Nhận diện rủi ro trước khi xảy ra vi phạm
Ngày 24/10, Viện Phát triển Giáo dục và Quản trị Bền vững (iSEED) phối hợp với Trường Cán bộ Thanh tra, Thanh tra Chính phủ tổ chức hội thảo “Quản trị tuân thủ và phòng ngừa rủi ro pháp lý trong lĩnh vực y tế”.
Tại hội thảo, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Hồng Chương, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh, y tế là lĩnh vực đặc thù, liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người và niềm tin của nhân dân. Chất lượng chuyên môn, hiệu quả quản trị, việc chấp hành pháp luật và an toàn người bệnh có mối quan hệ chặt chẽ.
Theo ông Nguyễn Hồng Chương, một hệ thống quản lý tốt có thể giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực, nâng cao chất lượng phục vụ. Ngược lại, quy trình thiếu chặt chẽ, quyết định chưa đầy đủ hoặc khâu kiểm soát chưa được thực hiện nghiêm túc có thể dẫn đến hệ quả về pháp lý, tài chính, hoạt động chuyên môn và uy tín của cơ sở y tế.
“Quản trị tuân thủ không chỉ là yêu cầu chấp hành pháp luật mà còn là một bộ phận cấu thành năng lực quản trị, điều hành của mỗi cơ sở y tế”, ông Nguyễn Hồng Chương khẳng định.
Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cho biết, thời gian qua, ngành y tế thành phố đã nỗ lực nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, phát triển kỹ thuật chuyên sâu, cải tiến quy trình phục vụ và thúc đẩy chuyển đổi số. Tuy nhiên, quy mô và tính đa dạng của hệ thống y tế đặt ra yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp, đòi hỏi các cơ sở chủ động hơn trong nhận diện và kiểm soát rủi ro.
Từ thực tiễn quản lý, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh cho rằng rủi ro không chỉ xuất phát từ sai sót chuyên môn mà còn có thể phát sinh do hạn chế trong quy trình, phân công trách nhiệm, cập nhật quy định pháp luật, lưu trữ hồ sơ và kiểm soát nội bộ.
Chẳng hạn, trong công tác cấp phép và quản lý phạm vi hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, việc thẩm định hồ sơ, xác định đúng điều kiện về văn bằng, năng lực chuyên môn và phạm vi hành nghề của từng cá nhân có ý nghĩa quan trọng.
Nếu cấp phép không đúng điều kiện hoặc để người hành nghề hoạt động vượt phạm vi được cấp phép, không chỉ phát sinh rủi ro pháp lý mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng chuyên môn và an toàn người bệnh. Việc chưa kịp thời rà soát điều kiện hoạt động, phạm vi hành nghề, quy trình chuyên môn hoặc quy định về giá dịch vụ cũng có thể dẫn đến thiếu sót trong cung cấp dịch vụ y tế.
Ông Nguyễn Hồng Chương cho biết, qua thực tiễn hoạt động ngành y tế nhận thấy nhiều cơ sở y tế công lập và ngoài công lập còn vướng mắc về phạm vi hành nghề, thời gian làm việc và một số nội dung liên quan. Các đơn vị cần có quy trình quản lý đầy đủ để cán bộ chuyên môn nắm và thực hiện.
Từ góc độ thanh tra, ông Nguyễn Văn Lương, Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, Thanh tra Chính phủ cho biết, nhiều sai phạm không mới hay phức tạp nhưng lặp lại ở nhiều đơn vị qua nhiều năm như: điều kiện hành nghề chưa phù hợp, hồ sơ chuyên môn chưa đầy đủ, quảng cáo gian dối, vi phạm chế độ kế toán.
Theo ông Nguyễn Văn Lương, công tác đào tạo, bồi dưỡng cần giúp người quản lý hình thành năng lực tự nhận diện rủi ro, tự kiểm tra, tự điều chỉnh và phòng ngừa vi phạm ngay trong quá trình điều hành, theo tư duy phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Từ kết quả thanh tra, kiểm tra, Tiến sĩ Phạm Thị Huệ, Trưởng khoa Nghiệp vụ Thanh tra, Trường Cán bộ Thanh tra, Thanh tra Chính phủ nêu một số nhóm rủi ro các cơ sở y tế cần lưu ý như: cung cấp dịch vụ vượt phạm vi được cấp phép; nhân sự thực tế không thống nhất với hồ sơ, lịch khám; người ký bệnh án không phải người trực tiếp khám, chữa bệnh; quang cáo vượt quá phạm vi được phép...
