Quản lý chặt đội tàu ở tỉnh không có biển
Xã Long Hựu là một trong những địa phương có số lượng tàu cá lớn của Tây Ninh, với 26 tàu, gồm 7 tàu khai thác vùng bờ, 11 tàu vùng lộng và 8 tàu vùng khơi. Dù phần lớn tàu cá hoạt động xa địa phương, chính quyền xã vẫn xác định quản lý chặt từng phương tiện, từng chủ tàu ngay từ địa bàn là giải pháp quan trọng để phòng ngừa vi phạm IUU.
Gần một năm qua, tàu cá LA 20957 của gia đình bà Trần Thị Lan, xã Long Hựu phải nằm bờ do không đủ điều kiện hoạt động. Không thể ra khơi đồng nghĩa gia đình mất nguồn thu nhập, trong khi vẫn phải bỏ chi phí bơm nước, chống thấm, bảo dưỡng máy móc và ngư cụ.
Dù cuộc sống gặp nhiều khó khăn nhưng bà Lan cho biết, gia đình không dám đưa phương tiện đi khai thác khi chưa hoàn thiện giấy tờ vì nhận thức được hành vi này có thể bị xử phạt. Mong muốn lớn nhất của gia đình là được hỗ trợ hoàn thiện các điều kiện theo quy định hoặc có chính sách phù hợp để chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định cuộc sống.
Tương tự, tàu cá của anh Nguyễn Văn Phong, xã Long Hựu từng phải nằm bờ do chưa đủ điều kiện hoạt động. Chính quyền địa phương đã trực tiếp hướng dẫn gia đình hoàn thiện hồ sơ, thủ tục, đồng thời tuyên truyền các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động khai thác thủy sản. Sau quá trình này, phương tiện của anh đã hoàn thành thủ tục cần thiết để tiếp tục hoạt động.
Anh Nguyễn Văn Phong cho biết, nghề biển dù thu nhập không cao nhưng nhiều năm qua vẫn là nguồn sống của gia đình. Vì vậy, việc được chính quyền hướng dẫn cụ thể về thủ tục, giấy tờ giúp ngư dân vừa duy trì sinh kế, vừa bảo đảm hoạt động đúng quy định.
Bên cạnh những chuyển biến về ý thức chấp hành của ngư dân, công tác quản lý tàu cá vẫn còn những vấn đề cần tháo gỡ. Đáng chú ý là tình trạng người dân địa phương đứng tên tàu cá cho người ở địa phương khác thông qua hợp đồng ủy quyền; tàu đã được mua bán nhưng chưa thể hoàn tất thủ tục sang tên theo quy định.
Điển hình là 4 tàu cá do ông Nguyễn Văn Diềm (ngụ xã Long Hựu) đứng tên, trong đó 2 tàu đã bị cơ quan chức năng xử phạt do mất kết nối thiết bị giám sát hành trình. Các tàu này chủ yếu hoạt động tại tỉnh Đồng Tháp, trong khi ông Nguyễn Văn Diềm là người đứng tên phương tiện đã rời địa phương từ lâu. Thực tế này đang gây khó khăn cho việc theo dõi, kiểm tra và xử lý trách nhiệm khi phương tiện vi phạm.
Ông Huỳnh Phương Khắc Vũ, Phó Chủ tịch UBND xã Long Hựu cho biết, qua rà soát điều kiện hoạt động, địa phương có 7 tàu không đủ điều kiện và 6 tàu đang tạm ngưng hoạt động. Một số chủ tàu có nguyện vọng được hưởng chính sách hỗ trợ giải bản tàu, chuyển đổi việc làm.
Thời gian tới, UBND xã tiếp tục tăng cường tuyên truyền pháp luật về khai thác thủy sản đến từng chủ tàu; phối hợp triển khai các chính sách hỗ trợ đối với phương tiện ngưng hoạt động hoặc không đủ điều kiện hoạt động. Đối với các tàu nằm bờ, địa phương thường xuyên chụp hình định vị, cập nhật vị trí và gửi cơ quan chuyên môn theo dõi, quản lý.
Đằng sau những quy định ngày càng chặt chẽ để ngăn khai thác IUU là bài toán sinh kế của những ngư dân đã dành cả đời gắn bó với nghề biển. Khi hiệu quả khai thác giảm sút, chi phí tăng cao, nhiều chủ tàu đứng trước nguy cơ mất nguồn thu, trong khi tài sản lớn đã đầu tư khó có thể chuyển đổi dễ dàng.
Ông Võ Văn Thái, ngụ xã Thuận Mỹ, tỉnh Tây Ninh cho biết, tàu cá của gia đình trị giá gần 2 tỷ đồng, được hình thành từ nguồn vốn tích góp và vay mượn trong nhiều năm. Tuy nhiên những năm gần đây, hoạt động khai thác ngày càng khó khăn, nguồn thu từ các chuyến biển nhiều thời điểm không đủ bù chi phí.
