Trong bối cảnh đó, tinh thần Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đòi hỏi việc mở rộng kết nối phải song hành với nâng cao chất lượng hạ tầng và bảo vệ niềm tin của người dùng.
Chuẩn hoá quy trình, bảo vệ dữ liệu
Khi thanh toán xuyên biên giới phát triển, dòng tiền và dữ liệu giao dịch phải đi qua nhiều ngân hàng, tổ chức trung gian và hệ thống thanh toán thuộc các quốc gia khác nhau. Ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cho rằng, đây là một hệ thống có nhiều mắt xích, chỉ cần một khâu gặp vấn đề cũng có thể dẫn đến rủi ro nghiêm trọng.
Tiêu chuẩn và quy định về xác thực khách hàng không phải lúc nào cũng đồng nhất; chẳng hạn, chỉ một số ngân hàng quốc tế có quy định sinh trắc học tương đồng với NHNN Việt Nam. Vì vậy, khi các hệ thống được kết nối, việc bảo đảm an toàn thông tin không thể chỉ dựa vào năng lực của một đơn vị riêng lẻ mà cần sự phối hợp giữa các bên tham gia.
Cùng với yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, công tác phòng ngừa gian lận cũng được chú trọng. Theo ông Hoàng Minh Tiến, NHNN đã kết nối với 21 đơn vị cung cấp giải pháp phòng ngừa gian lận, nhằm cảnh báo người dùng khi chuyển tiền đến tài khoản bị nghi ngờ có dấu hiệu gian lận; đồng thời phối hợp với Bộ Công an và các ngân hàng trong công tác chống lừa đảo, điều tra các vụ việc liên quan đến gian lận thanh toán.
Ở góc độ hạ tầng thanh toán, ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Tổng Giám đốc NAPAS cho biết, nhu cầu thanh toán số đang chuyển từ giao dịch chuyển tiền giữa các cá nhân sang thanh toán hàng hóa, dịch vụ, rồi mở rộng từ thị trường nội địa ra quốc tế. Nếu chuyển tiền qua mã VietQR góp phần hình thành thói quen giao dịch trên ứng dụng ngân hàng, VietQRPay tiếp tục đáp ứng nhu cầu thanh toán tại cửa hàng, hỗ trợ xác nhận giao dịch, đối soát và hoàn tiền khi cần thiết.
Trong vai trò đơn vị vận hành hạ tầng thanh toán bán lẻ quốc gia, NAPAS đã phối hợp với các ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán và đối tác quốc tế phát triển hệ sinh thái VietQRPay (dịch vụ thanh toán bằng mã QR do NAPAS cung cấp cho các ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán), VietQRGlobal (Dịch vụ thanh toán xuyên biên giới bằng mã QR do NAPAS phát triển. Đến nay, VietQRPay có 45 ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán tham gia triển khai; VietQRGlobal đã kết nối với 6 quốc gia gồm Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Singapore và Hàn Quốc, đồng thời tiếp tục mở rộng sang các thị trường khác.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Thanh Tùng, thanh toán xuyên biên giới vẫn đối mặt với những thách thức về liên thông hệ thống, tuân thủ pháp lý, vận hành, mở rộng mạng lưới và bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu. Do đó, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên, thống nhất quy trình và nâng cao chất lượng hạ tầng.
Cần nhiều lớp bảo vệ để ngăn chặn lừa đảo bằng trí tuệ nhân tạo
Với các dịch vụ phục vụ nhu cầu du lịch và mua sắm quốc tế, mở rộng mạng lưới cũng phải đi cùng kiểm soát rủi ro. Ông Nguyễn Bá Diệp, Phó Chủ tịch MoMo cho biết, hệ sinh thái của đơn vị hỗ trợ người dùng tiếp cận khoảng 100 triệu điểm thanh toán tại 60 quốc gia; đồng thời tích hợp các tiện ích như mua SIM quốc tế, đặt vé máy bay và đặt phòng. MoMo cũng đã phối hợp với 56 hãng hàng không nhằm đa dạng hóa dịch vụ, tạo thuận lợi cho khách hàng khi di chuyển và sử dụng dịch vụ xuyên biên giới.
Theo ông Nguyễn Bá Diệp, MoMo phối hợp với NHNN và Bộ Công an trong công tác phòng ngừa rủi ro, phát hiện và cảnh báo giao dịch có dấu hiệu bất thường. Hệ thống ghi nhận cảnh báo khoảng 29.000 giao dịch mỗi ngày; tỷ lệ giao dịch thanh toán thành công, an toàn đạt 99,95%. Những con số này cho thấy việc mở rộng hệ sinh thái cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với năng lực cảnh báo, phát hiện và xử lý các dấu hiệu bất thường.
Một thách thức khác đến từ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt công nghệ giả mạo deepfake. Ông Nguyễn Xuân Việt, Giám đốc Công nghệ kiêm Giám đốc Khối Dịch vụ công nghệ mới FPT IS, Tập đoàn FPT nhận định, các thủ đoạn này có thể thao túng tâm lý khiến người dùng tự chuyển tiền cho kẻ gian. Vì vậy, bảo vệ thanh toán số cần giải pháp phù hợp với ba nhóm: người dùng, doanh nghiệp và hệ thống tài chính - ngân hàng.
Với người dùng, ông Nguyễn Xuân Việt khuyến nghị thực hiện nguyên tắc “3 không”: Không cài đặt ứng dụng lạ; không chuyển tiền trong tình huống bị thúc giục; không bỏ qua cảnh báo khi tài khoản người nhận có dấu hiệu gian lận. Các cuộc tấn công ngày càng nhắm vào con người, khai thác tâm lý và sự thiếu cảnh giác để chiếm đoạt tài sản.
Với doanh nghiệp, nhiều chuyên gia cho rằng, ngoài các biện pháp bảo vệ an ninh mạng và phòng, chống deepfake, cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân. Thông tin bị lộ có thể trở thành kẽ hở để kẻ gian khai thác, phục vụ những cuộc tấn công tiếp theo. Ở cấp độ hệ thống tài chính - ngân hàng, xác thực sinh trắc học và công nghệ phát hiện giả mạo giữ vai trò quan trọng nhưng các giải pháp cần tiếp tục được nâng cấp trước sự phát triển của video deepfake.
