Sản xuất, logistics và kho vận dẫn đầu làn sóng ứng dụng
Trí tuệ nhân tạo đang bước sang một giai đoạn mới khi không chỉ tồn tại trong môi trường số mà bắt đầu “hiện thân” trong thế giới vật lý. Theo trang Nikkei Asia, một báo cáo công bố ngày 18/3 cho biết chỉ khoảng 3% doanh nghiệp toàn cầu đã tích hợp sâu AI vật lý vào hoạt động, nhưng có tới 41% tin rằng công nghệ này sẽ làm thay đổi ngành của họ trong vòng ba năm tới.
Khái niệm “AI vật lý” được dùng để chỉ các ứng dụng trí tuệ nhân tạo có khả năng tương tác trực tiếp với môi trường thực, như xe tự lái, hệ thống tự động hóa nhà máy hay robot hình người thực hiện công việc trong đời sống. Đây được xem là bước tiến tiếp theo sau làn sóng AI tạo sinh vốn chủ yếu hoạt động trong không gian số.
Tại hội nghị công nghệ GTC thường niên của Nvidia diễn ra tuần này ở San Jose, Tổng giám đốc Jensen Huang tiếp tục nhấn mạnh tiềm năng của AI vật lý. Ông thậm chí kết thúc bài phát biểu bằng màn đối thoại trực tiếp với một robot mô phỏng nhân vật Olaf trong loạt phim “Frozen”, cho thấy sự tiến bộ nhanh chóng của công nghệ tương tác giữa con người và máy móc.
Khoảng cách lớn giữa kỳ vọng và thực tế triển khai
Theo khảo sát của Deloitte với 3.235 lãnh đạo doanh nghiệp toàn cầu vào cuối năm 2025, hiện chỉ 5% cho biết AI vật lý đang thực sự làm thay đổi ngành của họ. Tuy nhiên, tỷ lệ này được dự báo sẽ tăng mạnh trong thời gian ngắn, khi gần một nửa số người được hỏi kỳ vọng công nghệ này sẽ tạo ra tác động rõ rệt trong ba năm tới. Đồng thời, 18% doanh nghiệp dự kiến sẽ tích hợp sâu AI vật lý vào hoạt động trong vòng hai năm.
Báo cáo nhận định đà tăng tốc này chủ yếu đến từ ba yếu tố: chi phí phần cứng giảm, khả năng huấn luyện AI trong các môi trường mô phỏng có độ chính xác cao, và sự phát triển của hệ sinh thái phần mềm mã nguồn mở. Những yếu tố này giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và triển khai các hệ thống AI có khả năng vận hành trong môi trường thực.
Theo ông Chris Lewin, lãnh đạo AI khu vực châu Á Thái Bình Dương của Deloitte, các ngành sẽ tiên phong ứng dụng AI vật lý là những lĩnh vực đã quen với robot và tự động hóa. “Những ngành mà chỉ cần cải thiện nhỏ cũng tạo ra tác động kinh tế đáng kể sẽ là nơi AI vật lý được áp dụng sớm nhất, tiêu biểu là sản xuất, logistics và kho vận”, ông nhận định.
Thay đổi cấu trúc việc làm, không phải xóa bỏ hoàn toàn
Cùng với sự phát triển nhanh chóng của AI vật lý, những lo ngại về tác động đến thị trường lao động cũng gia tăng. Khi máy móc có thể thực hiện các công việc trong thế giới thực, nhiều ý kiến cho rằng nguy cơ mất việc sẽ trở nên rõ rệt hơn.
Tuy nhiên, ông Lewin cho rằng tác động của AI vật lý không đơn thuần là thay thế con người mà chủ yếu dẫn đến sự dịch chuyển vai trò. Khi máy móc đảm nhận các công việc lặp lại, nguy hiểm hoặc đòi hỏi độ chính xác cao, con người sẽ chuyển sang các nhiệm vụ như giám sát, xử lý tình huống, cải tiến quy trình và thiết kế hệ thống.
Thách thức lớn hơn nằm ở sự lệch pha kỹ năng. Những doanh nghiệp chủ động đào tạo lại lực lượng lao động và xây dựng đội ngũ nhân sự kết hợp giữa kỹ năng công nghệ và vận hành sẽ tận dụng được lợi ích nhanh hơn. Ngược lại, các tổ chức chậm thích ứng có thể gặp khó khăn khi các hệ thống AI vật lý ngày càng trở nên phổ biến.
Trong bối cảnh đó, AI vật lý được xem không chỉ là một xu hướng công nghệ mà còn là phép thử đối với năng lực chuyển đổi của doanh nghiệp, khi ranh giới giữa thế giới số và thế giới thực ngày càng bị xóa nhòa.
Với Việt Nam, đây là hướng có thể tận dụng để nâng năng suất trong các ngành sản xuất, logistics và nông nghiệp, đồng thời tạo thêm nhu cầu đối với nhân lực có kỹ năng vận hành, dữ liệu và công nghệ. Định hướng phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong Nghị quyết 57 cũng đặt ra yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Vì vậy, đào tạo lại người lao động nên được xem là một phần song hành với đầu tư robot và AI, thay vì là giải pháp xử lý sau khi công nghệ đã được triển khai.
