Mỹ tính thời gian Iran cạn nguồn dầu xuất khẩu
Dầu mỏ đang trở thành một trong những mặt trận quyết định trong cuộc đối đầu Mỹ - Iran, khi Washington tìm cách cắt nguồn thu từ xuất khẩu dầu để gia tăng sức ép lên Tehran. Theo Fox News chiều 27/9, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dự báo Iran sẽ hoàn tất những chuyến dầu còn lại tới Trung Quốc trong vòng hai tuần, qua đó có thể mất đi một nguồn hàng hóa quan trọng để đổi lấy nguồn lực từ bên ngoài. Ông Bessent cho biết Iran hiện chỉ còn khoảng 15 triệu thùng dầu đang trên đường giao hàng trong bối cảnh Mỹ phong tỏa các cảng của nước này. Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ, sau khi số dầu này được giao hết cho Trung Quốc, Tehran sẽ “không còn gì để trao đổi lấy bất cứ thứ gì”.
Eo biển Hormuz vì thế trở thành điểm giao nhau giữa sức ép dầu mỏ và đàm phán Mỹ - Iran. Tehran đã đề nghị mở lại tuyến hàng hải có ý nghĩa đặc biệt đối với vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, trong khi ông Bessent cho rằng trên thực tế dòng dầu qua eo biển Hormuz đã được khôi phục ở mức đáng kể. Theo ông Bessent, mỗi ngày phía Mỹ đưa được 15-22 triệu thùng qua eo biển Hormuz, so với khoảng 20 triệu thùng/ngày trước xung đột. Ông Bessent còn tuyên bố thời gian qua, hơn 1 tỷ thùng dầu đã được đưa qua tuyến đường này ra thị trường quốc tế trong khi dầu của Iran bị ngăn chặn.
Washington coi việc thu hẹp khả năng xuất khẩu dầu của Iran không đơn giản chỉ là biện pháp gây thiệt hại kinh tế mà còn là công cụ tạo sức ép cho đàm phán. Ông Bessent cho rằng Iran đang “cảm nhận được sức ép” và đây là nguyên nhân khiến Tehran một lần nữa quan tâm đến việc đạt được thỏa thuận. Cùng ngày, phát biểu với trang tin Axios, Tổng thống Donald Trump nói ông dự kiến Mỹ và Iran có thêm các đàm phán trong tuần này, nhưng Iran đã “đẩy lợi thế của mình đi quá xa” và thoả thuận mà Tehran muốn đạt được “không phải là thỏa thuận mà tôi muốn”.
Mục tiêu sâu hơn của chiến dịch gây sức ép kinh tế là tạo cho Washington đòn bẩy đủ lớn để buộc Tehran tuân thủ một thỏa thuận nếu hai bên cuối cùng đạt được đồng thuận. Ông Bessent nói Chiến dịch Kẻ bị ruồng bỏ về kinh tế (Operation Economic Outcast) nhằm bảo đảm Iran phải thực hiện các cam kết trong một thỏa thuận tương lai. Theo cách mô tả của Bộ trưởng Tài chính Mỹ, Iran đang bị cô lập về kinh tế và Washington muốn duy trì sức ép đủ lớn để Tehran không thể rút khỏi những cam kết đã đạt được.
Tehran thừa nhận dầu mỏ là một phần sức mạnh quốc gia
Đáng chú ý, chỉ vài giờ sau những phát biểu của ông Bessent, một quan chức quân sự cấp cao Iran lại công khai nhấn mạnh chính vai trò chiến lược mà dầu mỏ đang giữ trong sức mạnh quốc gia của nước này. Theo hãng thông tấn bán chính thức Mehr tối 27/9, Thiếu tướng Yahya Rahim Safavi, cố vấn quân sự cấp cao của Lãnh tụ Cách mạng Hồi giáo Iran, tuyên bố ngành dầu mỏ là một bộ phận cấu thành sức mạnh và an ninh quốc gia. Phát biểu của Tướng Safavi được đưa ra tại một buổi lễ ở Tehran tôn vinh những người phục vụ ngành dầu mỏ và lọc dầu Iran trong các cuộc chiến mà ông mô tả là do Mỹ và Israel áp đặt.
Theo cách nhìn của Tehran, dầu mỏ không đơn thuần là hàng hóa xuất khẩu mà còn là một công cụ quyền lực trong cạnh tranh địa chính trị, giữ “vai trò then chốt trong vận mệnh Iran”. Trong phát biểu của Mỹ, Tướng Safavi đã nhắc lại diễn văn nhậm chức của Tổng thống Mỹ Dwight Eisenhower năm xưa, mà trong đó theo ông, từng mô tả Iran là quốc gia quan trọng nhất trên bản đồ do nguồn dầu mỏ và vị trí nằm tại ngã tư của thế giới. Tướng Safavi cho rằng vị trí địa lý đặc biệt và nguồn năng lượng của nước này vừa là “nguồn sức mạnh”, vừa là “công cụ tạo đòn bẩy”, đồng thời là một chỉ dấu quan trọng về khả năng chống chịu và chiến thắng. Tướng Safavi cũng cáo buộc các đối thủ muốn kiểm soát nguồn năng lượng của Iran và Vịnh Ba Tư, nhưng đã thất bại. Tướng Safavi nhấn mạnh dầu mỏ giữ vai trò then chốt đối với vận mệnh Iran và cán cân sức mạnh không chỉ được quyết định bởi sự hiện diện của phụ nữ, nam giới và thanh niên tại các thành phố, mà còn bởi những người đang có mặt trên các mỏ dầu.
Tựu chung, những tuyên bố nêu trên của Mỹ và Iran cho thấy Mỹ đang tìm cách đánh vào chính nguồn lực mà một cố vấn cấp cao của Tehran xác định là cấu phần của sức mạnh, an ninh và khả năng chống chịu quốc gia. Về phần mình, Tehran nhìn việc bảo vệ ngành dầu khí không chỉ là vấn đề duy trì nguồn thu mà còn gắn trực tiếp với cán cân sức mạnh trong cuộc đối đầu hiện nay.
