Đây là khuyến nghị của PGS. TSKH. Đinh Ngọc Thạch, giảng viên, nhà nghiên cứu người Pháp gốc Việt trong lĩnh vực lý thuyết điều khiển tự động và robot tại Viện Kỹ nghệ Quốc gia Pháp (Cnam), khi trao đổi với phóng viên TTXVN tại Paris về xu hướng phát triển robot tại Pháp và châu Âu cũng như định hướng phù hợp cho Việt Nam.
Theo PGS. Đinh Ngọc Thạch, một xu hướng nổi bật tại Pháp và châu Âu hiện nay là sự kết hợp ngày càng chặt chẽ giữa robot, trí tuệ nhân tạo (AI), lý thuyết điều khiển, cảm biến và các hệ thống số. Robot đang chuyển từ những thiết bị thực hiện nhiệm vụ được lập trình sẵn sang các hệ thống có khả năng cảm nhận môi trường, học hỏi, thích nghi, ra quyết định và phối hợp với các hệ thống khác.
Pháp và Liên minh châu Âu (EU) đang tăng cường đầu tư vào AI và robot, đồng thời chú trọng làm chủ các công nghệ cốt lõi và thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu. Trong khuôn khổ kế hoạch France 2030, Pháp hỗ trợ phát triển các hệ thống và thành phần công nghệ tiên tiến, có tính tự chủ cho robot, thiết bị bay không người lái và các thiết bị thông minh.
Từ kinh nghiệm nghiên cứu, PGS. Đinh Ngọc Thạch đặc biệt nhấn mạnh vai trò của việc kết hợp AI với các phương pháp dựa trên mô hình. Theo ông, AI giúp hệ thống học hỏi và thích nghi từ dữ liệu, trong khi lý thuyết điều khiển và các phương pháp ước lượng góp phần bảo đảm tính ổn định, độ tin cậy và khả năng vận hành an toàn trong những điều kiện bất định.
Các nghiên cứu mà ông tham gia trải rộng từ phương tiện tự hành dưới nước, hệ thống nhiều phương tiện tự hành phối hợp với nhau đến robot chân hoạt động trong môi trường phức tạp. Dù khác nhau về hình dạng và nhiệm vụ, những hệ thống này đều cần các công nghệ nền tảng như cảm biến, định vị, ước lượng trạng thái, AI, điều khiển và phối hợp tự hành. Vì vậy, theo ông, Việt Nam nên tập trung làm chủ những công nghệ có khả năng ứng dụng rộng rãi, thay vì đầu tư quá nhiều vào một hình thái robot cụ thể.
Ông cũng lưu ý việc tích hợp nhiều AI hơn không đồng nghĩa với việc tạo ra một hệ thống tốt hơn. Đối với robot và các hệ tự hành tương tác trực tiếp với môi trường vật lý, khả năng kiểm chứng, chống chịu trước các yếu tố bất định, bảo đảm an toàn và độ tin cậy vẫn là những yêu cầu thiết yếu. Khi robot ngày càng kết nối với Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây và các hệ thống số, an ninh mạng cũng cần được xem là một bộ phận không thể tách rời của quá trình phát triển công nghệ.
Từ những xu hướng trên, PGS. Đinh Ngọc Thạch cho rằng Việt Nam nên ưu tiên các công nghệ nền tảng có thể ứng dụng cho nhiều loại robot và hệ tự hành, thay vì chạy theo những sản phẩm đang thu hút sự chú ý như robot hình người. Điểm xuất phát cần là những bài toán kinh tế - xã hội có nhu cầu thực tế, như nông nghiệp chính xác, quản lý tài nguyên nước, giám sát môi trường, sản xuất công nghiệp, logistics, kiểm tra hạ tầng và các ứng dụng liên quan đến kinh tế biển.
Trên cơ sở đó, Việt Nam có thể lựa chọn nền tảng robot phù hợp, từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi về cảm biến, nhận thức môi trường, định vị, ước lượng trạng thái, AI, điều khiển và tích hợp hệ thống. Đây là hướng đi giúp xây dựng năng lực công nghệ có tính ứng dụng rộng, tránh đầu tư dàn trải và phụ thuộc vào một loại sản phẩm nhất định.
Về hợp tác với Pháp và EU, PGS. Đinh Ngọc Thạch cho rằng cần chuyển từ các hoạt động trao đổi học thuật, công bố khoa học sang những chương trình hợp tác có khả năng tạo ra sản phẩm và ứng dụng thực tế. Mô hình kết nối giữa trường đại học, phòng thí nghiệm, doanh nghiệp và đơn vị sử dụng cần được thúc đẩy, với lộ trình từ nghiên cứu, đào tạo nhân lực đến phát triển nguyên mẫu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ.
Theo ông, các chương trình như Horizon Europe và Marie Skłodowska-Curie Actions (MSCA) có thể tạo cơ hội để các nhà khoa học, nhóm nghiên cứu Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của châu Âu. Bên cạnh đó, việc EU và Việt Nam tăng cường hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng mở ra điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu chung, trao đổi nhân lực và liên kết giữa cơ sở nghiên cứu với doanh nghiệp.
PGS. Đinh Ngọc Thạch nhấn mạnh điều quan trọng là Việt Nam cần xác định đúng những bài toán có nhu cầu và lợi thế, từ đó đầu tư vào các năng lực công nghệ nền tảng có thể sử dụng cho nhiều loại hệ tự hành, đồng thời đặt yêu cầu về độ tin cậy, an toàn và an ninh mạng ngay từ đầu. Pháp và EU có thể là những đối tác phù hợp trong quá trình này thông qua hợp tác nghiên cứu, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ.
