Theo truyền thông châu Âu ngày 20/10, tại hội nghị thượng đỉnh EU vừa qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết chi phí chiến tranh trong năm 2027 dự kiến lên tới 155 tỷ euro. Ông kêu gọi châu Âu hỗ trợ bổ sung ít nhất 70 tỷ euro cho quốc phòng, vũ khí và tăng cường khả năng chống chịu của đất nước.
Nhà lãnh đạo Ukraine cho biết nguồn lực này sẽ giúp nước này mở rộng sản xuất UAV hiện đại trong nước, nhằm ngăn đà tiến công của Nga, làm gián đoạn các tuyến tiếp tế và suy yếu năng lực quân sự của đối phương.
Lời kêu gọi được đưa ra khi kế hoạch hỗ trợ hiện tại của EU không còn đáp ứng đủ nhu cầu của Ukraine. Khoản vay 90 tỷ euro được thông qua tháng 12/2025 dự kiến trang trải khoảng 2/3 nhu cầu tài chính và quân sự của Kiev trong hai năm 2026-2027, với phần còn lại do các đồng minh khác đóng góp.
Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu (EC) xây dựng kế hoạch này trên giả định chiến tranh sẽ kết thúc trong năm 2026, trong khi Nga vẫn tiếp tục tăng cường tiến công, gây thêm sức ép lên nền kinh tế vốn mong manh của Ukraine.
Kiev ước tính cần bổ sung 32,6 tỷ USD cho ngân sách và 45 tỷ USD cho quân đội trong năm 2027, tổng cộng gần 78 tỷ USD, tương đương khoảng 70 tỷ euro. Sau nhiều vòng trao đổi kỹ thuật, EU đã chấp nhận ước tính này và giao EC tìm phương án bù đắp.
Khoản tiền bổ sung nằm ngoài 45 tỷ euro EU dự kiến giải ngân năm tới từ gói vay hiện có, cùng vài tỷ euro thuộc các chương trình khác. Brussels nhấn mạnh việc huy động thêm nguồn lực phải có sự chung tay của các đối tác như Anh, Na Uy, Canada và Nhật Bản. Hiện chưa rõ EU sẽ đóng góp bao nhiêu trong số 70 tỷ euro, cũng như thời điểm Ukraine cần nhận tiền.
Theo các quan chức và nhà ngoại giao, phát hành thêm nợ chung trên thị trường tài chính hiện là phương án có khả năng được lựa chọn cao nhất. EC có thể mở rộng chương trình cho vay hiện tại, tiếp nối cơ chế huy động vốn đang được sử dụng cho gói 90 tỷ euro.
EU vẫn giữ xếp hạng tín nhiệm tín dụng AAA và thường thu hút lượng đăng ký mua trái phiếu vượt mức chào bán. Tuy nhiên, điều kiện huy động vốn đã xấu đi đáng kể so với thời điểm khoản vay được thông qua. Giá dầu tăng, nợ công phình to và nhu cầu vốn lớn cho trí tuệ nhân tạo đang đẩy chi phí vay lên trên toàn cầu.
Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của EU tăng từ 2,8% trong tháng 1 lên 3,44% trong tháng 9. Dù EC khẳng định khả năng cạnh tranh của khối trên thị trường vốn vẫn được duy trì, việc vay thêm đồng nghĩa với nghĩa vụ trả lãi lớn hơn, khiến phương án này trở nên nhạy cảm về chính trị.
Sự tham gia của các nước thành viên cũng chưa chắc chắn. Hungary, Slovakia và Cộng hòa Séc đã được miễn tham gia khoản vay 90 tỷ euro. Thủ tướng Slovakia Robert Fico cho biết ông và người đồng cấp Hungary Peter Magyar nhất trí tiếp tục lập trường này. Bulgaria cũng có thể đứng ngoài, khi Thủ tướng Rumen Radev nhiều lần chỉ trích việc EU hỗ trợ quân sự cho Ukraine.
Một hướng khác là sử dụng khoảng 210 tỷ euro tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga đang bị phong tỏa tại EU. Thụy Điển, Hà Lan, Tây Ban Nha và Ba Lan đã thúc đẩy thảo luận trở lại từ tháng 8, sau đó nhận thêm sự ủng hộ của Đức, Ireland cùng các nước Bắc Âu và Baltic.
Phần lớn các nước thúc đẩy phương án này cũng nằm trong nhóm hỗ trợ song phương lớn nhất cho Ukraine. Họ xem tài sản Nga là nguồn lực giúp duy trì hỗ trợ lâu dài và phân chia gánh nặng tài chính. Tuy nhiên, trở ngại lớn vẫn là Bỉ, nơi khoảng 185 tỷ euro tài sản Nga được lưu giữ tại tổ chức lưu ký Euroclear.
Năm ngoái, đề xuất dùng số tài sản này để cấp khoản vay không lãi suất cho Ukraine đã vấp phải sự phản đối quyết liệt của Thủ tướng Bỉ Bart De Wever. Ông cho rằng việc sử dụng tài sản sẽ tương đương tịch thu và có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho Bỉ, đồng thời yêu cầu các nước chia sẻ toàn bộ rủi ro và cung cấp bảo đảm không giới hạn đối với mọi nghĩa vụ có thể phát sinh.
Tại hội nghị vừa qua, ông De Wever tiếp tục khẳng định lập trường phản đối. Thủ tướng Bỉ cho rằng tài sản Nga cần được giữ nguyên trong tình trạng phong tỏa đến khi chiến tranh kết thúc, nhằm ngăn sự can thiệp từ Moskva hoặc Washington. Bỉ cũng không đồng ý chuyển tài sản từ Euroclear sang một tổ chức lưu ký thuộc EU, phương án được một số bên đề xuất để tháo gỡ bế tắc.
Trong khi đó, Pháp và Italy, hai nước có vai trò quan trọng đối với khả năng thông qua đề xuất, vẫn được đánh giá là dè dặt. Đại sứ EU tại Ukraine Katarina Mathernova cho rằng vấn đề tài sản Nga sẽ tiếp tục được thảo luận, nhưng khó có giải pháp trong ngắn hạn.