Trong đấu thầu, mua sắm có cơ sở sử dụng hồ sơ mua sắm lần trước, sửa đổi một số nội dung cho lần sau nhưng thiếu kiểm tra thực tế vật tư, thuốc đang có, loại nào thừa, thiếu hoặc sắp hết hạn... Đáng chú ý, một số sai sót chỉ được xử lý theo từng vụ việc, từng hồ sơ mà chưa khắc phục triệt để nguyên nhân. Sau thanh tra, kiểm tra, có cơ sở ban hành văn bản thể hiện đã khắc phục nhưng thiếu kiểm tra, đánh giá kết quả thực tế, khiến sai sót có thể tiếp tục lặp lại.
Ông Nguyễn Hồng Chương nhấn mạnh, nếu chỉ tập trung xử lý khi sự việc đã xảy ra, việc khắc phục hậu quả sẽ rất khó khăn. Yêu cầu tuân thủ cần được đưa vào mọi khâu, từ xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện đến kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả; đặc biệt là kiểm soát trước khi quyết định được thực hiện, thay vì chờ phát sinh sai phạm mới xem xét, xử lý.
Gắn trách nhiệm quản trị với an toàn người bệnh
Theo Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, người đứng đầu giữ vai trò quan trọng trong xây dựng văn hóa quản trị và tổ chức thực hiện các quy định tại đơn vị. Lãnh đạo cơ sở y tế cần trực tiếp chỉ đạo rà soát lĩnh vực có nguy cơ cao, hoàn thiện quy trình nội bộ, phân định rõ trách nhiệm và thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp.
Kiểm soát nội bộ không chỉ là nhiệm vụ của bộ phận pháp chế hay hoạt động kiểm tra nội bộ mà là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống quản lý. Mỗi khoa, phòng và bộ phận cần hiểu rõ nghĩa vụ, chủ động phát hiện bất cập, kịp thời báo cáo những vấn đề có nguy cơ ảnh hưởng đến hoạt động của đơn vị.
Tiến sĩ, bác sĩ Lê Bình Phương, Giám đốc Quốc gia Việt Nam, AACI - Ủy ban Kiểm định Quốc tế Hoa Kỳ cũng cho rằng, chất lượng và an toàn người bệnh không phải trách nhiệm riêng của phòng quản lý chất lượng mà thuộc về lãnh đạo cùng mọi bộ phận tham gia chăm sóc người bệnh.
Tiến sĩ Lê Bình Phương khuyến nghị mỗi cơ sở có thể bắt đầu từ một quy trình có nguy cơ cao, kiểm chứng thực tế và đo lường hiệu lực cải tiến. Bộ tiêu chuẩn AACI, giúp đơn vị chuyển từ xử lý sự cố sang chủ động phòng ngừa.
Tiến sĩ Phạm Thị Huệ đề nghị các cơ sở y tế xây dựng quy trình kiểm soát nội bộ, phân tầng rủi ro để lựa chọn biện pháp phù hợp; thiết lập cảnh báo sớm và đưa tuân thủ thành công việc hằng ngày. Quản trị rủi ro cần gắn với trách nhiệm người đứng đầu, bảo đảm quyết định đúng thẩm quyền, trình tự, có đủ thông tin và kiểm soát xung đột lợi ích. Sau khi ban hành quyết định, cần giám sát việc thực hiện, đánh giá hiệu quả thực tế và bảo đảm công khai, minh bạch, có thể giải trình.
Đối với hoạt động chuyên môn, ông Nguyễn Hồng Chương cho rằng tuân thủ pháp luật phải gắn liền với tuân thủ quy trình chuyên môn và bảo đảm an toàn người bệnh. Khi xảy ra sự cố, cơ sở y tế cần kịp thời bảo vệ người bệnh, đánh giá nguyên nhân khách quan, chủ quan, xác định trách nhiệm theo quy định và triển khai biện pháp phòng ngừa tái diễn. Nếu chỉ xử lý vụ việc mà không xem xét bất cập trong quy trình, điều kiện làm việc và cơ chế phối hợp, nguy cơ sự cố lặp lại vẫn có thể tồn tại.
Ông Nguyễn Hồng Chương lưu ý yêu cầu quản trị rủi ro trong chuyển đổi số. Dữ liệu sức khỏe có tính nhạy cảm cao, đòi hỏi các cơ sở kiểm soát chặt chẽ việc thu thập, lưu trữ, sử dụng, chia sẻ; xây dựng phương án ứng phó sự cố an toàn thông tin và bảo đảm truyền thông chính xác, kịp thời, có trách nhiệm.
Bên cạnh thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, Phó Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh đề nghị tăng cường hướng dẫn, phổ biến pháp luật, hỗ trợ cơ sở nhận diện lĩnh vực có nguy cơ và khắc phục hạn chế từ sớm. Mỗi đơn vị cần thường xuyên rà soát quy trình, cập nhật quy định, xác định rõ trách nhiệm và theo dõi việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa.
