Không chỉ giải phóng các nguồn lực tiềm ẩn, chủ trương này còn mở ra không gian kinh tế mới. Thế nhưng, có lập luận sai lệch, phiến diện cho rằng việc "khuyến khích, tạo điều kiện cho đảng viên làm kinh tế và làm giàu" sẽ làm phai nhạt bản chất của Đảng và tạo kẽ hở cho tư lợi, tham nhũng.
Phiên Khai mạc Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (5/10/2026). Ảnh: Phương Hoa /TTXVN
Bài 2: Không thể đánh đồng đảng viên làm giàu chính đáng với trục lợi
Có thể thấy, dưới cả góc độ lý luận và thực tiễn, quan điểm này cho thấy sự sai lệch và phiến diện. PGS.TS Phạm Thị Hồng Điệp, Phó Trưởng khoa Kinh tế Chính trị, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, cần phân biệt rõ giữa làm giàu chính đáng với làm giàu bất chính, giữa lợi ích kinh tế hợp pháp với hành vi lợi dụng quyền lực để trục lợi. Định kiến sai lệch cho rằng khuyến khích đảng viên làm kinh tế tất yếu làm phai nhạt bản chất của Đảng và dẫn đến tham nhũng là sự suy diễn thiếu cơ sở. Tuy nhiên, những nguy cơ xung đột lợi ích là có thật và cần được nhận diện, kiểm soát nghiêm túc.
Trước hết, suy diễn cho rằng "khuyến khích đảng viên làm kinh tế và làm giàu" sẽ làm phai nhạt bản chất của Đảng và tạo kẽ hở cho tư lợi, tham nhũng, đã đánh đồng hoạt động kinh tế hợp pháp với hành vi trục lợi, tham nhũng. Sản xuất, kinh doanh là quá trình tổ chức các nguồn lực để tạo ra sản phẩm, dịch vụ, việc làm và giá trị gia tăng. Lợi nhuận hợp pháp thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Trong khi đó, tham nhũng là hành vi lợi dụng quyền lực, vị trí hoặc những lợi thế trong công tác để thu lợi bất chính. Vì vậy, không thể căn cứ vào việc đảng viên kinh doanh hoặc có thu nhập cao để kết luận họ suy thoái hay tham nhũng. Điều cần xem xét là nguồn gốc tài sản, phương thức làm giàu, tính hợp pháp và việc thực hiện trách nhiệm của đảng viên. Không thể đánh đồng một đảng viên kinh doanh giỏi, làm giàu hợp pháp với hành vi suy thoái hay tham nhũng.
Hơn thế, lập luận này chưa đặt vấn đề trong mối quan hệ biện chứng giữa phát triển lực lượng sản xuất và hoàn thiện quan hệ sản xuất. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sự tồn tại nhiều hình thức sở hữu, thành phần kinh tế và phương thức kinh doanh là đặc điểm khách quan của thời kỳ quá độ. Khuyến khích các đảng viên – lực lượng tiên phong trong xã hội phát huy trí tuệ, năng lực tổ chức sản xuất và tinh thần sáng tạo phù hợp yêu cầu giải phóng lực lượng sản xuất.
Sự phát triển tư duy này là một quá trình liên tục và nhất quán của Đảng ta qua nhiều kỳ Đại hội. Tại Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Ban Chấp hành Trung ương Đảng thống nhất cao quan điểm cần đổi mới mạnh mẽ tư duy về đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh, từ "cho phép" sang "khuyến khích, tạo điều kiện" để đảng viên làm giàu chính đáng, đóng góp cho đất nước.
Việc đảng viên kinh doanh hợp pháp không tự nó mâu thuẫn với mục tiêu phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Vấn đề quyết định là hoạt động đó có tuân thủ pháp luật, bảo vệ quyền lợi người lao động và đóng góp cho xã hội hay không.
Luận điệu "khuyến khích, tạo điều kiện cho đảng viên làm kinh tế và làm giàu" sẽ làm phai nhạt bản chất của Đảng là sự đánh đồng phi lý giữa bản chất chính trị của Đảng với hoàn cảnh kinh tế và tài sản cá nhân của từng đảng viên. Bản chất, mục tiêu và vai trò của một chính đảng phải được xem xét từ nền tảng tư tưởng, mục tiêu chính trị, đường lối, nguyên tắc tổ chức, phương thức hoạt động và quan hệ của chính đảng đó với lợi ích của nhân dân. Đối với Đảng Cộng sản Việt Nam, việc giữ vững bản chất chính trị, mục tiêu, lý tưởng và trách nhiệm phục vụ nhân dân không đồng nghĩa với việc đảng viên phải đứng ngoài hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc không được tạo lập tài sản hợp pháp.
