Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã tới Ấn Độ trong chuyến thăm kéo dài hai ngày, với lịch trình dự kiến bao gồm tổ hợp lọc dầu Jamnagar thuộc tập đoàn Reliance Industries của tỷ phú Mukesh Ambani. Đây là cơ sở lọc dầu lớn nhất thế giới, giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Tập đoàn Reliance đang nằm ở giao điểm của nhiều vấn đề mà chính quyền Tổng thống Donald Trump quan tâm, từ nỗ lực hạn chế hoạt động mua dầu Nga đến việc ổn định nguồn cung nhiên liệu trong bối cảnh xung đột liên quan đến Iran. Giá dầu diesel tại Mỹ tăng cao trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 cũng khiến nguồn cung từ các nhà máy lọc dầu lớn trở nên đáng chú ý.
Đáng chú ý, ông Rubio không tới thủ đô New Delhi trong chuyến đi này, dù quan hệ Mỹ - Ấn Độ đang tồn tại nhiều bất đồng về thương mại và chính sách năng lượng. Việc lựa chọn cơ sở Jamnagar làm điểm đến cho thấy tầm quan trọng của Reliance đối với các mục tiêu kinh tế và địa chính trị của Washington.
Vai trò quan trọng trên thị trường dầu mỏ
Tọa lạc tại bang Gujarat, miền Tây Ấn Độ, tổ hợp Jamnagar có công suất xử lý khoảng 1,4 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, tương đương gần 1,5% công suất lọc dầu toàn cầu.
Cơ sở gồm hai nhà máy, lần lượt đi vào hoạt động năm 1999 và 2008, chuyên xử lý dầu thô nhập khẩu để sản xuất dầu diesel, xăng và nhiên liệu hàng không phục vụ thị trường quốc tế. Khả năng chế biến nhiều loại dầu, kể cả dầu nặng có hàm lượng lưu huỳnh cao, giúp Jamnagar có lợi thế cạnh tranh đáng kể.
Theo truyền thông Mỹ, tổ hợp này xuất khẩu 21,66 triệu tấn sản phẩm dầu mỏ tinh chế trong nửa đầu năm 2025. Trong đó, diesel chiếm 9,81 triệu tấn, xăng đạt 6,14 triệu tấn và nhiên liệu hàng không đạt 2,06 triệu tấn. Châu Âu là thị trường lớn nhất, chiếm 28% lượng hàng xuất khẩu của Reliance trong giai đoạn này.
Quy mô hoạt động của Jamnagar cũng khiến cơ sở này trở thành mắt xích đáng chú ý trong thương mại năng lượng xuyên biên giới. Theo Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), lệnh cấm của Liên minh châu Âu (EU) đối với các sản phẩm dầu mỏ được sản xuất từ dầu thô Nga, có hiệu lực từ tháng 1/2026, vẫn chưa hoàn toàn ngăn được sản phẩm từ những nhà máy tại nước thứ ba nếu các cơ sở này tiếp tục sử dụng dầu Nga.
Mỹ muốn tác động đến dòng chảy dầu Nga
Sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát toàn diện vào tháng 2/2022, Ấn Độ trở thành khách hàng mua dầu Nga lớn thứ hai, sau Trung Quốc. Tập đoàn Reliance góp phần đáng kể vào xu hướng này khi tỷ trọng dầu Nga trong nguồn cung của tập đoàn tăng từ khoảng 3% trước năm 2022 lên 50% vào năm 2025.
Tháng 8/2025, Tổng thống Trump áp thuế bổ sung 25% đối với hàng hóa Ấn Độ nhằm gây sức ép buộc New Delhi giảm mua dầu Nga. Reliance sau đó cắt giảm đáng kể lượng dầu nhập khẩu từ Nga, nhưng mặt hàng này vẫn chiếm khoảng một phần ba lượng dầu được Jamnagar xử lý trong quý III/2026.
Tháng trước, nguy cơ Mỹ áp thuế lên tới 100% đối với hàng hóa Ấn Độ tiếp tục gây lo ngại, trước khi ông Trump đình chỉ kế hoạch được đề xuất.
Ngoại trưởng Rubio thừa nhận Ấn Độ khó có thể nhanh chóng thay thế toàn bộ nguồn cung từ Nga. “Có những quốc gia như Ấn Độ đã chủ động đa dạng hóa danh mục năng lượng, nhưng vẫn tiếp tục mua một lượng đáng kể năng lượng từ Nga vì không thể chuyển đổi từ nguồn này sang nguồn khác chỉ sau một đêm”, ông nói hôm 18/10, đồng thời nhấn mạnh Ấn Độ vẫn là đối tác quan trọng của Mỹ.
Tập đoàn Reliance là mắt xích quan trọng trong nỗ lực của Washington nhằm tác động đến lượng dầu Nga bán ra thị trường quốc tế, bởi quyết định nhập khẩu của tập đoàn có ảnh hưởng đáng kể đến dòng chảy thương mại năng lượng giữa Nga và Ấn Độ.
Reliance tăng đầu tư vào Mỹ
Ngoài hoạt động lọc dầu, Reliance còn mở rộng đầu tư tại Mỹ. Tập đoàn này hậu thuẫn kế hoạch xây dựng nhà máy lọc dầu của America First Refining tại cảng Brownsville, bang Texas. Đây là dự án được ông Trump công bố hồi tháng 3.
Nhà máy dự kiến cần vốn đầu tư 3-4 tỷ USD, xử lý khoảng 60 triệu thùng dầu thô Mỹ mỗi năm và bắt đầu hoạt động vào khoảng năm 2029. Tập đoàn Reliance đã ký thỏa thuận kéo dài 20 năm để mua phần lớn sản lượng của cơ sở này.
Tuy nhiên, quan hệ kinh doanh giữa các tỷ phú cũng phát sinh căng thẳng. Tỷ phú Elon Musk, đồng minh thân cận của Tổng thống Trump, gần đây cáo buộc chính phủ Thủ tướng Narendra Modi trì hoãn cấp phép cho Starlink tại Ấn Độ nhằm bảo vệ Jio - nhà mạng thuộc Reliance.
Tỷ phú Musk cho rằng các nhóm lợi ích đang tìm cách duy trì vị thế thống lĩnh thị trường, trong khi Reliance khẳng định tập đoàn không e ngại cạnh tranh và ủng hộ môi trường đầu tư cởi mở.
Chuyến thăm Jamnagar vì vậy không chỉ mang ý nghĩa thúc đẩy hợp tác thương mại Mỹ - Ấn Độ, mà còn phản ánh bài toán khó của Washington khi vừa muốn kiềm chế nguồn thu năng lượng của Nga, vừa cần bảo đảm nguồn cung nhiên liệu và thu hút đầu tư trong bối cảnh thị trường toàn cầu nhiều biến động.
