Một trong các quan chức tiết lộ trong ba tuần qua, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã dẫn đường cho khoảng 70 tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, cả chiều vào và ra khỏi vịnh Ba Tư. Các quan chức Mỹ cũng cho biết phần lớn các tàu này đã tắt thiết bị phát tín hiệu nhận dạng để tránh bị phát hiện khi đi qua tuyến đường này.
Các quan chức từ chối tiết lộ loại tàu và lộ trình cụ thể được sử dụng, nhưng một người nói rằng ít nhất một tuyến đường không đi sát bờ biển Iran. Những tàu đi gần Iran mà không được nước này chấp thuận gần như chắc chắn sẽ có nguy cơ bị thiết bị bay không người lái hoặc tên lửa Iran tấn công. Các nhà phân tích hàng hải cho rằng các chuyến đi được Mỹ dẫn đường dường như sử dụng các tuyến gần Oman hơn.
Trước các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, mỗi ngày có hơn 100 tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Vì vậy, các chuyến đi do Mỹ điều phối (trung bình khoảng ba chuyến mỗi ngày trong ba tuần) chưa cho thấy hoạt động vận tải biển gia tăng đáng kể. Ngoài ra, do các tàu tham gia hành trình dưới sự dẫn đường của Mỹ đều tắt thiết bị phát tín hiệu, nên các nhà phân tích hàng hải không thể xác minh độc lập số lượng thực tế.
Tuy nhiên, việc các tàu vẫn đều đặn đi qua dưới sự dẫn đường của Mỹ cho thấy một số chủ tàu sẵn sàng chấp nhận rủi ro để ra vào vịnh Ba Tư, nơi nhiều tàu đã mắc kẹt nhiều tuần, gây thiệt hại tài chính và khiến thủy thủ đoàn phải làm việc trong điều kiện khó khăn.
Tuyến đường do Mỹ điều phối cũng là lựa chọn thay thế cho các chủ tàu không muốn xin phép Iran hoặc nộp phí để đi qua eo biển Hormuz. Cuộc xung đột với Iran đã khiến nguồn cung năng lượng cho thị trường thế giới giảm mạnh.
Tuần trước, các quan chức Mỹ cho biết Iran và Mỹ gần đạt được một thỏa thuận để mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đến ngày 31/5, các quan chức Mỹ lại tiết lộ Tổng thống Trump đã siết chặt các điều kiện trong khuôn khổ thỏa thuận.
Đầu tháng 5, ông Trump công bố một chiến dịch quân sự quy mô lớn mang tên Dự án Tự do nhằm hỗ trợ tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, nhưng nhanh chóng chấm dứt chiến dịch này, một phần do bị Saudi Arabia phản đối. Kể từ đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ khuyến khích tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz nhưng không triển khai lực lượng hải quân hộ tống.
Người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, Đại úy Tim Hawkins, cho biết trong một tuyên bố ngày 30/5: “Cho dù lực lượng Mỹ không hộ tống, nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục liên lạc và phối hợp với các tàu thương mại muốn đi qua eo biển Hormuz một cách tự do và an toàn - một tuyến hàng hải quốc tế quan trọng đối với kinh tế khu vực và toàn cầu”.
Các tàu sử dụng tuyến đường do Mỹ đề xuất vẫn đối mặt nguy cơ bị Iran tấn công. Iran khẳng định họ kiểm soát tuyến đường thủy này. Các quan chức Mỹ cho rằng mức độ rủi ro từ Iran đang bị phóng đại và đã hỗ trợ các tàu sẵn sàng tham gia tìm đường đi an toàn sang phía bên kia eo biển Hormuz. Dù giới vận tải biển đều biết về hoạt động hỗ trợ này, nhưng các quan chức Mỹ thừa nhận họ không công khai rộng rãi nhằm tránh để Iran nhắm mục tiêu vào các tàu được Mỹ dẫn đường.
Một tàu container đã bị tấn công vào đầu tháng 5 dù đang đi qua eo biển Hormuz trong thời gian triển khai Dự án Tự do. Chủ tàu là tập đoàn vận tải CMA CGM của Pháp cho biết họ đã phối hợp với quân đội Mỹ, nhưng Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ khẳng định con tàu này không tuân thủ một số hướng dẫn nhất định.
Bà Noam Raydan, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Washington về Chính sách Cận Đông, nhận định rằng con số 70 chuyến tàu do Mỹ điều phối cao hơn dự đoán. Do các tàu đều tắt thiết bị phát tín hiệu, bà Raydan cho rằng sẽ cần thời gian để xác nhận có bao nhiêu tàu thực sự phối hợp với Mỹ.
Trong thời gian triển khai Dự án Tự do, hai tàu treo cờ hàng hải Mỹ đã đi qua eo biển Hormuz.
Giữa tháng 4, Mỹ bắt đầu phong tỏa các tàu từng ghé cảng Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ, đến nay chiến dịch phong tỏa tại vịnh Oman đã buộc 116 tàu phải đổi hướng. Hoạt động này phần lớn đã cắt giảm xuất khẩu dầu của Iran.
Tuy nhiên, Iran vẫn có ảnh hưởng đáng kể đối với eo biển Hormuz. Nhiều tàu vẫn tiếp tục sử dụng tuyến đường đi sát bờ biển Iran, cho thấy các chủ tàu và chính phủ vẫn đang phối hợp với Iran để thực hiện hành trình.
Theo công ty dữ liệu hàng hải Kpler, trong số 895 lượt đi qua eo biển Hormuz từ ngày 1/3 đến ngày 19/5, hơn một nửa sử dụng tuyến đường của Iran. Khoảng 40% đi theo các tuyến không xác định hoặc tắt tín hiệu.
