Hàng nghìn robot tự hành do Trung Quốc sản xuất đang được sử dụng tại các kho hàng ở Anh, cho thấy tự động hóa đang chuyển từ một lựa chọn công nghệ thành công cụ nâng năng suất và cũng mở ra thị trường mới cho ngành robot Trung Quốc.
Robot từ nhà máy Trung Quốc đến kho hàng Anh
Mỗi khi người tiêu dùng nhấn nút “mua” trên một đơn hàng trực tuyến, chỉ vài phút sau, một robot nhỏ trong kho hàng có thể đã bắt đầu di chuyển. Nó luồn dưới các giá chứa hàng, nâng cả kệ lên rồi đưa đến vị trí nhân viên lấy hàng, trước khi tiếp tục quay lại nhận nhiệm vụ mới.
Đây là cách những robot di động tự hành (AMR) của Geek+ đang hoạt động tại nhiều kho hàng ở Anh. Theo BBC, các tập đoàn bán lẻ như Tesco, Asda và Next đã sử dụng công nghệ của doanh nghiệp Trung Quốc này để tự động hóa một số công đoạn trong xử lý đơn hàng.
Tại nhà máy của Geek+ ở thành phố Hợp Phì, những robot này được lắp ráp và kiểm tra trước khi xuất khẩu tới các thị trường nước ngoài. Khác với những dây chuyền tự động hóa truyền thống cần hệ thống băng chuyền cố định và hạ tầng phức tạp, robot AMR có thể định hướng bằng mã QR trên sàn và hoạt động trong không gian được thiết kế tương đối linh hoạt.
Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp dễ dàng mở rộng hoặc thay đổi bố trí kho khi nhu cầu kinh doanh thay đổi. Với những ngành như bán lẻ và thương mại điện tử, nơi số lượng đơn hàng biến động theo mùa và yêu cầu giao hàng ngày càng nhanh, khả năng triển khai linh hoạt trở thành một lợi thế đáng kể.
Anh hiện là thị trường lớn nhất của Geek+ tại châu Âu. Đối tác MotionTech của công ty đã triển khai hơn 2.000 robot tại 10 kho hàng ở nước này. Sự hiện diện ngày càng lớn của robot Trung Quốc tại Anh phản ánh một thực tế rộng hơn: cuộc cạnh tranh về robot không chỉ diễn ra ở nơi sản xuất mà đang mở rộng sang những thị trường cần tự động hóa để nâng năng suất.
Khi robot trở thành công cụ tăng năng suất
Nhu cầu của Anh xuất phát một phần từ những vấn đề rất thực tế của nền kinh tế. Năng suất lao động tại nước này đã tăng chậm trong hơn một thập kỷ, trong khi nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với tình trạng thiếu lao động.
Trong báo cáo năm 2026 về ứng dụng công nghệ tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) nhận định robot có thể đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện năng suất. Theo đánh giá của tổ chức này, tốc độ ứng dụng robot tại Anh còn thấp so với tiềm năng của một nền kinh tế có nền tảng công nghiệp lâu đời.
Đối với các doanh nghiệp logistics, lý do đầu tư vào robot cũng khá trực tiếp. Robot có thể đảm nhiệm những công việc lặp đi lặp lại, vận chuyển hàng hóa trong kho liên tục và giúp tăng mật độ lưu trữ mà không nhất thiết phải mở rộng diện tích.
Barry Pemberton, Giám đốc phụ trách khách hàng của MotionTech, cho biết các doanh nghiệp đang tìm kiếm những hệ thống có thể triển khai nhanh, xử lý khối lượng hàng hóa lớn, tăng sức chứa và giảm nhu cầu nhân công.
Tuy nhiên, tự động hóa cũng đặt ra câu hỏi về cách phân bổ lại công việc. Đại hội Công đoàn Anh (TUC), tổ chức đại diện cho gần 6 triệu lao động, cho rằng robot nên được sử dụng để nâng cao năng suất và cải thiện điều kiện làm việc thay vì chỉ nhằm cắt giảm nhân sự. Tổ chức này cũng kêu gọi người lao động được tham gia vào quá trình ra quyết định về tự động hóa và doanh nghiệp tăng đầu tư cho đào tạo lại kỹ năng.
Trung Quốc xây năng lực robot từ nền công nghiệp sẵn có
Nếu Anh đang tìm kiếm robot để giải quyết bài toán năng suất, Trung Quốc lại nhìn robot từ một hướng khác: xây dựng một ngành công nghiệp mới dựa trên năng lực sản xuất đã tích lũy.
Robot hiện là một trong những lĩnh vực công nghệ được Trung Quốc ưu tiên phát triển. Trong quá trình thúc đẩy các “lực lượng sản xuất chất lượng mới”, tự động hóa được xem là một công cụ để nâng cao năng suất trong bối cảnh lực lượng lao động của Trung Quốc đang thay đổi.
