Anh Nguyễn Văn Đăng có 5 năm gắn bó với Phòng Robotics của Công ty Cổ phần Phenikaa-X. Tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, từ một kỹ sư trẻ còn thiếu kinh nghiệm, anh từng bước được tham gia vào các dự án nghiên cứu, chế tạo robot và trực tiếp chứng kiến những sản phẩm do mình cùng đồng nghiệp phát triển, đi vào vận hành tại các nhà máy.
Với anh Đăng, cảm giác nhìn thấy những robot “Make in Vietnam” hoạt động trong thực tế, kể cả tại các nhà máy của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, là niềm tự hào đặc biệt. Đó không chỉ là thành quả của một dự án kỹ thuật, mà còn là minh chứng cho khả năng của đội ngũ kỹ sư trong nước.
Theo anh, môi trường làm việc tại doanh nghiệp công nghệ đã tạo điều kiện để những người trẻ, kể cả sinh viên mới ra trường, được tiếp cận sớm với các dự án thực tế. Qua từng sản phẩm, họ có cơ hội hoàn thiện kỹ năng, tích lũy kinh nghiệm và dần hình thành sự tự tin rằng người Việt Nam hoàn toàn có thể làm ra những sản phẩm công nghệ đủ sức cạnh tranh quốc tế.
“Người Việt Nam không hề kém cỏi và hoàn toàn có thể làm ra những sản phẩm vươn tầm quốc tế”, anh Đăng chia sẻ.
Cùng chung cảm xúc ấy, chị Nguyễn Thị Ngọc, kỹ sư điện đã làm việc tại Phenikaa-X hơn 2 năm, bắt đầu hành trình với robot từ khi còn là sinh viên Trường Đại học Phenikaa. Từ cơ hội thực tập, chị từng bước tham gia sâu vào các dự án, phụ trách hoàn thiện hệ thống điện, thiết kế bản vẽ và triển khai hệ thống dây dẫn cho nhiều dòng robot.
Theo chị Ngọc, để một sản phẩm robot hoàn chỉnh có thể vận hành ổn định cần sự phối hợp giữa nhiều bộ phận, từ cơ khí, điện đến điều khiển. Việc được trực tiếp tham gia quá trình chế tạo sản phẩm từ những chi tiết ban đầu đến khi hoàn thiện mang lại cho chị cảm giác tự hào vì những sản phẩm ấy thực sự được tạo ra bởi đội ngũ kỹ sư Việt Nam.
Những câu chuyện của Nguyễn Văn Đăng và Nguyễn Thị Ngọc phần nào phản ánh sự trưởng thành của một thế hệ kỹ sư trẻ đang từng bước làm chủ các lĩnh vực công nghệ mới.
Từ môi trường nghiên cứu trong trường đại học, các nhóm kỹ sư Việt Nam đã chuyển dần từ nghiên cứu lý thuyết sang phát triển sản phẩm, thương mại hóa công nghệ và đưa robot vào phục vụ sản xuất, dịch vụ trong nước cũng như thị trường quốc tế.
Một trong những đơn vị đang theo đuổi hướng đi này là Công ty Cổ phần Phenikaa-X, thành viên của Trường Đại học Phenikaa. Được thành lập năm 2020, công ty tập trung nghiên cứu, phát triển công nghệ xe tự hành, robot và máy bay không người lái.
Từ 7 thành viên ban đầu, đội ngũ nghiên cứu robot của doanh nghiệp hiện đã phát triển lên khoảng 40 người. Các hoạt động tập trung vào ba nhóm chính gồm robot công nghiệp; robot dịch vụ trong các lĩnh vực y tế, thư viện; và tích hợp robot của các hãng lớn trên thế giới để giải quyết các bài toán sản xuất tại Việt Nam.
Theo ông Khổng Minh, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Phenikaa-X, đồng thời là giảng viên Khoa Cơ khí - Cơ điện tử, Trường Đại học Phenikaa, hành trình nghiên cứu công nghệ bắt đầu từ rất sớm, từ khi ông còn là sinh viên và tiếp tục trong quá trình giảng dạy.
Việc thành lập Phenikaa-X vào năm 2020 đã tạo điều kiện để các nghiên cứu bước nhanh hơn từ phòng thí nghiệm sang thực tiễn. Nhờ có môi trường doanh nghiệp và nguồn lực hỗ trợ, các sản phẩm không chỉ dừng ở thử nghiệm mà từng bước được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thương mại.
Một trong những kết quả nổi bật là các robot vận chuyển hàng hóa và pallet do kỹ sư Việt Nam thiết kế, chế tạo đã được cung cấp cho doanh nghiệp Nhật Bản và các nhà máy Samsung tại Thái Nguyên, TP Hồ Chí Minh.
Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, sản phẩm của Phenikaa-X đã được xuất khẩu sang Hàn Quốc và Luxembourg. Tại Thư viện Quốc gia Luxembourg, nơi có khoảng 1,8 triệu đầu sách, robot do đội ngũ kỹ sư Việt Nam phát triển đang được sử dụng trong thực tế.
Ở mảng robot dịch vụ, doanh nghiệp đã xuất khẩu hai mẫu robot phục vụ viện dưỡng lão và bệnh viện sang Hàn Quốc. Quá trình tiếp cận thị trường này đòi hỏi sản phẩm phải trải qua nhiều yêu cầu kiểm định về an toàn và độ ổn định.
Trong lĩnh vực robot công nghiệp, Phenikaa-X hiện là đối tác của ABB. Đội ngũ kỹ sư trong nước đã tích hợp tay máy robot để giải quyết các bài toán phức tạp trong chế tác đá và được ABB vinh danh bằng giải thưởng ở quy mô toàn cầu.
Theo ông Khổng Minh, qua những lần trực tiếp triển khai sản phẩm cùng các kỹ sư tại Luxembourg và Hàn Quốc, đội ngũ kỹ thuật Việt Nam cho thấy năng lực chuyên môn không thua kém đối tác. Điều quan trọng hơn là sự tự tin trong nghiên cứu, làm chủ và sáng tạo công nghệ mới ngày càng được củng cố.
Bước tiến này tiếp tục được thể hiện khi UBND TP Hà Nội cho phép thử nghiệm có kiểm soát dự án “Thử nghiệm hệ thống giao thông tự hành thông minh bao gồm xe buýt, robot taxi, robot dọn vệ sinh tự động, robot giao hàng” của Phenikaa-X.
Dự án được triển khai trong 24 tháng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khu vực Đại học Quốc gia Hà Nội - cơ sở Hòa Lạc. Bốn nhóm phương tiện tự hành sẽ được đưa vào thử nghiệm, sử dụng các công nghệ như LiDAR, camera, bản đồ HD 2D/3D, GPS độ chính xác cao và các thuật toán trí tuệ nhân tạo.
Việc đưa các phương tiện tự hành do người Việt nghiên cứu vào thử nghiệm thực tế được xem là bước tiến quan trọng, giúp đánh giá khả năng vận hành, hoàn thiện sản phẩm và tạo cơ sở để công nghệ mới từng bước đi vào đời sống.
Những chuyển động này diễn ra trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yếu tố quyết định sự phát triển của quốc gia, đồng thời là điều kiện quan trọng để Việt Nam tạo đột phá trong kỷ nguyên mới.
Nghị quyết xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực và động lực chính; nhà khoa học là nhân tố then chốt; Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, thúc đẩy và tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Một trong những định hướng lớn là từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ, đặc biệt là các công nghệ chiến lược, phát huy tối đa trí tuệ Việt Nam song song với tiếp thu, làm chủ và ứng dụng những thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến của thế giới.
Sau 9 tháng triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, Hà Nội đang chuyển rõ hơn từ cách làm dựa trên chương trình, kế hoạch sang quản trị theo nhiệm vụ, tiến độ và sản phẩm đầu ra. Trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, khoảng 160 đề xuất đặt hàng đã được tiếp nhận, trong đó một số nhiệm vụ bước đầu tạo ra sản phẩm cụ thể.
Việc cho phép thử nghiệm các phương tiện giao thông tự hành tại Hòa Lạc là một trong những minh chứng cho cách tiếp cận này, khi sản phẩm nghiên cứu được tạo điều kiện bước ra khỏi phòng thí nghiệm để kiểm chứng trong thực tế.
Để đáp ứng những đơn hàng có quy mô lớn hơn, Phenikaa-X đang hướng tới kế hoạch xây dựng nhà máy và mở rộng năng lực sản xuất. Mục tiêu không chỉ là gia tăng số lượng sản phẩm xuất khẩu mà còn đưa robot “Make in Vietnam” tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất trong nước và quốc tế.
Từ những kỹ sư trẻ như Nguyễn Văn Đăng, Nguyễn Thị Ngọc đến các sản phẩm hiện diện tại nhà máy, bệnh viện, thư viện ở trong và ngoài nước, câu chuyện robot Việt đang cho thấy một chuyển động rõ nét: khoa học - công nghệ không còn chỉ nằm trong phòng nghiên cứu mà đang từng bước trở thành sản phẩm, năng lực sản xuất và giá trị kinh tế cụ thể.
Phía sau mỗi robot được đưa vào vận hành là một thế hệ kỹ sư Việt Nam ngày càng tự tin nghiên cứu, sáng tạo và làm chủ công nghệ. Đây cũng là nền tảng quan trọng để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực đưa Việt Nam phát triển mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.
