Theo tờ Kyiv Post, ngày 15/10, các quan chức cấp cao tại Bucharest và Brussels đã chỉ trích các vụ việc là “không thể chấp nhận được” và “đáng lên án”. Tuy nhiên, NATO chưa kích hoạt cơ chế tham vấn theo Điều 4 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương hay viện dẫn quy định về phòng thủ tập thể.
Quyền Bộ trưởng Quốc phòng Romania Radu Miruță cho biết chưa có đủ cơ sở để khẳng định UAV đã tấn công hai tàu chở dầu gần cảng Sulina, thuộc vùng châu thổ sông Danube. Theo hãng tin Digi24, Bộ Quốc phòng Romania đang phối hợp với Bulgaria để gửi thư chung tới trụ sở NATO, bày tỏ quan ngại về các vụ việc.
Trước đó, truyền thông Romania và Ukraine đưa tin, khoảng 3 giờ sáng 14/10, tàu chở dầu Yara mang cờ Comoros đã bị tấn công khi đang neo đậu cách Sulina khoảng 8 - 10 hải lý (14,8 - 18,5 km), trong lãnh hải Romania. Vụ việc khiến con tàu bốc cháy, nhưng đám cháy sau đó đã được dập tắt. Toàn bộ 17 thành viên thủy thủ đoàn rời tàu an toàn.
Gần như cùng thời điểm, tàu chở dầu Wine Trader mang cờ San Marino cũng bốc cháy khi đang neo đậu, không chở hàng, cách Sulina khoảng 12 – 14 hải lý (22,2 – 25,9 km) về phía Đông Nam. Năm thành viên thủy thủ đoàn đã được cứu, trong khi bảy người mất tích trong điều kiện thời tiết trên biển bất lợi.
Ông Miruță cho biết các hệ thống radar của Bộ Quốc phòng và Lực lượng Bảo vệ bờ biển Romania không phát hiện phương tiện bay tiếp cận tàu Wine Trader. Con tàu đang trên đường tới cảng Constanța để kiểm tra kỹ thuật, qua đó xác định liệu phương tiện gây ra vụ việc có phải là UAV hay không.
“UAV không được phép xuất hiện trong không phận Romania, bất kể chúng có tấn công tàu hay không. Chúng ta không thể coi đây là điều bình thường và dần quen với nó, mà cần có phản ứng thông qua các kênh ngoại giao”, ông Miruță nhấn mạnh.
Theo luật pháp quốc tế, một cuộc tấn công do quốc gia khác tiến hành nhằm vào tàu dân sự trong lãnh hải của một quốc gia có chủ quyền có thể bị xem là hành vi chiến tranh. Lãnh hải của các quốc gia thường kéo dài 12 hải lý tính từ đường cơ sở.
Điều 4 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương cho phép các thành viên tham vấn khi toàn vẹn lãnh thổ, độc lập chính trị hoặc an ninh của một nước bị đe dọa. Trong khi đó, Điều 5 quy định một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào một thành viên được coi là cuộc tấn công nhằm vào toàn bộ liên minh, qua đó có thể dẫn đến hành động phòng thủ tập thể.
Quyền Bộ trưởng Ngoại giao Romania Oana Țoiu tuyên bố trên mạng xã hội X rằng tình hình tại Biển Đen đang làm gia tăng nguy cơ đối với tàu thuyền và thủy thủ hoạt động trong khu vực. Bà cho biết Bucharest coi việc tham vấn các đồng minh NATO là cách thức phù hợp để ngăn ngừa những vụ việc tương tự.
Theo bà Țoiu, Romania sẽ tăng cường phối hợp với các đối tác nhằm củng cố năng lực ứng phó, khả năng răn đe và thế trận phòng thủ của liên minh. Bà đồng thời kêu gọi ngừng bắn tại Biển Đen nhằm bảo đảm an toàn cho tàu dân sự và khôi phục hoạt động hàng hải trên tuyến đường biển quan trọng đối với thương mại lương thực toàn cầu.
Các vụ tấn công liên tiếp gây sức ép lên an ninh hàng hải
Trong hai tuần đầu tháng 10, nhiều vụ tàu hàng bị tấn công hoặc chìm đã được ghi nhận tại Biển Đen, trong đó có các vụ việc xảy ra trong vùng đặc quyền kinh tế của Romania và Bulgaria, hai thành viên NATO.
