Vì sao bầu cử giữa kỳ Mỹ có thể định đoạt hướng đi của cuộc chiến Iran?

Các cố vấn cấp cao của Tổng thống Donald Trump được cho là muốn ngăn xung đột trở lại trạng thái chiến tranh toàn diện trước ngày bỏ phiếu. Washington gần đây chuyển trọng tâm sang gây sức ép kinh tế, nhưng vẫn duy trì phong tỏa đường biển và tiến hành một số cuộc không kích nhằm vào Iran.

Chiến lược này đặt Nhà Trắng trước bài toán khó trong hai tháng tới. Mỹ muốn tiếp tục siết chặt Tehran mà không đẩy giao tranh vượt tầm kiểm soát, trong khi Iran có thể chủ động leo thang để khai thác thời điểm ông Trump đang chịu nhiều sức ép chính trị nhất.

Chiến tranh trở thành gánh nặng bầu cử

Kết quả bầu cử giữa kỳ sẽ quyết định liệu đảng Cộng hòa có giữ được quyền kiểm soát Quốc hội hay không. Nếu chiến sự leo thang trước tháng 11, tâm lý phản đối chiến tranh và những khó khăn kinh tế có thể khiến thêm nhiều cử tri quay lưng với chính quyền.

Một cuộc thăm dò của truyền thông vào cuối tháng 8 cho thấy chỉ 31% người Mỹ ủng hộ cuộc chiến, trong khi 63% phản đối. Tỷ lệ ủng hộ ông Trump cũng giảm từ 40% xuống còn 33% kể từ khi xung đột bùng phát.

Mỹ và Israel mở các cuộc tấn công nhằm vào Iran ngày 28/2. Đầu tháng 3, ông Trump dự đoán chiến dịch chỉ kéo dài khoảng 4 hoặc 5 tuần. Tuy nhiên, giao tranh sau đó kéo dài nhiều tháng, trong khi việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz khiến giá năng lượng tăng mạnh.

Giá dầu diesel tại Mỹ ngày 3/9 đã vượt mức kỷ lục được thiết lập năm 2022. Đây là diễn biến bất lợi đối với một tổng thống từng vận động tranh cử với cam kết giảm mạnh chi phí năng lượng và tránh đưa Mỹ vào những cuộc chiến không cần thiết.

Tác động của xung đột cũng không dừng lại ở giá nhiên liệu. Chi phí vận tải tăng kéo theo giá thực phẩm, hàng hóa sản xuất và nhiều mặt hàng thiết yếu, làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát đúng lúc đảng Dân chủ coi chi phí sinh hoạt là một chủ đề trọng tâm trong chiến dịch tranh cử.

Chiến lược kiềm chế tiềm ẩn nhiều rủi ro

Thời gian gần đây, Washington đẩy mạnh nỗ lực cô lập Iran về kinh tế. Chính quyền ông Trump áp lệnh trừng phạt đối với 60 thực thể bị cáo buộc hỗ trợ nguồn thu dầu mỏ và hoạt động thương mại của Tehran, đồng thời đe dọa áp biện pháp trừng phạt thứ cấp với các nước tiếp tục làm ăn với Iran.

Hải quân Mỹ cũng duy trì phong tỏa các cảng của Iran trong và xung quanh eo biển Hormuz. Song song với sức ép kinh tế, ông Trump vẫn cho phép tiến hành các cuộc không kích riêng lẻ nhằm duy trì áp lực quân sự mà không mở lại chiến dịch quy mô lớn.

Phó tổng thống JD Vance tìm cách giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của tình hình khi cho rằng không nên gọi đây là một cuộc chiến và hiện không có giao tranh. Trước đó, ông cho biết Washington vẫn cân nhắc mọi biện pháp gây sức ép lên Iran, từ kinh tế, quân sự và ngoại giao đến các hoạt động bí mật.

Mỹ cho biết đang hộ tống khoảng 30 tàu mỗi đêm qua eo biển Hormuz và khoảng 18 triệu thùng dầu đã đi qua tuyến đường này trong ngày 1/9. Tuy nhiên, dữ liệu vận tải biển không hoàn toàn phù hợp với tuyên bố của Washington.

Các nhà phân tích cảnh báo trạng thái không chiến tranh toàn diện nhưng cũng không có hòa bình rất khó duy trì. Ông Negar Mortazavi, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách Quốc tế ở Washington, nhận định Tehran sẽ không khuất phục chỉ vì sức ép kinh tế. Mỗi đợt tấn công mới đều làm tăng nguy cơ xung đột lan rộng, ngay cả khi hai bên tin rằng vẫn có thể kiểm soát mức độ leo thang.