Theo Kyle Chan, chuyên gia của Viện Brookings, sự phát triển của ngành robot Trung Quốc có nhiều điểm kế thừa từ ngành xe điện. Pin, động cơ điện, camera, cảm biến và nhiều linh kiện điện tử từng được phát triển cho xe điện có thể tiếp tục được sử dụng hoặc điều chỉnh cho robot.
Sự kết nối này giúp Trung Quốc có một lợi thế đáng kể: mạng lưới nhà cung cấp linh kiện, năng lực sản xuất quy mô lớn và kinh nghiệm đưa sản phẩm công nghệ từ thiết kế sang sản xuất hàng loạt.
XPeng là một ví dụ. Nhà sản xuất xe điện này đã phát triển robot hình người Iron, cho thấy ranh giới giữa các ngành công nghiệp đang dần thay đổi. Với những doanh nghiệp đã có năng lực về động cơ, pin, cảm biến và trí tuệ nhân tạo, robot trở thành một hướng mở rộng tự nhiên.
Nhưng tham vọng của Trung Quốc không chỉ nằm ở robot hình người. Các loại robot chuyên dụng, đặc biệt robot di động tự hành và robot công nghiệp, mới đang tạo ra những ứng dụng rõ ràng hơn trong kho hàng, nhà máy và các môi trường nguy hiểm.
Đó cũng là lý do thị trường Anh có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp Trung Quốc. Khi robot được triển khai tại những kho hàng lớn của các tập đoàn bán lẻ quốc tế, doanh nghiệp không chỉ bán thiết bị mà còn có cơ hội chứng minh hiệu quả của công nghệ trong một môi trường vận hành thực tế.
Robot hình người do Geek+ sản xuất đang góp phần đẩy nhanh tự động hóa trong ngành logistics tại Anh. Ảnh: AutomateX
Từ robot đến công nghệ chiến lược
Cuộc cạnh tranh này cũng cho thấy robot đang dần được nhìn nhận khác trước. Nếu trước đây tự động hóa thường được xem là một công cụ phục vụ riêng cho nhà máy, hiện robot đã trở thành một phần của chuỗi logistics, bán lẻ, y tế, nông nghiệp và nhiều dịch vụ khác.
Với Việt Nam, đây cũng là lĩnh vực đã được xác định trong định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nghị quyết 57-NQ/TW đưa robot và tự động hóa vào nhóm công nghệ chiến lược, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Nghị quyết cũng đặt mục tiêu tăng cường liên kết giữa nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo, coi doanh nghiệp là một chủ thể quan trọng của quá trình đổi mới sáng tạo.
Định hướng này được nhấn mạnh thêm tại Hội nghị toàn quốc sơ kết triển khai Nghị quyết 57 vào tháng 7/2026. Theo kết luận của Ban Chỉ đạo Trung ương, với từng công nghệ chiến lược cần xác định rõ các mốc về công nghệ được làm chủ, sản phẩm hình thành, khả năng xuất khẩu và đóng góp cho tăng trưởng. Robot và tự động hóa được nêu cùng với AI, dữ liệu lớn, bán dẫn, công nghệ sinh học và một số lĩnh vực khác.
Nhìn từ thị trường Anh, một điểm đáng chú ý là nhu cầu tự động hóa không nhất thiết phải bắt đầu bằng những hệ thống robot phức tạp nhất. Các robot di động có thể giải quyết một khâu cụ thể trong kho hàng đã tạo ra giá trị rõ ràng cho doanh nghiệp. Khi công nghệ chứng minh được hiệu quả, phạm vi ứng dụng mới tiếp tục được mở rộng.
Điều này cũng cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý đối với phát triển robot: công nghệ cần gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và những lĩnh vực có khả năng tạo ra thị trường. Việc làm chủ công nghệ vì thế không chỉ được đo bằng khả năng chế tạo một thiết bị, mà còn bằng khả năng đưa thiết bị vào vận hành, cải tiến qua thực tế và hình thành chuỗi sản phẩm, dịch vụ đi kèm.
Từ những kho hàng tại Anh, robot Trung Quốc đang cho thấy một hướng phát triển của ngành công nghiệp này: công nghệ được sản xuất ở quy mô lớn, sau đó đi vào những thị trường có nhu cầu tăng năng suất và thiếu lao động. Với Việt Nam, khi robot và tự động hóa đã được xác định là một trong những công nghệ chiến lược, câu chuyện này đặt trọng tâm vào khả năng biến công nghệ thành sản phẩm, ứng dụng và năng lực sản xuất thực tế - đúng với yêu cầu chuyển từ nghiên cứu và làm chủ công nghệ sang tạo ra giá trị kinh tế cụ thể trong quá trình triển khai Nghị quyết 57.
