Theo tạp chí National Interest (N.I), buộc Iran nhượng bộ chỉ có thể đạt hiệu quả nếu chính quyền nước này tin rằng Mỹ sẵn sàng sử dụng sức mạnh lớn hơn.
Tháng trước, Iran đề nghị mở lại eo biển Hormuz và nối lại đàm phán hạt nhân trong vòng một tuần, với điều kiện Washington dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân, miễn trừng phạt đối với hoạt động bán dầu của Iran và giải phóng các tài sản bị đóng băng. Theo Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, đề xuất này vẫn còn hiệu lực.
Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump đã từ chối đề nghị trên. Theo thông tin được truyền thông đưa tin, ông Trump nói với các cố vấn rằng ông dự kiến nối lại các cuộc không kích sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Thomas Schelling, nhà kinh tế học từng đoạt giải Nobel, cho rằng khả năng gây tổn thất chỉ tạo ra đòn bẩy đàm phán khi nỗi đau vẫn còn ở phía trước. Những tổn thất đã gây ra không thể tự chúng đem lại thêm nhượng bộ; chính nguy cơ phải chịu tổn thất lớn hơn mới tạo ra sức ép.
Ba cấp độ gia tăng sức ép
Theo N.I, Mỹ có thể xem xét các biện pháp gây sức ép với Iran theo thứ tự rủi ro tăng dần.
Thứ nhất, siết chặt các biện pháp kinh tế. Điều này bao gồm áp đặt trừng phạt thứ cấp đối với những ngân hàng, nhà máy lọc dầu và cảng biển nước ngoài vẫn tiếp tục giao dịch dầu Iran; thực thi nghiêm ngặt hơn lệnh phong tỏa hải quân; đồng thời sử dụng đầy đủ Đạo luật Trừng phạt Iran mà Quốc hội Mỹ đã gia hạn thêm 5 năm trong tháng trước, qua đó chấm dứt hy vọng của Tehran rằng các biện pháp trừng phạt theo luật định sẽ hết hiệu lực.
Theo tờ báo, đây là nền tảng cho mọi lựa chọn tiếp theo và có thể được duy trì song song với đàm phán.
Thứ hai, nối lại chiến dịch không kích kéo dài nhằm vào các mục tiêu quân sự, kinh tế và giới lãnh đạo.
Chiến dịch không kích từ tháng 2 đến tháng 4 đã làm suy yếu năng lực tên lửa và các cơ sở hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, chiến dịch phần lớn tránh lĩnh vực dầu mỏ, kết thúc trước khi hoàn thành danh sách mục tiêu và diễn ra khi nền kinh tế Iran chưa chịu tác động đầy đủ của lệnh phong tỏa.
Nếu được nối lại, chiến dịch mới sẽ có bốn điểm khác biệt. Trước hết, Mỹ sẽ hoàn tất việc tấn công các đơn vị tên lửa, bệ phóng và những cơ sở liên quan đến hạt nhân còn lại. Tiếp đó, các mục tiêu sẽ được mở rộng sang hạ tầng năng lượng và những doanh nghiệp có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) — nguồn tài chính quan trọng của chính quyền Tehran.
Mỹ cũng có thể nhắm vào các chỉ huy IRGC cản trở thỏa thuận, nhằm cho thấy việc chống đối sẽ kéo theo cái giá phải trả đối với từng cá nhân. Cuối cùng, các cuộc tấn công sẽ diễn ra khi nền kinh tế Iran vốn đã suy yếu vì phong tỏa và trừng phạt, khiến mọi tổn thất trở nên khó bù đắp hơn.
Mục tiêu là khiến Iran nhận thấy việc trì hoãn sẽ gây tổn thất lớn hơn việc nhượng bộ, đồng thời tránh đưa binh sĩ Mỹ vào lãnh thổ Iran.
Thứ ba, triển khai chiến dịch trên bộ với quy mô hạn chế — phương án có mức độ rủi ro cao nhất.
