Quốc kỳ Mỹ (trái) và quốc kỳ Trung Quốc. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN
Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) ngày 7/5, các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc hiện không còn ở vị thế bị động như giai đoạn đầu của cuộc chiến thương mại trước đây. Bắc Kinh trong nhiều năm qua đã xây dựng một loạt công cụ đáp trả nhằm đối phó với các biện pháp thuế quan, kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt công nghệ từ Washington.
Ông Marcus Noland, Phó Chủ tịch điều hành Viện Peterson về Kinh tế Quốc tế (PIIE), cho rằng bề ngoài quan hệ song phương có vẻ ổn định hơn, nhưng áp lực thực tế đang tích tụ nhanh chóng. Theo ông, Mỹ và Trung Quốc liên tục leo thang đối đầu để xem ai sẽ nhượng bộ trước.
Ngành bán dẫn tiếp tục là tâm điểm căng thẳng. Trong hơn một thập niên qua, Mỹ liên tục mở rộng danh sách thực thể bị hạn chế, cấm hơn 1.000 công ty Trung Quốc tiếp cận chip tiên tiến và thiết bị sản xuất bán dẫn. Huawei và ZTE là những trường hợp đầu tiên chịu tác động.
Chính quyền Tổng thống Trump từng cấm Nvidia bán chip H20 cho Trung Quốc, sau đó lại cho phép nối lại hoạt động này và tiếp tục mở đường cho dòng chip H200 tiên tiến hơn. Washington cũng tìm cách siết các công ty con liên quan tới doanh nghiệp nằm trong danh sách kiểm soát xuất khẩu, song Bắc Kinh bắt đầu đáp trả mạnh hơn thay vì giữ im lặng như trước đây.
Ông Noland nhận định Trung Quốc đã tìm ra “vũ khí phản công”, khiến Mỹ không còn dễ dàng mở rộng kiểm soát công nghệ như trước. Một trong những yếu tố làm gia tăng sự tự tin của Bắc Kinh là vị thế thống trị trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu. Trung Quốc đã mở rộng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, đồng thời ban hành quy định chống trừng phạt nhằm xử lý các công ty tuân thủ lệnh cấm vận của Mỹ.
Ông Jake Werner, Giám đốc chương trình Đông Á thuộc Viện Quincy, nhận định ông Trump từng bước vào nhiệm kỳ với mục tiêu buộc Trung Quốc phải thừa nhận ưu thế của Mỹ. Tuy nhiên, sau các đòn đáp trả liên quan tới đất hiếm, Washington dần chuyển sang cách tiếp cận thận trọng hơn và xem Bắc Kinh như một đối thủ ngang hàng.
Dù hội nghị thượng đỉnh tới đây được kỳ vọng phát đi thông điệp mềm mỏng, giới chuyên gia cho rằng cuộc cạnh tranh giữa hai nước đang mở rộng sang nhiều mặt trận mới. Bà Mary Lovely, chuyên gia của PIIE, nhận định cuộc chiến thương mại có thể được giảm nhẹ trong các tuyên bố chính thức tại Bắc Kinh, nhưng xung đột thực tế đang lan sang các lĩnh vực mới.
Chính quyền Tổng thống Trump hiện thúc đẩy ý tưởng thành lập một “Hội đồng Thương mại” do Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đề xuất, nhằm kiểm soát luồng hàng hóa nhạy cảm giữa Mỹ và Trung Quốc.
Tuy nhiên, giới phân tích đặt câu hỏi về tính khả thi của mô hình này, đặc biệt liên quan tới việc xác định hàng hóa nhạy cảm, động lực nhập khẩu của Trung Quốc và bài học thất bại từ các thỏa thuận thương mại trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump.
Ông Chad Bown, chuyên gia của PIIE, cho rằng vấn đề của thỏa thuận trước đây nằm ở chỗ Trung Quốc vẫn duy trì nhiều mức thuế quan, khiến doanh nghiệp tư nhân không có động lực khôi phục quan hệ thương mại với các công ty Mỹ.
Dữ liệu thương mại cho thấy các cam kết mua nông sản Mỹ của Trung Quốc sau các cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nước trước đây chưa giúp khôi phục hoàn toàn xuất khẩu đậu nành, bông, thịt bò hay thịt lợn về mức trước chiến tranh thương mại.
Theo bà Lovely, hội nghị sắp tới nhiều khả năng sẽ đề cập tới hàng loạt vấn đề lớn như các điểm nóng trên thế giới và khu vực, vấn đề kiểm soát xuất khẩu, nhập khẩu đậu nành và máy bay từ Mỹ. Tuy nhiên, các bất đồng cốt lõi giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới nhiều khả năng sẽ tiếp tục được gác lại thay vì xử lý tận gốc.