Tăng cường phối hợp tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ
Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam được thành lập năm 2010, với mục tiêu hỗ trợ công tác tri ân, tìm kiếm, xác định danh tính và đưa hài cốt liệt sĩ về với quê hương. Sau 16 năm hoạt động, Hội đã xây dựng 16 tổ chức Hội cấp tỉnh, 3 chi hội cấp tỉnh, 92 chi hội cấp phường, xã và 2 cơ quan đại diện, với hơn 10.000 hội viên.
Theo Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, Hội đã lấy mẫu sinh phẩm của hơn 1.000 hài cốt liệt sĩ và thân nhân; trả kết quả chính xác cho hơn 500 liệt sĩ qua 34 đợt trao kết quả. Hội cũng hỗ trợ đính chính thông tin trên bia mộ cho hơn 1.000 trường hợp, đưa khoảng 1.600 hài cốt liệt sĩ về quê hương, đồng thời tiếp nhận, xử lý thông tin của hơn 200.000 thân nhân liệt sĩ và tư vấn cho khoảng 34.000 gia đình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.
Trong giai đoạn 2023-2024, Hội tiếp nhận từ các cựu binh Hoa Kỳ 21 bộ hồ sơ về các mộ chôn tập thể tại Tây Ninh, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh, sau đó bàn giao cho Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Năm 2025, tại khu vực sân bay Lộc Ninh, lực lượng tìm kiếm đã khai quật được 135 hài cốt liệt sĩ.
Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, Hội vận động các tổ chức Hội, hội viên tham gia tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, hỗ trợ Ban Chỉ đạo quốc gia; đề nghị công nhận liệt sĩ, cấp Bằng “Tổ quốc ghi công” cho 7 trường hợp; đưa 20 hài cốt liệt sĩ về quê hương và đề nghị giám định ADN 12 trường hợp.
Từ thực tiễn hoạt động, Hội đề nghị Cục Quân y ưu tiên giám định những trường hợp thân nhân liệt sĩ tuổi cao, sức yếu, dự kiến khoảng 10-15 trường hợp mỗi năm; đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp việc lấy mẫu sinh phẩm tại các phần mộ đơn lẻ đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Hướng tới xét nghiệm 10.000 mẫu ADN mỗi năm
Đại tá Trần Duy Hưng, Phó Cục trưởng Cục Quân y, cho biết công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị quan trọng, lâu dài, đòi hỏi trách nhiệm và sự phối hợp chặt chẽ, đồng thời phải dựa trên phương pháp khoa học.
Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, Cục Quân y đã tham mưu Bộ Quốc phòng xây dựng Đề án nâng cao năng lực xét nghiệm ADN và đề án đã được phê duyệt. Các nội dung gồm nâng cấp cơ sở hạ tầng Viện Pháp y Quân đội, đầu tư trang thiết bị xét nghiệm ADN công nghệ mới và đào tạo nguồn nhân lực.
Theo Cục Quân y, công suất xét nghiệm hiện nay khoảng 800 mẫu/năm. Sau khi đầu tư các dây chuyền mới, mục tiêu là nâng công suất lên khoảng 10.000 mẫu/năm. Công nghệ mới được định hướng xét nghiệm theo cả dòng cha và dòng mẹ, trong khi hệ thống hiện có chủ yếu xét nghiệm ADN ty thể theo dòng mẹ, còn hạn chế trong đối sánh.
Đại tá Trần Duy Hưng cho biết việc chuyển từ phương pháp xét nghiệm ADN ty thể theo dòng mẹ sang công nghệ ADN nhân cho phép phân tích theo cả dòng cha và dòng mẹ. Đây được kỳ vọng là cơ sở để tăng công suất giám định từ khoảng 800 mẫu lên 10.000 mẫu mỗi năm, góp phần xử lý lượng mẫu còn tồn đọng.
Cục Quân y cũng ủng hộ việc ưu tiên xét nghiệm đối với các trường hợp thân nhân đã lớn tuổi, sức yếu và sẵn sàng chỉ đạo Viện Pháp y Quân đội phối hợp thực hiện khi Hội cung cấp thông tin cụ thể. Cục đồng thời sẵn sàng phối hợp hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp việc lấy mẫu sinh phẩm.
Theo phân công của Chính phủ, Viện Pháp y Quân đội cùng ba cơ sở khác thực hiện giám định ADN đối với hài cốt liệt sĩ; việc giám định ADN đối với thân nhân do Bộ Công an thực hiện, sau đó đối khớp thông tin.
Mở rộng hợp tác khoa học, công nghệ
Viện Pháp y Quân đội cũng đang được tăng cường năng lực về cơ sở vật chất và nhân lực. Từ năm 2012 đến năm 2025, đơn vị tiếp nhận khoảng 5.000 mẫu hài cốt, giám định hơn 2.000 mẫu và xác định chính xác danh tính cho 558 liệt sĩ. Công suất xử lý được kỳ vọng tăng từ 400 lên 800 mẫu mỗi năm sau khi phòng thí nghiệm được nâng cấp.
Bên cạnh đầu tư trong nước, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam đề xuất tăng cường hợp tác quốc tế về giám định ADN và các công nghệ hỗ trợ tìm kiếm mộ liệt sĩ.
Theo báo cáo của Hội, Đại học Georgia (Hoa Kỳ) có quan hệ hợp tác với Hội và đề nghị phối hợp đào tạo chuyên gia, nghiên cứu về giám định ADN, radar xuyên đất cùng một số phương pháp kỹ thuật khác. Phía Đại học Georgia dự kiến cử giáo sư sang Việt Nam làm việc vào cuối tháng 10/2026 và mong muốn có buổi làm việc với Cục Quân y.
Đối với đề xuất phối hợp triển khai công nghệ radar xuyên đất, lãnh đạo Cục Quân y cho biết đây thuộc lĩnh vực tìm kiếm, quy tập và sẽ kiến nghị cơ quan chức năng thuộc Thường trực Ban Chỉ đạo xem xét, phối hợp.
Cục Quân y đề nghị Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam tiếp tục đồng hành, nhất là trong cung cấp các thông tin thực chứng. Theo lãnh đạo Cục, trong điều kiện xét nghiệm ADN ty thể còn hạn chế do chủ yếu đối sánh theo dòng mẹ, việc kết hợp dữ liệu di truyền với thông tin thực chứng có ý nghĩa quan trọng trong xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Hai bên thống nhất tiếp tục tăng cường phối hợp trong thu thập, cung cấp thông tin, lấy mẫu sinh phẩm, giám định ADN và nghiên cứu, ứng dụng các phương pháp khoa học phục vụ tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
