Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump quyết định chấm dứt cấp vốn cho Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông qua liên minh vaccine Gavi đánh dấu bước leo thang mới trong mối quan hệ căng thẳng kéo dài nhiều năm giữa Washington và cơ quan y tế của Liên hợp quốc.
Mỹ loại WHO khỏi cơ chế tài trợ
Theo Al Jazeera, chính phủ Mỹ vừa công bố giải ngân 600 triệu USD cho Liên minh vaccine toàn cầu Gavi, đồng thời xác nhận sẽ không tiếp tục cấp bất kỳ khoản tài trợ nào của chính phủ Mỹ cho Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông qua cơ chế của liên minh này.
Trong tuyên bố chung, Bộ Ngoại giao Mỹ và Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ khẳng định Washington sẽ không cung cấp ngân sách liên bang cho WHO thông qua Gavi. Quyết định này được đưa ra theo chỉ đạo của Tổng thống Donald Trump, yêu cầu Bộ trưởng Y tế Robert Kennedy Jr. và Ngoại trưởng Marco Rubio đàm phán các cải cách với Gavi như điều kiện tiên quyết để Mỹ khôi phục sự hỗ trợ đối với tổ chức này.
Theo phía Mỹ, Gavi đã đồng ý phối hợp với hội đồng quản trị cùng các quốc gia đối tác nhằm từng bước thay thế các loại vaccine chứa thủy ngân bằng những giải pháp không chứa thủy ngân.
Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Susan Collins, người nhiều lần thúc đẩy việc khôi phục nguồn tài trợ của Mỹ cho chương trình mở rộng tiếp cận tiêm chủng trên toàn cầu, đã hoan nghênh quyết định mới của chính quyền.
Mâu thuẫn giữa ông Trump và WHO leo thang
Động thái mới nhất của Nhà Trắng được xem là diễn biến tiếp theo trong mối quan hệ nhiều sóng gió giữa Tổng thống Donald Trump và WHO.
Năm 2020, trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump yêu cầu chính quyền tạm dừng cấp vốn cho WHO, cáo buộc tổ chức này xử lý không hiệu quả đại dịch COVID-19 và lan truyền thông tin có lợi cho Trung Quốc, khiến dịch bệnh lây lan trên phạm vi rộng hơn.
Thời điểm đó, Mỹ là nhà tài trợ lớn nhất của WHO, đóng góp hơn 400 triệu USD trong năm 2019, tương đương khoảng 15% tổng ngân sách của tổ chức.
Sau khi nhậm chức vào tháng 1/2021, cựu Tổng thống Joe Biden đã đảo ngược quyết định của người tiền nhiệm, khôi phục nguồn tài trợ và dừng tiến trình rút Mỹ khỏi WHO. Tuy nhiên, ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, 20/1/2025, Tổng thống Trump tiếp tục ký sắc lệnh rút Mỹ khỏi WHO và đình chỉ mọi khoản đóng góp tài chính của Washington cho tổ chức này.
Nhiều chuyên gia nhận định các quyết định của chính quyền Trump phản ánh lập trường mang tính ý thức hệ nhiều hơn là xuất phát từ những tính toán chiến lược.
WHO đối mặt sức ép tài chính
WHO hiện được duy trì bằng nguồn ngân sách đóng góp bắt buộc của các quốc gia thành viên cùng các khoản tài trợ tự nguyện từ nhiều đối tác quốc tế.
Ngân sách của WHO hiện vào khoảng 3,4 tỷ USD, chỉ bằng khoảng một phần ba ngân sách của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), cơ quan được phân bổ 9,3 tỷ USD ngân sách cốt lõi trong năm 2023.
Nguồn kinh phí của WHO được sử dụng để triển khai các chương trình phòng ngừa và điều trị nhiều căn bệnh nguy hiểm như bại liệt, lao, HIV/AIDS, sốt rét, sởi và nhiều bệnh truyền nhiễm khác, đặc biệt tại những quốc gia có hệ thống y tế còn hạn chế.
Bên cạnh đó, tổ chức này cũng đóng vai trò chủ chốt trong việc ứng phó với các cuộc khủng hoảng y tế tại những khu vực xung đột như Dải Gaza, Sudan, Cộng hòa Dân chủ Congo và nhiều điểm nóng khác trên thế giới.
