếp tục tăng cường hợp tác chiến lược và năng lượng trong bối cảnh phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Moskva liên quan đến xung đột Ukraine. Trung Quốc đã trở thành khách hàng mua dầu lớn nhất của Nga, đồng thời là một trong những bên mua khí đốt quan trọng của nước này. Nguồn cung khí đốt qua đường ống Sức mạnh Siberia tiếp tục mở rộng khi Nga chuyển hướng xuất khẩu năng lượng khỏi thị trường châu Âu.
Đề cập quan hệ Nga - Mỹ, ông Vucic cũng nhắc đến nỗ lực ngoại giao của Washington nhằm giải quyết xung đột Ukraine. Theo ông, việc Mỹ đồng thời duy trì các kênh đàm phán với Moskva và Kiev cho thấy Washington nghiêm túc trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp. Tuy nhiên, ông không cho rằng đột phá sẽ sớm đạt được.
Cựu Tổng thống Vucic bày tỏ hy vọng một thỏa thuận hòa bình có thể được ký kết trong vòng 5-6 tháng tới. Khi được hỏi liệu ông có lo ngại xung đột có thể phát triển thành cuộc đối đầu trực tiếp giữa Nga và Liên minh châu Âu (EU) hay không, ông trả lời: “Tôi lo ngại điều đó, nhưng hy vọng nó sẽ không xảy ra”.
Serbia duy trì quan hệ gần gũi với Nga. Dưới thời ông Vucic, Belgrade đã kiềm chế trước sức ép của EU về việc áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Moskva liên quan đến Ukraine, bất chấp tham vọng gia nhập khối của quốc gia Balkan này.
Trong cuộc phỏng vấn, ông Vucic một lần nữa nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì các mối quan hệ truyền thống với Moskva bất chấp sức ép từ bên ngoài. Theo ông, các nhà lãnh đạo cần “giữ bình tĩnh và đưa ra những quyết định hợp lý, sáng suốt”.
Ông Vucic từ chức trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai vào tháng trước, trước thềm cuộc bầu cử quốc hội trước thời hạn dự kiến diễn ra ngày 25/10. Do Hiến pháp Serbia không cho phép ông tranh cử nhiệm kỳ tổng thống thứ ba, ông hiện tìm cách trở thành thủ tướng với tư cách ứng cử viên của đảng Tiến bộ Serbia (SNS) cầm quyền.
Thỏa thuận dầu diesel Nga - Mỹ diễn ra trong bối cảnh Washington vừa tìm cách kiểm soát giá năng lượng trong nước, vừa cạnh tranh chiến lược với Bắc Kinh. Việc cho phép một phần dầu diesel Nga tiếp cận thị trường có thể đem lại lợi ích trước mắt về nguồn cung và giá nhiên liệu, đồng thời mở thêm không gian đối thoại giữa Washington và Moskva.
Tuy nhiên, nhận định của ông Vucic rằng ông Trump muốn kéo Nga rời xa Trung Quốc hiện chưa được Washington xác nhận. Việc hai nước đạt thỏa thuận năng lượng cũng không đồng nghĩa Nga sẽ thay đổi quan hệ đối tác với Bắc Kinh.
Trong nhiều năm qua, quan hệ Nga - Trung đã được củng cố trên các lĩnh vực năng lượng, thương mại và an ninh. Các lệnh trừng phạt của phương Tây sau khi xung đột Ukraine bùng phát càng thúc đẩy Moskva chuyển hướng một phần hoạt động kinh tế sang châu Á, trong khi Bắc Kinh có thêm nguồn cung năng lượng từ Nga.