Ngày 5/10, một tàu hàng chìm ngoài khơi Romania, khiến hai thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng và 11 người được cứu. Ngày 6/10, một tàu buôn chìm và một tàu khác đã hư hại nghiêm trọng ngoài khơi Bulgaria, khiến ít nhất 10 người mất tích; 18 người được cứu, trong đó có một số người bị thương.
Ngày 12/10, một tàu hàng bị UAV tấn công trong vùng đặc quyền kinh tế của Bulgaria, buộc thủy thủ đoàn rời tàu. Toàn bộ 15 người đã được giải cứu. Cùng đêm, một tàu hàng khác chìm trong vùng đặc quyền kinh tế của Romania, khiến 5 người được cứu và ít nhất 11 người mất tích.
Theo Bộ Quốc phòng Romania, trong đêm 13 – 14/10, UAV bị phát hiện bay vào không phận nước này và qua khu vực cảng Sulina. Các máy bay chiến đấu F-18 được triển khai nhưng không đánh chặn được hai hoặc ba UAV được báo cáo đã xâm nhập. Những phương tiện này sau đó được cho là đã trở về không phận Ukraine mà không bị tổn hại.
Bình luận về việc các vụ xâm nhập không phận tiếp tục được ghi nhận trong đêm 14, rạng sáng 15/10, ông Miruță cho rằng việc phát hiện và đánh chặn mọi mục tiêu trên không không phải lúc nào cũng khả thi.
“Biển Đen có diện tích lớn gấp đôi Romania. Kỳ vọng rằng mọi vật thể bay ở bất kỳ vị trí nào trên Biển Đen đều sẽ bị phát hiện và đánh chặn là điều không thực tế”, ông nói.
Theo ông, radar có thể phát hiện và theo dõi UAV nhưng sau đó mất tín hiệu. Nguyên nhân có thể là phương tiện hết nhiên liệu hoặc đi vào khu vực ngoài tầm quan sát của radar. Do đó, việc mất dấu trên màn hình radar chưa đủ để xác định chính xác diễn biến của vụ việc.
Trong khi đó, ông Adrian Mihălcioiu, Chủ tịch Công đoàn Thuyền viên Romania, kêu gọi chính phủ rà soát quy tắc tác chiến và quy trình tiếp cận dành cho tàu dân sự, nhằm tăng cường bảo vệ thủy thủ trước những rủi ro an ninh trên biển.
Theo trang Arab News, một số thành viên NATO nghi ngờ Nga có thể đang tìm cách gia tăng căng thẳng nhằm thăm dò mức độ đoàn kết và sự ủng hộ của liên minh đối với Ukraine. Tuy nhiên, đến nay, chưa có đủ bằng chứng xác định bên đứng sau các vụ tấn công.
Phía Nga chưa đưa ra bình luận về những cáo buộc liên quan.
Các vụ việc xảy ra trong vùng đặc quyền kinh tế của Romania và Bulgaria, đe dọa hoạt động hàng hải trên một tuyến vận tải quốc tế quan trọng, đồng thời làm gia tăng nguy cơ các quốc gia khác bị cuốn sâu hơn vào cuộc xung đột Nga – Ukraine.
Trong suốt cuộc xung đột, các cảng của Ukraine ven Biển Đen và trên sông Danube nhiều lần trở thành mục tiêu tấn công, gây sức ép lên hoạt động xuất khẩu ngũ cốc của nước này. Kiev ngày càng phụ thuộc vào các tuyến vận tải thay thế để đưa nông sản tới thị trường châu Phi và Trung Đông. UAV cũng nhiều lần được ghi nhận xâm nhập không phận Romania gần các cảng của Ukraine trên sông Danube.
NATO chưa kích hoạt cơ chế tham vấn
Ngày 15/10, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đã gặp Tổng thống Romania Nicușor Dan và Thủ tướng Bulgaria Radev tại Brussels để thảo luận về an ninh Biển Đen, các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại và hoạt động tự do hàng hải.
Sau cuộc gặp, ông Rutte cho biết NATO đã tăng cường thế trận tại sườn phía Đông và sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đồng minh ở Biển Đen, đồng thời điều chỉnh năng lực răn đe và phòng thủ khi cần thiết.
Tuy nhiên, NATO chưa thông báo kích hoạt Điều 4 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Diễn biến này cho thấy liên minh đang ưu tiên phối hợp với các thành viên và củng cố năng lực phòng thủ, trong khi các bên tiếp tục làm rõ những vụ việc gây quan ngại tại Biển Đen.
