#nghề thủ công

Những chất liệu quen thuộc của làng nghề truyền thống đang được nhìn bằng một góc nhìn mới: trẻ trung hơn, hiện đại hơn và gần với đời sống đương đại hơn. Tại Hà Nội, không gian nghệ thuật thủ công đương đại tại số 61 Tràng Tiền vừa được ra mắt, mở ra một điểm gặp gỡ giữa nghề truyền thống, sáng tạo và công chúng hôm nay.

Giữa lòng thủ đô Cairo của Ai Cập vẫn có những khu phố lưu giữ các nghề thủ công lâu đời, trong đó có nghề khâu ghép vải được người dân địa phương gọi là Khayamiya.

UBND tỉnh Khánh Hòa đang phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chuẩn bị tổ chức “Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI” với quy mô cấp quốc gia. Thông qua các hoạt động của ngày hội, tỉnh hướng tới quảng bá nét đẹp văn hóa, con người đồng bào Chăm đến người dân và du khách trong, ngoài nước; đồng thời góp phần cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Giữa không gian đá xám của vùng cao Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang, có những căn nhà nhỏ luôn đỏ lửa từ sáng sớm. Trong làn khói mỏng quyện mùi sáp ong thơm dịu, những người phụ nữ Mông lặng lẽ cúi mình bên tấm vải lanh, đôi tay thoăn thoắt đưa từng nét vẽ bằng chiếc bút đồng nhỏ bé. Ở nơi ấy, vẽ sáp ong không chỉ là một nghề thủ công mà còn là cách người Mông gửi vào tấm vải những ký ức của cộng đồng, những quan niệm về cuộc sống và cả sự gắn bó với núi rừng đá xám.

Giữa cao nguyên đá Hà Giang tồn tại một ngôi làng mà thời gian dường như lặng lẽ trôi, không bị cuốn theo nhịp sống vội vã của phố thị. Đó là làng Lùng Tám (xã Lùng Tám, huyện Quản Bạ).

Giữa nhịp sống hối hả của một Cần Thơ hiện đại, nghề chùi bóng lư đồng vẫn lặng lẽ tồn tại như một chiếc gạch nối giữa quá khứ và hiện tại.

Đó là một âm thanh từng quen thuộc đến mức hòa lẫn vào nhịp sống làng quê: tiếng lách cách đều đặn của chiếc then gõ trong cối xay nước.

Từ một kỹ sư viễn thông gần 25 năm trong tập đoàn lớn, François Cantigniau rẽ sang nghề mài dao dạo, hồi sinh một nghề thủ công cũ giữa các phiên chợ vùng Bỉ và chọn cho mình một lối sống chậm, bền vững hơn.

"Tri thức trồng và chế biến nhãn lồng Hưng Yên" vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thuộc loại hình tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống. Đây là hệ tri thức được cộng đồng địa phương tích lũy qua nhiều thế hệ, gắn với quy trình trồng, chăm sóc, thu hoạch, bảo quản và chế biến nhãn lồng, đặc sản nổi tiếng của vùng đất Phố Hiến.

Từ một lần tình cờ xem video vẽ tranh cá 3D của nghệ nhân nước ngoài, anh Nguyễn Tấn Đạt (ngụ phường Bàn Cờ, TP Hồ Chí Minh) đã kiên trì theo đuổi loại hình nghệ thuật đặc biệt này suốt gần 10 năm.

Trong bối cảnh nhiều lao động nông thôn thiếu việc làm ổn định, Ủy ban nhân dân xã Thiện Tín, tỉnh Quảng Ngãi đã tập trung các nguồn lực hỗ trợ, khuyến khích người dân xây dựng các mô hình kinh tế hiệu quả. Nhiều hộ sau khi thoát nghèo đã vươn lên làm giàu, tạo việc làm bền vững cho lao động địa phương.

Làng lụa Nha Xá (xã Mộc Nam, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam cũ), nay là xã Duy Tân, tỉnh Ninh Bình nổi tiếng với những tấm lụa tơ tằm mềm mại, bền đẹp và mang đậm dấu ấn tinh hoa thủ công Việt Nam. Danh tiếng của lụa Nha Xá chỉ chịu xếp sau lụa Hà Đông (Hà Nội). Bởi vậy nhiều người vẫn gọi Nha Xá là làng “á hậu” về nghề dệt lụa. 

Nghề mây, tre đan truyền thống là một nét văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc Thái ở tỉnh Điện Biên.

Làng nghề ươm tơ Cổ Chất (xã Ninh Giang, tỉnh Ninh Bình) hình thành từ hàng trăm năm; được truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác. Thời kỳ thịnh vượng, cả làng có tới trên 90% số hộ theo nghề. Tuy nhiên, do cơ chế thị trường, sản phẩm làng nghề đang gặp nhiều khó khăn, cả làng hiện chỉ còn gần 30 hộ theo nghề.

Những tấm chiếu cói thôn Phú Tân dẻo dai, tinh xảo được dệt nên từ đôi tay tài hoa của các nghệ nhân, lưu giữ một nét đẹp văn hóa truyền thống đặc sắc của vùng đất Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk. Làng nghề truyền thống hơn trăm năm tuổi, trải qua nhiều thế hệ, nghề dệt chiếu thủ công vẫn bền bỉ tồn tại, không chỉ là kế sinh nhai mà còn là di sản văn hóa, là "hồn quê" của người dân nơi đây.

Dù tàu thuyền hiện đại ngày càng phổ biến, những chiếc thúng chai thủ công vẫn bền bỉ gắn bó với đời sống ngư dân.

Trải qua bao thế hệ, đồng bào dân tộc Lự, một trong những dân tộc rất ít người sinh sống chủ yếu ở Lai Châu, vẫn giữ gìn, phát huy các nghề đan lát truyền thống. Những đôi bàn tay chai sần, thô ráp đã tạo nên những sản phẩm đan lát đẹp mắt từ những cây tre, nứa, mây và các sản phẩm chủ yếu phục vụ sinh hoạt hàng ngày như: rọ bắt cá, lù cở, cắt cỏ…

Nhìn từ góc độ văn hóa, làng nghề, nghề thủ công là những di sản văn hóa cần được bảo tồn, phát huy giá trị, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có kinh tế du lịch. Từ nguyên liệu cho đến các công đoạn sáng tạo, làm nên sản phẩm hoặc quan niệm về tín ngưỡng, nhân sinh thể hiện qua sản phẩm cùng các nghi thức tôn vinh tổ nghề đều thể hiện bản sắc văn hóa của cộng đồng cư dân làng nghề, có thể trở thành sản phẩm du lịch độc đáo.

Nhìn từ góc độ văn hóa, làng nghề, nghề thủ công là những di sản văn hóa cần được bảo tồn, phát huy giá trị, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có kinh tế du lịch.

Trong bối cảnh TP Hà Nội triển khai đề án bảo tồn và phát triển làng nghề, Bát Tràng đã nổi bật lên như một biểu tượng cho sự phát huy thế mạnh của Thủ đô. Hội đồng giám khảo quốc tế, Hội đồng Thủ công Thế giới đã công nhận làng gốm Bát Tràng trở thành thành viên của Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo toàn cầu.