Ông Jared Isaacman, doanh nhân công nghệ được Tổng thống Donald Trump đề cử lãnh đạo Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA), tuyên bố Washington phải hành động nhanh để bảo đảm quay lại bề mặt Mặt trăng trước Trung Quốc, trong bối cảnh cạnh tranh trong lĩnh vực không gian vũ trụ ngày càng gia tăng. Phát biểu trong một phiên điều trần tại Thượng viện ngày 3/12, ông nhấn mạnh việc xây dựng sự hiện diện lâu dài trên Mặt trăng là cần thiết để duy trì lợi thế khoa học, kinh tế và an ninh quốc gia của Mỹ.
Sự khẩn trương này phản ánh lo ngại ngày càng rõ rệt tại Mỹ, khi Trung Quốc, đối thủ chiến lược mà Washington coi là đang thu hẹp khoảng cách, tăng tốc nhanh trong các lĩnh vực từ vệ tinh quỹ đạo thấp, trạm không gian cho tới thám hiểm sao Hỏa. Nếu được phê chuẩn, ông Isaacman sẽ lãnh đạo NASA với khoảng 14.000 nhân viên và ngân sách gần 25 tỉ USD.
Ông Isaacman cho rằng Mỹ đang đối mặt cuộc cạnh tranh lớn với một đối thủ có đủ ý chí và nguồn lực để thách thức vị thế dẫn đầu của Washington trong không gian. Theo ông, bất kỳ sự chậm trễ hay sai sót nào cũng có thể khiến Mỹ đánh mất lợi thế và làm thay đổi cán cân quyền lực trên Trái đất. Thượng nghị sĩ Ted Cruz gọi đây là “cuộc chạy đua không gian thứ hai” sau giai đoạn cạnh tranh với Liên Xô và nhấn mạnh NASA cần ưu tiên nguồn lực để vượt Trung Quốc trong mục tiêu quay lại Mặt trăng và tiến tới sao Hỏa.
Mỹ là quốc gia duy nhất đưa người lên Mặt trăng từ năm 1969, song Washington lo ngại tốc độ phát triển của Trung Quốc. Bắc Kinh đã đưa nhiều tàu thăm dò không người lái lên Mặt trăng, thu mẫu vật ở nửa tối và đặt mục tiêu đưa phi hành gia lên bề mặt vào năm 2030. Ông Isaacman nhận định Trung Quốc đã chuyển từ việc đưa một phi hành gia lên quỹ đạo cách đây hai thập kỷ sang vận hành trạm vũ trụ riêng với tần suất phóng dày đặc, tạo sức ép lên Mỹ trong việc đẩy nhanh tiến độ.
Trong khi đó, chương trình Artemis của NASA dự kiến đưa người Mỹ trở lại Mặt trăng vào năm 2028 với sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân như SpaceX. Tuy nhiên, Washington phải đối mặt thách thức ngân sách sau khi Chính quyền Tổng thống Trump cắt giảm chi tiêu, khiến khoảng 4.000 nhân viên Nasa rời cơ quan trong năm 2025.
Trái ngược tình trạng này, Cơ quan Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc đang mở rộng quy mô và nhiệm vụ. Vừa qua, Bắc Kinh thông báo thành lập cơ quan mới để quản lý lĩnh vực không gian thương mại đang tăng trưởng nhanh, đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái thương mại thống nhất vào năm 2027.
Mỹ cũng tìm cách kéo dài thời gian hoạt động của Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) và thúc đẩy các biện pháp nhằm giảm chi phí vận hành. Nếu ISS ngừng hoạt động vào năm 2030 như kế hoạch, trạm Thiên Cung của Trung Quốc sẽ trở thành cơ sở duy nhất còn đang vận hành trong quỹ đạo.
Ông Isaacman cảnh báo Mỹ không thể chấp nhận việc xuất hiện khoảng trống năng lực, dù ở quỹ đạo thấp hay trong khả năng quay lại Mặt trăng và cho rằng NASA phải nhanh chóng giải quyết các vấn đề nội bộ để khôi phục khả năng thực hiện các sứ mệnh mang tính đột phá.
