Không chỉ giúp lực lượng lao động biển hoàn thiện đầy đủ các điều kiện pháp lý để vươn khơi bám biển đúng quy định, các khóa học còn trang bị toàn diện kỹ năng vận hành, xử lý sự cố hàng hải, ứng dụng công nghệ hiện đại và nâng cao nhận thức chấp hành pháp luật về khai thác hải sản, góp phần giữ vững an ninh và bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
Chuẩn hóa năng lực ngư dân
Đặc khu Lý Sơn hiện có 564 tàu cá, trong đó có 322 phương tiện có chiều dài từ 6m trở lên chuyên hoạt động ở các vùng biển khơi và 242 tàu dưới 6m khai thác ven bờ, cùng đội ngũ lực lượng lao động trực tiếp trên biển hơn 3.200 người. Tuy nhiên, trước đây, đại đa số ngư dân địa phương vươn khơi chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tiễn truyền thống theo kiểu “cha truyền con nối”. Nhược điểm của phương thức này là ngư dân chưa được đào tạo bài bản về kỹ thuật điều khiển tàu thuyền, nguyên lý vận hành máy móc hiện đại, cũng như chưa được cập nhật đầy đủ các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực hàng hải và khai thác thủy sản. Đây cũng là một trong những rào cản, hạn chế không nhỏ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế và mức độ an toàn cho người và tàu cá mỗi khi gặp thiên tai hay sự cố trên biển.
Theo quy định của Luật Thủy sản và các văn bản hướng dẫn thi hành, tàu cá muốn xuất bến hoạt động bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ danh bạ thuyền viên với các chức danh thuyền trưởng, máy trưởng đạt chuẩn chuyên môn theo từng hạng tàu. Nhằm giải quyết triệt để tình trạng thiếu hụt chứng chỉ chuyên môn, thời gian qua, chính quyền đặc khu Lý Sơn cùng các cơ quan chuyên môn đã chủ động phối hợp với các cơ sở đào tạo nghề uy tín mở nhiều khóa đào tạo ngắn hạn và dài hạn cho ngư dân ngay tại địa phương.
Ngư dân Nguyễn Phương (thôn Tây An Vĩnh, đặc khu Lý Sơn), vừa hoàn thành khóa học thuyền trưởng tàu cá hạng I và hiện đang trực tiếp làm chủ một tàu cá của gia đình, chia sẻ: “Trước đây tôi đi biển chủ yếu dựa vào kinh nghiệm tích lũy qua từng chuyến biển. Sau khi tham gia khóa học, tôi hiểu rõ hơn các quy tắc an toàn hàng hải, kỹ năng chọn luồng lách, cách xử lý các tình huống nguy hiểm khi thời tiết xấu và phương pháp quản lý tàu hiệu quả. Việc có chứng chỉ chuyên môn không chỉ giúp tàu xuất bến đúng luật mà còn giúp tôi hoàn toàn yên tâm, tự tin trong mỗi chuyến vươn khơi”.
Tương tự, anh Lê Nguyễn Tuấn Hoàng (thôn Đông An Hải, đặc khu Lý Sơn), vừa nhận chứng chỉ máy trưởng tàu cá - cho biết: “Tàu đi biển nếu máy móc gặp trục trặc mà thuyền viên không tự khắc phục được thì nguy cơ rủi ro rất cao. Nhờ được các giảng viên hướng dẫn kỹ lưỡng, tôi đã nắm vững cấu tạo, nguyên lý vận hành của các loại máy tàu, có thể chủ động kiểm tra định kỳ, phát hiện sớm các chi tiết sắp hư hỏng và tự sửa chữa những sự cố kỹ thuật ngay trên biển, giúp tàu duy trì hoạt động liên tục và an toàn”.
Tăng hiệu quả khai thác, an tâm bám biển
Nội dung các chương trình đào tạo nghề cho ngư dân Lý Sơn được thiết kế kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết chuyên ngành và thực hành thực tế. Học viên không chỉ được trang bị kiến thức về Luật Biển Việt Nam, Luật Thủy sản, các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), mà còn được hướng dẫn thành thạo kỹ năng sử dụng hải đồ, máy định vị,... Bên cạnh đó, các giảng viên còn truyền đạt kỹ thuật bảo quản hải sản sau thu hoạch hiện đại để giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao chất lượng sản phẩm và áp dụng các giải pháp tiết kiệm nhiên liệu trong quá trình di chuyển.
Ngư dân Lê Triển (thôn Đông An Vĩnh, đặc khu Lý Sơn), một người có thâm niên nhiều năm bám biển, cho biết: “Qua khóa học, chúng tôi được hướng dẫn cách điều khiển tàu tối ưu hóa lượng dầu tiêu thụ, chọn đường đi an toàn, né tránh dông lốc và áp dụng quy trình bảo quản hải sản bằng đá lạnh kết hợp hầm bảo quản bọc cách nhiệt để hải sản luôn tươi ngon. Nhờ áp dụng hiệu quả những kiến thức đã học vào thực tế sản xuất, thời gian vươn khơi bám biển được kéo dài hơn, sản lượng và giá trị hải sản bán ra tăng rõ rệt, từ đó thu nhập của các bạn tàu cũng được nâng lên đáng kể”.
Hiệu quả từ việc chuẩn hóa đội ngũ lao động nghề cá đã đóng góp trực tiếp vào kết quả ấn tượng của ngành thủy sản địa phương. Năm 2025, tổng sản lượng khai thác hải sản của đặc khu Lý Sơn đạt 26.815 tấn. Bước sang năm 2026, địa phương đặt kế hoạch phấn đấu đạt 28.425 tấn. Nhờ sự chủ động vươn khơi của ngư dân cùng thời tiết thuận lợi, tính đến hết tháng 9/2026, sản lượng khai thác hải sản của toàn đặc khu đã đạt hơn 25.000 tấn, tiệm cận rất gần với mục tiêu cả năm đã đề ra.
Đánh giá về tầm quan trọng của công tác đào tạo nghề cá, ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn, cho biết thời gian qua địa phương đã tích cực phối hợp cùng các Sở, ngành và cơ quan chức năng mở liên tục các lớp đào tạo, bồi dưỡng chức danh máy trưởng, thuyền trưởng nhằm bảo đảm 100% tàu cá hoạt động khơi xa có đủ điều kiện pháp lý và năng lực kỹ thuật.
“Việc đào tạo và cấp chứng chỉ thuyền trưởng, máy trưởng không chỉ nâng cao năng lực quản lý, vận hành tàu cá cho ngư dân mà còn là giải pháp căn cơ giúp người dân phòng tránh rủi ro do thiên tai và sự cố trên biển. Thông qua các lớp học, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về bảo vệ nguồn lợi thủy sản, chống khai thác IUU và bảo vệ chủ quyền biển, đảo cũng được lồng ghép hiệu quả, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi ngư dân, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc trên vùng biển tiền tiêu của Tổ quốc”, ông Nguyễn Văn Huy nhấn mạnh.
Trong bối cảnh ngành thủy sản Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi tư duy từ nghề cá nhân dân sang nghề cá thương mại, hướng đến khai thác bền vững, có trách nhiệm và hiện đại hóa, việc tiếp tục nhân rộng các khóa đào tạo, nâng cao trình độ toàn diện cho lực lượng lao động biển tại đặc khu Lý Sơn là hướng đi tích cực và đúng đắn. Đây chính là đòn bẩy quan trọng hỗ trợ đắc lực để ngư dân địa phương vươn lên làm giàu từ biển, tiếp tục bám biển kiên cường và khẳng định chủ quyền thiêng liêng trên biển Đông./.