Đây không chỉ là bài toán kinh tế của từng hộ dân mà còn đặt ra yêu cầu đối với địa phương trong xây dựng chính sách chuyển đổi nghề phù hợp. Siết chặt quản lý IUU phải gắn với giải quyết sinh kế, tạo điều kiện để những chủ tàu không còn khả năng hoặc không đủ điều kiện tiếp tục hoạt động có hướng chuyển đổi ổn định, tránh nguy cơ vì áp lực kinh tế mà vi phạm quy định.
Không để “khoảng trống” trong quản lý
Không đủ điều kiện hoạt động, tàu cá của gia đình bà Trần Thị Lan, xã Long Hựu, tỉnh Tây Ninh phải nằm bờ, làm tăng thêm chi phí duy trì, bảo dưỡng.
Tây Ninh bắt đầu tham gia Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU từ tháng 10/2025. Do thời gian triển khai chưa dài, kinh nghiệm thực hiện một số nhiệm vụ còn hạn chế; quy trình phối hợp liên ngành, liên tỉnh đang tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu quản lý.
Bà Đinh Thị Phương Khanh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh cho biết, toàn tỉnh hiện có 187 tàu cá, gồm 47 tàu hoạt động vùng bờ, 88 tàu vùng lộng và 52 tàu vùng khơi. Do không có cơ sở đăng kiểm, tàu cá của Tây Ninh phải thực hiện đăng kiểm tại các cơ sở được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công nhận, chủ yếu tại Trung tâm Đăng kiểm thuộc Chi cục Thủy sản tỉnh Đồng Tháp.
Việc thiếu hạ tầng nghề cá, trong khi tàu cá thường xuyên hoạt động ngoài tỉnh, gây khó khăn trong kiểm soát hành trình, cập nhật tình trạng phương tiện và xử lý vi phạm. Một bộ phận ngư dân còn hạn chế trong tiếp cận công nghệ, thực hiện thủ tục điện tử và nắm bắt quy định mới. Trong khi đó, hiệu quả khai thác giảm, nguồn lợi thủy sản suy giảm, chi phí nhiên liệu, vật tư, nhân công tăng khiến nhiều chủ tàu phải cân nhắc giữa tiếp tục bám biển và chuyển đổi sinh kế. Việc hỗ trợ nâng cấp, thay thế thiết bị giám sát hành trình và chính sách chuyển đổi nghề vẫn chưa đạt kết quả như kỳ vọng.
Theo bà Đinh Thị Phương Khanh, dù còn khó khăn, công tác quản lý đội tàu đã có những chuyển biến. Đến giữa tháng 9/2026, tỷ lệ tàu đủ điều kiện đã tăng lên 64%. Tỉnh tiếp tục hỗ trợ 21 chủ tàu hoàn thiện thủ tục để được cấp giấy phép khai thác thủy sản theo quy định.
Ông Vũ Duyên Hải, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, Tây Ninh là địa phương có tính đặc thù cao khi có tàu cá nhưng không có cảng cá và thiếu các điều kiện trực tiếp giám sát hoạt động của đội tàu. Do đó, địa phương cần khẩn trương hoàn thiện chính sách chuyển đổi nghề, tạo sinh kế phù hợp cho những ngư dân không còn điều kiện tiếp tục nghề biển.
Cùng với giải quyết sinh kế, việc định danh, xác thực chủ tàu và ngư dân cần tiếp tục được thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm thông tin được cập nhật đầy đủ, kịp thời. Khi phát hiện chủ tàu, ngư dân vi phạm, cơ quan chức năng có cơ sở thông báo, xử lý và thực thi nghiêm các quy định pháp luật.
Theo ông Vũ Duyên Hải, chống khai thác IUU đối với Tây Ninh không đơn thuần là quản lý những con tàu. Đây còn là bài toán về trách nhiệm quản lý theo địa bàn, phối hợp liên tỉnh, ứng dụng công nghệ và giải quyết sinh kế cho một bộ phận người dân đã gắn bó với nghề biển trong nhiều năm.
Đồng thời, tỉnh cần tiếp tục tăng cường phối hợp với các địa phương nơi tàu cá Tây Ninh thường xuyên hoạt động, bảo đảm dữ liệu quản lý được liên thông, hạn chế tình trạng tàu hoạt động ở một nơi nhưng chủ phương tiện đăng ký ở một nơi khác dẫn đến khó kiểm soát.
Với những tàu không còn khả năng khai thác hiệu quả, chính sách giải bản, chuyển đổi nghề và hỗ trợ sinh kế cần được nghiên cứu phù hợp với điều kiện thực tế. Đây là giải pháp vừa bảo đảm đời sống người dân, vừa góp phần giảm nguy cơ phát sinh vi phạm IUU từ những phương tiện không đủ điều kiện nhưng vẫn cố tình hoạt động.
Mục tiêu cao nhất không chỉ là hoàn thiện hồ sơ hay nâng tỷ lệ tàu đủ điều kiện, mà phải tạo chuyển biến thực chất trong ý thức tuân thủ pháp luật của từng chủ tàu, ngư dân; bảo đảm không có tàu cá của tỉnh vi phạm vùng biển nước ngoài, từ đó đóng góp vào nỗ lực chung của cả nước trong chống khai thác IUU, tháo gỡ “thẻ vàng” của EC và hướng tới phát triển ngành thủy sản bền vững.
