Chậm lại để kiểm chứng thông tin
Đối với báo chí, đây là thách thức đối với quy trình xác minh nguồn tin, nhất là trong bối cảnh áp lực đưa tin nhanh, cạnh tranh trên các nền tảng số.
Tại Hội thảo “Dữ liệu và công nghệ số: Nền tảng an toàn cho báo chí Công an nhân dân” diễn ra ngày 23/10, ông Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC), đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Chống Lừa Đảo cho biết, tội phạm ngày càng sử dụng AI để phục vụ hoạt động tấn công mạng, tạo hình ảnh giả mạo nhằm câu lượt thích, lượt xem, trục lợi từ tiền quảng cáo.
Một số nghi phạm ở nước ngoài và Việt Nam đã bị bắt giữ do sử dụng AI deepfake tung thông tin không đúng sự thật, bôi nhọ người khác, cắt ghép hình ảnh và tìm cách vượt qua hệ thống xác thực sinh trắc học.
“Nếu trước đây, các nghi phạm thường gọi điện đe dọa, gây áp lực tâm lý rồi nhắn tin giả mạo cơ quan chức năng hoặc ngân hàng để dẫn dụ nạn nhân truy cập đường link, hiện nay, chúng có thể thực hiện cả cuộc gọi video giả mạo”, ông Ngô Minh Hiếu cho biết.
Theo chuyên gia này, các đối tượng có thể sử dụng AI tạo cuộc gọi video giả mạo, mặc quân phục, ngồi làm việc để khiến nạn nhân tin rằng đang trao đổi với người thật, người có chức vụ hoặc đại diện cơ quan chức năng.
AI còn giúp tội phạm tiết kiệm thời gian, vượt qua rào cản ngôn ngữ. Ngay cả người không có nhiều kiến thức kỹ thuật cũng có thể sử dụng công nghệ này để tạo website lừa đảo, sản xuất video và nội dung văn bản trong thời gian thực bằng ngôn ngữ tự nhiên.
Dẫn một số khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng năm 2025, ông Ngô Minh Hiếu cho rằng, mạo danh bằng công nghệ AI deepfake là một trong những phương thức phổ biến. Ví dụ vào tháng 3/2025, khi các đối tượng sử dụng cuộc gọi giả mạo con gái để lừa người mẹ, chiếm đoạt 1,3 tỷ đồng…
Chia sẻ về hoạt động của Chống Lừa Đảo, chuyên gia an toàn không gian mạng cho biết, cơ sở dữ liệu danh sách đen của đơn vị giúp cảnh báo các địa chỉ có dấu hiệu lừa đảo. Đơn vị phối hợp với các đối tác công nghệ trong và ngoài nước, như Scamadviser, CyRadar nhằm hỗ trợ phát hiện, ngăn chặn website độc hại.
Ông Ngô Minh Hiếu nhấn mạnh kỹ năng quan trọng là “chậm lại để có đủ thời gian kiểm chứng thông tin, xem xét nội dung có chính xác hay không trước khi tiếp nhận, chia sẻ”. “Chậm lại, không nên nhanh quá”, chuyên gia an ninh mạng khuyến nghị; đồng thời lưu ý việc vội vàng tin tưởng, lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng có thể khiến người dùng vô tình tiếp tay cho tin giả. Đây cũng là yêu cầu quan trọng đối với người làm báo trong môi trường số.
Viện trưởng Viện Khoa học Quản trị nhân lực và Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (IHRAI) Đặng Tuấn Tiến nhấn mạnh, ứng dụng AI trong môi trường báo chí, đặc biệt báo chí công an nhân dân (CAND), cần được đặt trong khuôn khổ quản trị dữ liệu chặt chẽ, có cơ chế kiểm soát và xác thực. Công nghệ hỗ trợ xử lý nhanh, nhưng không thể thay thế tư liệu gốc, quy trình nghiệp vụ và trách nhiệm của người làm báo đối với tính chính xác của thông tin.
Coi dữ liệu là tài sản chiến lược
Phát biểu tại Hội thảo, Trung tướng Đỗ Triệu Phong, Cục trưởng Cục Truyền thông CAND nhận định, dữ liệu đã trở thành nguồn lực chiến lược; công nghệ số đang thay đổi cách sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin; AI mở ra nhiều cơ hội mới cho báo chí, truyền thông.
“Tuy nhiên, tin giả, hình ảnh giả mạo, dữ liệu bị đánh cắp hoặc hệ thống bị tấn công có thể gây hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến uy tín cơ quan báo chí, quyền lợi của tổ chức, cá nhân, thậm chí tác động đến an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội”, Trung tướng Đỗ Triệu Phong chia sẻ.
Trung tướng Đỗ Triệu Phong đề nghị các đơn vị, cơ quan báo chí và đội ngũ làm truyền thông trong lực lượng tập trung vào một số nhiệm vụ như: Thống nhất tư duy quản trị dữ liệu, coi dữ liệu là tài sản chiến lược; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và AI trong sản xuất, phân phối sản phẩm báo chí; đặt an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu ở vị trí trung tâm; nâng cao năng lực làm chủ công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực; giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và bản sắc báo chí CAND.
Theo đó, dữ liệu cần được rà soát, chuẩn hóa, số hóa khoa học, bảo đảm khả năng tìm kiếm, truy xuất và khai thác hiệu quả. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu phải đi đôi với bảo vệ bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân và tuân thủ đúng thẩm quyền.
Việc ứng dụng AI trong báo chí CAND cần có nguyên tắc, giới hạn và cơ chế kiểm soát rõ ràng; không tuyệt đối hóa kết quả do công nghệ tạo ra, không để máy móc thay thế trách nhiệm nghề nghiệp của nhà báo, không sử dụng công cụ AI thiếu kiểm chứng để tạo ra hoặc phát tán thông tin sai sự thật. Các đơn vị cần chủ động đánh giá mức độ an toàn của hệ thống thông tin, quản lý tài khoản, phân quyền truy cập, sao lưu dữ liệu, giám sát hệ thống, cập nhật bản vá bảo mật và xây dựng phương án ứng phó sự cố.
Từ khi thành lập vào cuối năm 2020 đến nay, Chống Lừa Đảo đã phát hiện hơn 21.600.000 trang web lừa đảo gồm các trang giả mạo ngân hàng, cơ quan chức năng và ứng dụng dịch vụ công. Đơn vị tiếp nhận trung bình khoảng 2.000 báo cáo/tháng từ nạn nhân và phối hợp với lực lượng chức năng trong điều tra, truy vết, ngăn chặn hành vi vi phạm.
