Vệ tinh Ofek 19 của Israel được phóng lên vũ trụ. Ảnh: Bộ Quốc phòng Israel
Thị trường vệ tinh toàn cầu, bao gồm cả lĩnh vực dân sự và quân sự, đang tăng trưởng nhanh chóng, kéo theo những lo ngại về các mối đe dọa mới.
Trong bối cảnh đó, Tư lệnh Bộ Tư lệnh Không gian Mỹ, Tướng Stephen Whiting, mới đây phát biểu tại một hội nghị ở Alabama rằng phát triển vũ khí chống vệ tinh (ASAT) đang nằm trong nhóm ưu tiên hàng đầu của Washington.
Theo ông, những phương tiện này đóng vai trò thiết yếu trong răn đe đối phương và ứng phó với các cuộc tấn công.
Dự báo các loại vũ khí tác chiến trong không gian có khả năng đe dọa vệ tinh, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động trinh sát hình ảnh, thông tin liên lạc và nhiều công nghệ phụ thuộc vào không gian.
Những kế hoạch nhằm đa dạng hóa các mối đe dọa tên lửa từ không gian xuống Trái Đất cũng có thể đang được nghiên cứu.
Tại Israel, công chúng bắt đầu được nghe nhiều hơn về lĩnh vực này sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz hồi đầu năm tuyên bố nước này đặt mục tiêu trở thành “một trong ba quốc gia hàng đầu thế giới về lĩnh vực tấn công trong không gian”.
Tuy nhiên, những cường quốc đã tham gia cuộc chạy đua vũ trang trong không gian từ lâu vẫn là Mỹ, Nga và Trung Quốc.
Chẳng hạn, SpaceX của Elon Musk hôm 21/8 đã đạt cột mốc đáng chú ý khi đưa tổng số vệ tinh đang hoạt động trong không gian vượt 11.000, bỏ xa mọi nhà khai thác khác.
Khoảng cách giữa Starlink và phần còn lại của thị trường lớn đến mức khi OneWeb đứng thứ hai mà chỉ có khoảng 650 vệ tinh.
Nhìn chung, lĩnh vực phòng không và tên lửa trong không gian có mối liên hệ chặt chẽ. Một ví dụ là hệ thống Arrow 3 của Tập đoàn Israel Aerospace Industries (IAI), có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo bên ngoài khí quyển Trái Đất.
Trong khi đó, ngày càng xuất hiện lo ngại rằng các cường quốc như Nga có thể tận dụng năng lực hạt nhân để đưa vũ khí hạt nhân lên không gian. Công nghệ laser cũng được cho là có thể sớm được sử dụng để tấn công các vệ tinh từ bên ngoài khí quyển.
Một khả năng khác là tiến hành gây nhiễu thông qua không gian - điều mà người dân Israel đã phần nào quen thuộc trong thời chiến, chẳng hạn khi sử dụng các ứng dụng định vị như Waze.
Hình thức này thường được chia thành hai loại: gây nhiễu, tức ngăn chặn liên lạc giữa thiết bị/người vận hành và ứng dụng; và đánh lừa tín hiệu, tức làm sai lệch hoặc gây nhiễu tín hiệu định vị vệ tinh.
Một quốc gia khác không che giấu nỗ lực phát triển năng lực trong lĩnh vực này suốt 20 năm qua là Trung Quốc. Về phương diện kỹ thuật, những lo ngại đối với Trung Quốc tương tự Nga, nhưng xét về quy mô, mối đe dọa từ Bắc Kinh được đánh giá lớn hơn Moskva nhiều lần.
Theo dữ liệu của “Orbital Radar”, Mỹ hiện có khoảng 11.600 vệ tinh trên quỹ đạo, trong khi Trung Quốc có hơn 1.000 vệ tinh. Con số này cao hơn đáng kể so với Nga, quốc gia vận hành khoảng 220 vệ tinh, và Israel với khoảng 25 vệ tinh.
Sắc lệnh hành pháp được Tổng thống Donald Trump ban hành năm ngoái nhằm bảo đảm vị thế thống trị của Mỹ trong không gian dành riêng một chương cho vấn đề an ninh và quốc phòng không gian.
Nội dung bao gồm phát triển và trình diễn nguyên mẫu hệ thống phòng thủ tên lửa vào năm 2028, đồng thời nghiên cứu khả năng triển khai vũ khí hạt nhân trong không gian.
Dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) cho thấy Mỹ hiện sở hữu khoảng 3.700 đầu đạn hạt nhân, trong khi Nga có khoảng 4.400. Trung Quốc sở hữu khoảng 620 đầu đạn, cao hơn đáng kể so với các cường quốc châu Âu như Pháp (290) và Anh (225).
Ý tưởng về vũ khí hạt nhân và laser được triển khai trên các vệ tinh ngoài không gian nghe giống như một kịch bản trong bộ phim Star Wars. Tuy nhiên, những tuyên bố công khai từ phía Mỹ cho thấy nguy cơ này có thể không còn quá xa vời.
Các mối đe dọa từ không gian được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng cùng với sự mở rộng của thị trường vệ tinh toàn cầu. Fortune ước tính thị trường này đạt 20,59 tỷ USD vào năm 2025.
Theo dự báo, quy mô thị trường sẽ tăng lên 23,17 tỷ USD trong năm nay và, với tốc độ tăng trưởng bình quân 12,53% mỗi năm, có thể đạt 59,58 tỷ USD vào năm 2034.
Israel cũng đang tham gia vào đà tăng trưởng này. Trong tháng 7 và tháng 9/2025, nước này đã phóng hai vệ tinh lên quỹ đạo là Dror 1 và Ofek 19.
Dror 1 được phóng bằng tên lửa Falcon 9 của SpaceX, là vệ tinh liên lạc quốc gia của Israel, được thiết kế nhằm cung cấp giải pháp thông tin liên lạc tiên tiến cho Nhà nước Israel, trong đó có các ứng dụng phục vụ an ninh.
Trong khi đó, Ofek 19 là vệ tinh trinh sát, được phóng nhằm tăng cường năng lực giám sát của Israel tại khu vực Trung Đông.