Ngày 12/10, ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội cho biết, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội vừa ký phê duyệt Đề án quản lý phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đáng chú ý, trong đề án đề xuất tiêu chí xác định danh mục các loại cây xanh đặc trưng, đại diện áp dụng cho từng tuyến phố, khu vực; bảo đảm nguyên tắc hạn chế tối đa sự đa dạng chủng loại cây trên một tuyến phố nhằm tăng tính đồng bộ, thẩm mỹ và thuận lợi trong công tác quản lý, duy tu.
Trong đó, việc lựa chọn cây xanh cần phù hợp với tính chất từng khu vực đô thị như: Khu vực nội đô lịch sử, khu di sản ưu tiên cây có giá trị truyền thống gắn với ký ức đô thị, kích thước tán phù hợp không gian hẹp. Khu trung tâm hành chính - chính trị, quảng trường lựa chọn cây trang trọng, tạo trật tự, nhịp điệu cảnh quan rõ ràng. Khu đô thị mới, trục giao thông lớn ưu tiên cây sinh trưởng nhanh, tán rộng, khả năng che phủ và cải thiện vi khí hậu tốt. Khu công nghiệp, cửa ngõ đô thị ưu tiên cây có khả năng lọc bụi, giảm tiếng ồn và chịu điều kiện môi trường khắc nghiệt. Mỗi tuyến phố, khu vực cần xác định 1-2 loài cây chủ đạo làm yếu tố nhận diện cảnh quan.
Ngoài ra, để khắc phục tình trạng trồng xen kẽ nhiều loài cây khác nhau gây rối loạn cảnh quan và khó khăn trong quản lý, Đề án cũng đề xuất các tiêu chí như: mỗi tuyến phố, đường xác định 1 loài cây chủ đạo, một bản sắc cảnh quan (trong trường hợp đặc thù có thể tối đa 2 loài), thống nhất về chủng loại, chiều cao, tán cây và nhịp trồng. Cây chủ đạo đóng vai trò nhận diện cảnh quan của tuyến phố, tạo hình ảnh liên tục, rõ ràng và dễ ghi nhớ.
Cũng theo đề án, không gian cây xanh điểm nhấn giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc cảnh quan đô thị Thủ đô, vừa thực hiện chức năng sinh thái, cải thiện môi trường, vừa góp phần tạo lập bản sắc, hình ảnh nhận diện và các biểu tượng cảnh quan đặc trưng của Hà Nội. Việc tổ chức các không gian cây xanh điểm nhấn cần được định hướng có chọn lọc, tập trung vào các khu vực mang ý nghĩa lịch sử - văn hóa, chính trị - hành chính, cảnh quan tự nhiên đặc trưng và các trục không gian chủ đạo của đô thị.
Đơn cử như, khu vực Hồ Hoàn Kiếm và vùng phụ cận là không gian cây xanh mang tính biểu tượng cao nhất của Thủ đô, cần được bảo tồn nghiêm ngặt cấu trúc cảnh quan, hệ thống cây xanh lâu năm, thảm thực vật và mặt nước. Định hướng tập trung vào chỉnh trang tinh tế, kiểm soát mật độ sử dụng, tăng cường không gian đi bộ, nghỉ ngơi và sinh hoạt văn hóa cộng đồng, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản và nhu cầu đô thị hiện đại.
Đối với khu trung tâm chính trị Ba Đình (Quảng trường Ba Đình, khu vực Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Hoàng thành Thăng Long), không gian cây xanh được tổ chức theo hướng trang trọng, trật tự, tạo nền cảnh quan cho các công trình biểu tượng quốc gia. Cây xanh đóng vai trò định hình không gian, tạo trục nhìn, kiểm soát tầm nhìn và nâng cao chất lượng môi trường cho các hoạt động chính trị - nghi lễ.
Các khu di sản, phố cổ, phố cũ và khu kiến trúc Pháp tổ chức cây xanh tiểu mộc và trung mộc, ưu tiên cây bóng mát, cây đặc trưng gắn với không gian đường phố, quảng trường nhỏ, vườn hoa lịch sử; hạn chế can thiệp mạnh, giữ gìn cấu trúc cảnh quan truyền thống và bản sắc đô thị Hà Nội.