Khi đảng viên làm kinh tế giỏi, tạo nhiều việc làm, chấp hành nghiêm chính sách thuế và tích cực tham gia an sinh xã hội chính là đang hiện thực hóa tinh thần "Đảng viên đi trước, làng nước theo sau" trên mặt trận kinh tế. Điều cần quan tâm không phải là đảng viên có làm kinh tế hay không, mà là họ làm kinh tế bằng phương thức nào, có tuân thủ các chuẩn mực đạo đức, kỷ luật của Đảng và pháp luật của Nhà nước hay không, có sử dụng địa vị chính trị để mưu cầu lợi ích riêng hay không.
Điều đáng nói nữa là cần nhìn nhận chủ trương trong yêu cầu từ thực tiễn đổi mới tư duy kinh tế và phát huy nguồn lực xã hội. Vốn, tri thức, năng lực quản trị và khát vọng cống hiến là những nguồn lực vàng cho tăng trưởng kinh tế. Khi được khơi thông một cách công khai, minh bạch, nguồn lực từ đội ngũ đảng viên sẽ tạo ra cú huých mạnh mẽ cho phát triển kinh tế, năng lực cạnh tranh quốc gia.
Đội ngũ đảng viên là đội ngũ tập trung hàm lượng cao về học vấn, tri thức quản lý, lý luận chính trị và uy tín xã hội. Việc cởi trói tư duy từ "cho phép" sang "khuyến khích, tạo điều kiện" sẽ giải phóng một nguồn lực xã hội to lớn.
Đảng viên trẻ Lù A Đông tại thôn Púng Luông, xã Púng Luông (Lào Cai) khởi nghiệp thành công với mô hình thêu máy công nghiệp. Ảnh: Đinh Thùy/TTXVN
Tại khu vực nông thôn và miền núi, mô hình đảng viên làm chủ trang trại, giám đốc hợp tác xã kiểu mới chính là "đầu tàu" dẫn dắt kinh tế hộ gia đình phát triển. Họ không chỉ làm giàu chính đáng cho gia đình mà còn tạo việc làm, giúp các hộ gia đình khác thoát nghèo bền vững. Hay tại khu vực doanh nghiệp tư nhân, nhiều đảng viên là các chuyên gia, kỹ sư, doanh nhân đứng ra thành lập doanh nghiệp khởi nghiệp trong các lĩnh vực kinh tế, các ngành kinh tế mới…, đóng góp quan trọng vào thu ngân sách địa phương và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Không phải mọi hoạt động kinh doanh đều mặc nhiên mang lại hiệu quả tích cực nếu nó đi ngược lại lợi ích chung của xã hội, có sự tư lợi, hoặc tạo "sân sau" trục lợi khi cơ chế kiểm soát chưa đủ kín kẽ. Quan trọng hơn, kết quả phải được đánh giá bằng đóng góp thực chất, việc tuân thủ pháp luật và trách nhiệm đối với cộng đồng.
Lập luận cho rằng mở rộng quyền làm kinh tế tất yếu dẫn đến tham nhũng là sự nhầm lẫn, đánh đồng giữa nguy cơ và hệ quả không thể tránh khỏi. Tham nhũng chủ yếu gắn với những điều kiện như quyền lực thiếu kiểm soát, phân bổ nguồn lực thiếu minh bạch và trách nhiệm giải trình hạn chế. Nhận diện rõ điều này, Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã quán triệt sâu sắc nguyên tắc: Khuyến khích làm giàu chính đáng phải đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực. Trung ương nhấn mạnh: phải gắn tính tiên phong trong phát triển kinh tế với giữ vững bản chất của Đảng…; không để quyền lực, thông tin, tài sản công trở thành lợi thế riêng… Giải pháp căn bản chính là minh bạch tài sản, nhận diện chủ thể hưởng lợi, kiểm soát chủ thể thực sự chi phối, hưởng lợi; kiểm soát xung đột lợi ích và xử lý nghiêm việc lợi dụng quyền lực, thông tin, tài sản công để trục lợi…
Tóm lại, khuyến khích, tạo điều kiện cho đảng viên làm kinh tế thể hiện bước tiến lớn trong tư duy phát triển, trước đòi hỏi của thực tiễn khách quan. Quan điểm cho rằng chủ trương này làm phai nhạt bản chất của Đảng chỉ là sự suy diễn chủ quan, thiếu cơ sở khoa học và xa rời thực tiễn. Tuy nhiên, để chủ trương này không bị biến tướng, việc nâng đỡ tinh thần kinh doanh phải luôn song hành với siết chặt kỷ cương pháp luật. Đẩy mạnh khuyến khích đảng viên làm giàu chính đáng gắn liền với cơ chế kiểm soát quyền lực minh bạch, hiệu quả chính là chìa khóa quan trọng để chúng ta khai phá nguồn lực, phát triển kinh tế mạnh mẽ đồng thời giữ vững bản chất cách mạng của Đảng.
Bài cuối: Thiết lập "hành lang" thể chế
