Thông qua Lễ hội “Sắc chàm Lao Chải” lần thứ 2 diễn ra từ ngày 7-17/10, địa phương đang từng bước đưa những giá trị văn hóa này trở thành nguồn lực phát triển du lịch cộng đồng, tạo thêm sinh kế cho người dân.
Với người Mông, nghề trồng lanh, dệt vải, nhuộm chàm, vẽ sáp ong và thêu trang phục không đơn thuần tạo ra sản phẩm phục vụ đời sống. Mỗi tấm vải là kết tinh của tri thức dân gian, kỹ năng và kinh nghiệm được trao truyền trong gia đình, dòng họ, bản làng.
Để hoàn thiện một tấm vải lanh truyền thống, người dân phải thực hiện nhiều công đoạn như trồng lanh, thu hoạch, xử lý sợi, xe sợi, dệt vải, nhuộm chàm, thêu và hoàn thiện trang phục. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và kinh nghiệm.
Lấy những giá trị ấy làm trung tâm, Lễ hội “Sắc chàm Lao Chải” lần thứ 2 tạo không gian để nghệ nhân và đồng bào Mông trực tiếp giới thiệu nghề truyền thống, trang phục, âm nhạc và phong tục của dân tộc mình. Tại lễ hội, các nghệ nhân trình diễn các công đoạn trồng lanh, xe sợi, dệt vải, nhuộm chàm, vẽ sáp ong, giúp du khách hiểu hơn về quá trình tạo nên sản phẩm thủ công và ý nghĩa văn hóa trong từng hoa văn.
Trong khuôn khổ lễ hộ diễn ra cuộc thi “Duyên dáng Sắc chàm”, tôn vinh vẻ đẹp trang phục và nét duyên dáng của phụ nữ địa phương; giải chạy dành cho nữ “Váy xòe trên sóng lúa” được tổ chức trên cung đường dài 4 - 5 km giữa không gian ruộng bậc thang, kết hợp hoạt động thể thao với trải nghiệm cảnh quan và quảng bá trang phục truyền thống.
Ông Đỗ Công Chúng, Phó Chủ tịch UBND xã Lao Chải, Trưởng Ban Tổ chức lễ hội, cho biết các hoạt động được xây dựng theo hướng để người dân trực tiếp tham gia, từ trình diễn trang phục, giới thiệu nghề thủ công đến thể thao và nghệ thuật.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Lao Chải, địa phương mong muốn những giá trị văn hóa được giới thiệu tại lễ hội tiếp tục hiện diện trong đời sống thường ngày, trở thành nguồn lực phát triển du lịch cộng đồng, góp phần nâng cao đời sống người dân.
Lao Chải hiện có 169 ha ruộng nằm trong quần thể di tích quốc gia ruộng bậc thang, cùng các tài nguyên tự nhiên như rừng sơn tra, rừng hoa tớ dày. Địa phương còn lưu giữ nghề trồng lanh, dệt vải, nhuộm chàm, vẽ sáp ong và nghệ thuật khèn Mông.
Lễ hội diễn ra vào thời điểm ruộng bậc thang bước vào mùa lúa chín, tạo điều kiện để địa phương kết hợp khai thác giá trị văn hóa với cảnh quan. Các địa điểm như Đồi Mâm xôi, Đồi nấm linh chi, Khuyên Bạc và Võng lúa trở thành điểm ngắm cảnh, chụp ảnh thu hút du khách.
Bên cạnh các hoạt động văn hóa, lễ hội có không gian trưng bày sản vật địa phương, sản phẩm OCOP và ẩm thực truyền thống, tạo cơ hội để các hộ gia đình, cơ sở sản xuất giới thiệu sản phẩm, kết nối với du khách và mở rộng thị trường tiêu thụ. Lao Chải cũng kết nối với các nhà sáng tạo nội dung, KOL/KOC để quảng bá cảnh quan, nghề thủ công và đời sống bản làng trên các nền tảng số.
Tuy nhiên, tiềm năng du lịch và văn hóa của Lao Chải vẫn chưa tương xứng với điều kiện thực tế. Xã hiện có hơn 30% hộ nghèo, sinh kế chủ yếu dựa vào nông nghiệp; cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch còn hạn chế, mới có một homestay và chưa có hệ thống quán ăn, cửa hàng phục vụ khách du lịch.
Từ thực tế này, việc tổ chức lễ hội không chỉ nhằm quảng bá bản sắc văn hóa mà còn mở hướng kết nối các hộ gia đình, cơ sở sản xuất và chủ thể kinh doanh địa phương với thị trường du lịch. Nếu được duy trì và phát triển, nghề lanh, dệt vải, nhuộm chàm, nghệ thuật khèn cùng cảnh quan ruộng bậc thang có thể trở thành những sản phẩm đặc trưng, góp phần đa dạng hóa sinh kế và tạo nguồn thu bền vững cho người dân Lao Chải.