Không gian cây xanh ven sông (sông Hồng, sông Đáy, sông Nhuệ, sông Tích) hình thành các dải cây xanh cảnh quan, công viên ven sông, vừa tạo điểm nhấn cảnh quan đô thị, vừa đóng vai trò hành lang sinh thái, vùng trữ nước và không gian công cộng quy mô lớn. Các không gian này là “xương sống xanh” kết nối các khu vực đô thị trung tâm, vùng ven và đô thị vệ tinh. Không gian sinh thái đặc thù phía Tây và phía Bắc (Ba Vì, Sóc Sơn) phát triển các công viên rừng, không gian cây xanh sinh thái quy mô lớn, giữ vai trò điểm nhấn cảnh quan tự nhiên của Thủ đô, gắn với du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giáo dục môi trường.
Song song với đó, các trục không gian xanh đô thị chính tổ chức cây xanh điểm nhấn dọc theo các trục giao thông và trục cảnh quan quan trọng của Thủ đô (trục Hồ Tây - Ba Đình - Hoàng thành Thăng Long, trục Nhật Tân - Nội Bài, trục Láng - Hòa Lạc…), kết hợp cây xanh đường phố, dải phân cách xanh, quảng trường và công viên tuyến. Các cửa ngõ đô thị và đầu mối giao thông lớn tăng cường không gian cây xanh tạo hình ảnh nhận diện cho Thủ đô tại các khu vực cửa ngõ phía Bắc (Nội Bài), phía Đông (Long Biên - Gia Lâm), phía Tây (Hòa Lạc - Sơn Tây) và phía Nam (Phú Xuyên - Thường Tín). Cây xanh đóng vai trò giảm tác động môi trường giao thông, tạo ấn tượng cảnh quan và định hướng không gian.
Đối với không gian cây xanh ở quảng trường tập trung vào việc cân bằng chức năng và thẩm mỹ, sử dụng thảm cỏ và cây xanh có tầm vóc phù hợp để giảm nhiệt, tạo bóng mát và điểm nhấn cảnh quan, đồng thời bố trí cây xanh hợp lý tại các khu vực như bồn hoa, đảo giao thông để đảm bảo an toàn và tầm nhìn; Bố trí các bồn cây, bồn hoa và hệ thống mặt nước (tĩnh hoặc động) để tạo điểm nhấn thị giác, tăng tính thẩm mỹ và làm phong phú cảnh quan.
Về không gian cây xanh tại khu vực cửa ngõ, cây xanh được bố trí dọc theo trục đường chính dẫn vào đô thị, tạo thành một lối dẫn có chủ đích, định hình không gian; kết hợp cây bóng mát lớn, cây tầm trung, cây bụi và cây hoa để tạo nên sự phong phú về kết cấu, màu sắc và độ sâu cho không gian xanh; ưu tiên các loài cây có hoa, lá đẹp quanh năm, có khả năng thích ứng với điều kiện môi trường tại địa phương, đồng thời tạo nên nét đặc trưng cho cửa ngõ; kết hợp cây xanh với các yếu tố khác như hồ nước, chiếu sáng, không gian ngồi nghỉ và các công trình nhỏ để tạo nên một điểm nhấn toàn diện, không chỉ về mặt thẩm mỹ mà còn về mặt công năng sử dụng.
Bên cạnh đó, Đề án quản lý phát triển hệ thống cây xanh, công viên, vườn hoa, mặt nước trên địa bàn thành phố Hà Nội cũng đề ra một số mục tiêu cụ thể như: về phát triển không gian xanh đô thị, đến năm 2030 diện tích cây xanh đô thị đạt trên 10 m²/người. Tầm nhìn 100 năm, hình thành mạng lưới công viên, vườn hoa và hành lang xanh liên kết toàn thành phố, gắn với hệ thống sông Hồng, sông Đuống và các trục cảnh quan đô thị; tổ chức hệ thống không gian xanh theo cấu trúc đô thị đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm, phù hợp định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô.
