Theo các doanh nghiệp, Chính phủ Việt Nam hiện đang thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng cho phát triển. Cùng với đó, Quyết định số 1131/QĐ-TTg và Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg đưa công nghệ robot và tự động hóa, cùng các dòng sản phẩm như robot di động tự hành và robot công nghiệp, vào danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên đầu tư nghiên cứu, phát triển.
Trước bối cảnh này, thách thức đối với Việt Nam không chỉ là gia tăng mức độ ứng dụng robot, mà còn là từng bước nâng cao năng lực tham gia vào quá trình tạo ra giá trị của ngành. Việc tiếp cận thiết bị từ các nhà cung cấp quốc tế có thể mở ra cơ hội ứng dụng nhanh hơn nhưng để hình thành năng lực công nghiệp bền vững, thị trường cần thêm các doanh nghiệp có khả năng tích hợp, phát triển giải pháp, cung cấp dịch vụ kỹ thuật và tham gia nghiên cứu.
Thống kê cho thấy, quy mô thị trường robot công nghiệp Việt Nam đạt xấp xỉ 112 triệu USD vào năm 2025 và được dự báo tăng trưởng với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) 12,88% trong giai đoạn 2026 -2031. Tuy nhiên, mật độ robot công nghiệp tại Việt Nam được ước tính ở mức 23-58 robot trên mỗi 10.000 lao động ngành chế biến, chế tạo, thấp hơn mức 84 (Thái Lan), 101 (Malaysia). Khoảng cách này cho thấy dư địa mở rộng ứng dụng robot trong hoạt động sản xuất còn rất lớn.
Mặt khác, thị trường nhà máy thông minh tại Việt Nam đạt quy mô hơn 926 triệu USD vào năm 2025 và được dự báo có thể đạt 2,14 tỷ USD vào năm 2034, trong bối cảnh doanh nghiệp gia tăng nhu cầu số hóa quy trình sản xuất. Trong khi đó, sự phát triển của thị trường robot cũng gắn với quá trình xây dựng nhà máy thông minh (smart factory).
Những con số trên chỉ ra rằng, cơ hội kinh tế không chỉ giới hạn ở việc kinh doanh thiết bị robot, vì khi doanh nghiệp mở rộng ứng dụng, nhu cầu về tích hợp robot với dây chuyền hiện hữu, phát triển phần mềm, kết nối dữ liệu, đào tạo nhân sự, bảo trì và tối ưu vận hành gia tăng theo. Đây là cơ sở để hình thành một hệ sinh thái kinh tế đa tầng, trong đó các nhà sản xuất thiết bị, đơn vị cung cấp công nghệ, doanh nghiệp tích hợp giải pháp, công ty phần mềm, cơ sở đào tạo, tổ chức nghiên cứu cùng tham gia tạo ra giá trị và cũng là thế mạnh của Việt Nam trong chuỗi giá trị robot hiện nay.
Liên quan đến thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa các đơn vị, ông Đỗ Trường Sơn, Chủ tịch AICAP chia sẻ, sự kiện nhằm hiện thực hóa kế hoạch phát triển nền tảng thương mại và vận hành robot bản địa hóa tại Việt Nam. Qua đó, các bên sẽ cùng xây dựng nền tảng hợp tác công nghiệp, thúc đẩy hoạt động bán hàng, cung cấp dịch vụ và vận hành robot bản địa hóa.
Phạm vi hợp tác sẽ tập trung vào các lĩnh vực chính: ứng dụng robot vệ sinh sàn và các dịch vụ vận hành liên tục tại khách sạn, trung tâm thương mại, tòa nhà văn phòng và khu công nghiệp; hợp tác nghiên cứu khoa học, giảng dạy và đào tạo robot dành cho trường đại học, viện nghiên cứu; cùng các hoạt động biểu diễn, triển lãm và trải nghiệm robot tại điểm du lịch, sự kiện văn hóa. Song song đó, thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa các đơn vị hướng đến mục tiêu tăng cường kết nối giữa hoạt động nghiên cứu, đào tạo và nhu cầu ứng dụng trong công nghiệp giữa doanh nghiệp và trường đại học.
Đối với thị trường Việt Nam, việc bản địa hóa nền tảng vận hành, công cụ hỗ trợ và dịch vụ kỹ thuật có ý nghĩa quan trọng. Khả năng triển khai robot không chỉ phụ thuộc vào chất lượng thiết bị mà còn liên quan đến năng lực tích hợp với hệ thống hiện hữu, đào tạo người vận hành và duy trì hiệu suất hoạt động.
Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Thanh Phương, Phó Hiệu trưởng Đại học HUTECH đánh giá, rất khó có thể chế tạo một thiết bị toàn năng có khả năng giải quyết mọi vấn đề, nhưng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp lại vô cùng đa dạng. Vì vậy, thay vì phát triển một robot có thể đáp ứng tất cả yêu cầu có một hướng đi khác khả quan hơn là xây dựng các nền tảng công nghệ, hệ thống nền tảng và bộ quy chuẩn giao tiếp chung cho phép tích hợp những thành phần khác nhau để tùy biến ứng dụng theo nhu cầu cụ thể của từng doanh nghiệp, thậm chí từng tác vụ.
“Để hiện thực hóa hướng tiếp cận này, thị trường cần nguồn nhân lực có khả năng hiểu bài toán thực tế, thiết kế giải pháp và tích hợp các hệ thống để robot có thể đáp ứng những nhu cầu đa dạng. Các trường đại học hiện đã đào tạo sinh viên trong lĩnh vực cơ điện tử và robot, nhưng để nguồn nhân lực này đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường, rất cần sự đồng hành từ doanh nghiệp, thông qua việc chia sẻ tài nguyên, kinh nghiệm thực tiễn và tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận các bài toán ứng dụng thực tế”, Phó giáo sư. Tiến sĩ Phương nhấn mạnh.