Một cuộc không kích của Mỹ trong tuần này còn bị cho là đã đánh trúng ngôi nhà đang tổ chức đám cưới tại Kuhestak, miền nam Iran, khiến ít nhất 4 người thiệt mạng, trong đó có trẻ em, và hàng chục người bị thương.

Theo báo chí Mỹ, các lãnh đạo cấp cao của lục quân, hải quân và không quân Mỹ cũng đã cảnh báo Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth rằng việc duy trì chiến dịch với cường độ hiện nay không bền vững và có nguy cơ làm suy yếu năng lực sẵn sàng chiến đấu của Mỹ tại những khu vực khác.

Ông Trita Parsi, Phó chủ tịch điều hành Viện Quincy, cho rằng chiến lược của Washington đang thiếu nhất quán. Mỹ vừa áp các biện pháp trừng phạt sâu rộng với mục tiêu giảm nhu cầu sử dụng vũ lực, nhưng chỉ một tuần sau lại tiếp tục không kích Iran.

Tehran có thể muốn leo thang trước tháng 11

Các cuộc tấn công gần đây giữa Mỹ và Iran có quy mô thấp hơn giai đoạn đầu của cuộc chiến cũng như hai đợt giao tranh bùng phát trong tháng 7. Dù vậy, nguy cơ xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát vẫn ở mức cao.

Iran đã tận dụng chiến thuật tác chiến bất đối xứng để đối phó với ưu thế quân sự của Mỹ. Tehran sử dụng số lượng lớn máy bay không người lái giá rẻ nhằm tiêu hao các hệ thống phòng thủ đắt tiền của đối phương, đồng thời tấn công đồng minh của Mỹ trong khu vực vùng Vịnh.

Khả năng làm gián đoạn hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz cũng mang lại cho Iran một công cụ gây sức ép đáng kể. Nếu Tehran tiếp tục tấn công lực lượng Mỹ, tàu thương mại hoặc hạ tầng năng lượng trong khu vực, Washington có thể buộc phải đáp trả mạnh hơn, mở ra một vòng xoáy leo thang mới.

Chính nỗ lực cô lập Iran về kinh tế cũng có thể khiến Tehran có thêm động lực hành động. Theo ông Parsi, giới chức Iran dường như tin rằng ông Trump vẫn có ý định mở lại chiến dịch quân sự quy mô lớn, nhưng đang chờ đến sau cuộc bầu cử giữa kỳ.

Theo kịch bản này, Tehran có thể cho rằng leo thang trước ngày 3/11 sẽ gây tổn thất chính trị lớn nhất cho tổng thống Mỹ. Điều đó khiến lịch trình bầu cử vốn được Washington xem là lý do để kiềm chế lại có nguy cơ trở thành động lực thúc đẩy Iran hành động sớm.

Những kịch bản sau ngày bỏ phiếu

Truyền thông quốc tế cho biết các quan chức cấp cao Nhà Trắng đã thảo luận khả năng tăng cường hoạt động quân sự nhằm vào Iran sau cuộc bầu cử, dù chưa đưa ra quyết định về việc nối lại chiến tranh toàn diện.

Một chiến thắng của đảng Cộng hòa có thể sẽ giúp ông Trump có thêm không gian chính trị để lựa chọn biện pháp quân sự. Chính quyền cũng có thể coi kết quả này là dấu hiệu cho thấy hậu quả kinh tế của cuộc chiến chưa đủ để cử tri quay lưng với đảng Cộng hòa.

Nếu đảng Cộng hòa thất bại, quyền kiểm soát của đảng Dân chủ tại Hạ viện hoặc Thượng viện có thể hạn chế khả năng hành động của Nhà Trắng. Quốc hội nắm quyền phê duyệt ngân sách và phe Dân chủ sẽ có thêm điều kiện tổ chức điều trần, điều tra cách Mỹ tiến hành cuộc chiến cũng như phản đối các đề nghị tăng chi tiêu quân sự.

Tuy nhiên, thất bại bầu cử không đồng nghĩa ông Trump chắc chắn sẽ xuống thang. Khi không còn một cuộc bầu cử quốc hội trước mắt, tổng thống Mỹ có thể cảm thấy ít bị ràng buộc hơn. Theo ông Parsi, một kết quả bất lợi thậm chí có thể khiến ông Trump trở nên quyết liệt và khó đoán hơn, khiến triển vọng cuộc chiến sau tháng 11 tiếp tục tiềm ẩn nhiều bất ổn.