Theo N.I, các biện pháp trừng phạt và không kích có thể gây tổn thất cho Iran, nhưng Tehran vẫn có khả năng chịu đựng nếu tin rằng sức ép cuối cùng sẽ giảm xuống. Hoạt động trên bộ sẽ làm thay đổi thế mặc cả: những gì Washington kiểm soát, dù là lãnh thổ, cảng xuất khẩu hay uranium, sẽ tiếp tục nằm trong tay Mỹ cho đến khi Iran đáp ứng các điều kiện.
Một phương án được đề cập là chiếm đảo Kharg, nơi xử lý khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran. Nếu nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ, hòn đảo này sẽ trở thành đòn bẩy trực tiếp đối với nguồn thu ngoại tệ chủ yếu của Tehran.
Theo tờ báo, lệnh phong tỏa có thể được dỡ bỏ theo một thỏa thuận, nhưng một cảng xuất khẩu nằm trong tay Mỹ sẽ tiếp tục là công cụ gây sức ép cho đến khi Washington quyết định thay đổi tình thế. Iran sẽ không thể nối lại hoạt động xuất khẩu quy mô lớn nếu không có sự chấp thuận của Mỹ, trong khi Washington có thể cho phép từng đợt hàng được xuất đi để đổi lấy việc tuân thủ các điều kiện.
Một lựa chọn khác là chiếm đảo Abu Musa và/hoặc các đảo Greater Tunb và Lesser Tunb, những nơi mà Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) cũng tuyên bố chủ quyền. Theo N.I, việc này có thể làm suy giảm khả năng của IRGC trong việc quấy nhiễu hoạt động hàng hải từ các căn cứ tiền phương. Tuy nhiên, lực lượng Mỹ sẽ phải bảo vệ những hòn đảo bị chiếm giữ trước nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa, UAV và xuồng nhỏ.
Hoạt động phức tạp nhất, đồng thời trực tiếp nhằm vào mối đe dọa hạt nhân, là tiếp cận, kiểm kê và có thể đưa lượng uranium làm giàu ở mức cao đang được cất giữ dưới lòng đất ra khỏi Iran.
Chiến dịch này nhiều khả năng đòi hỏi hàng nghìn binh sĩ, việc vô hiệu hóa kéo dài hệ thống phòng không Iran và năng lực bảo vệ, thu hồi vật liệu trong điều kiện bị tấn công. Mỗi phương án triển khai trên bộ đều tiềm ẩn rủi ro lớn, bởi chúng có thể tạo ra các mục tiêu cố định cho tên lửa và UAV của IRGC, đồng thời đòi hỏi thêm năng lực hậu cần và phòng không.
Khoảng 50.000 binh sĩ cùng 19 tàu chiến Mỹ đã hiện diện tại khu vực, với thời gian triển khai được kéo dài sang năm 2027. Theo N.I, lực lượng này tạo nền tảng ban đầu, nhưng các chiến dịch nói trên vẫn cần thêm nguồn lực.
Sức ép ngầm và những rủi ro leo thang
Song song với các biện pháp trên, tờ báo đề xuất Mỹ phối hợp với cơ quan tình báo Israel và các đồng minh khác để tăng cường hoạt động gây sức ép bí mật đối với những phe phái chính trị và cơ quan an ninh Iran.
Tuy nhiên, các rủi ro là không nhỏ. Iran có thể tiếp tục tấn công những căn cứ Mỹ trong khu vực, đe dọa hoạt động hàng hải, hạ tầng năng lượng vùng Vịnh và đẩy giá dầu lên cao. Các lực lượng đồng minh của Tehran cũng có thể gây thiệt hại, như lực lượng Houthi gần đây đã cho thấy.
Một chiến dịch quân sự mới cũng sẽ tiêu hao lượng đạn dược mà Washington muốn dành cho những tình huống khẩn cấp khác. Hơn nữa, sức ép từ bên ngoài đôi khi có thể khiến một chính quyền đang bị tấn công đoàn kết hơn, thay vì chia rẽ.
Theo tờ báo, những rủi ro này là lý do để triển khai các biện pháp theo trình tự thận trọng, bắt đầu bằng việc siết chặt sức ép kinh tế và chuẩn bị các lựa chọn quân sự tiếp theo, chứ không phải lý do để giảm sức ép.
