Theo nghiên cứu của Đại học Cambridge, lực lượng Boko Haram đang sử dụng các chatbot AI của những công ty công nghệ lớn để tìm cách chế tạo các loại bom mạnh hơn, lên kế hoạch tấn công và giải quyết các vấn đề trong chiến đấu.
Các nhà nghiên cứu đã phỏng vấn 27 thành viên cũ của hai phe thuộc Boko Haram, gồm chi nhánh Nhà nước Hồi giáo tự xưng tại tỉnh Tây Phi (ISWAP) và Jama’at Ahl as-Sunnah lid-Da’wah wa’l-Jihad (JAS). Một số thành viên cho biết thường xuyên sử dụng ChatGPT của OpenAI, Claude của Anthropic, Gemini của Google, Grok của Elon Musk, Meta AI của Mark Zuckerberg và DeepSeek của Trung Quốc để làm nguồn tư vấn kỹ thuật và quân sự trước, trong và sau các cuộc tấn công.
Những phát hiện trên được đưa ra trong bối cảnh ngày càng có nhiều quan ngại về việc IS ứng dụng các công nghệ mới. Hồi tháng 2, các quan chức Liên hợp quốc cảnh báo Hội đồng Bảo an về việc IS và các nhóm liên kết gia tăng sử dụng AI tiên tiến.
Từ máy chiếu đến chiến trường
Sâu trong một thành trì của lực lượng nổi dậy ở Đông Bắc Nigeria, những người từng là tay súng mô tả một hệ thống đáng chú ý về mức độ tổ chức và tinh vi trong việc ứng dụng công nghệ.
Theo nghiên cứu của Cambridge, các chuyên gia huấn luyện đã đến những khu vực do ISWAP kiểm soát để hướng dẫn các thành viên cấp cao cách sử dụng AI. Các tay súng được lựa chọn và tập hợp trong những căn phòng có máy tính xách tay và máy chiếu, sau đó được hướng dẫn cách đặt câu hỏi cho chatbot và vượt qua các biện pháp bảo vệ vốn được dùng để ngăn AI trả lời những yêu cầu nguy hiểm.
Những người huấn luyện cung cấp máy tính xách tay được trang bị các công cụ bảo mật và mã hóa, đồng thời thiết lập tài khoản và các gói thuê bao trả phí của nhiều nền tảng AI cho các thành viên. IS chính là tổ chức cung cấp chương trình đào tạo về AI cho tay súng.
Nghiên cứu cho thấy các tay súng không chỉ thỉnh thoảng sử dụng ChatGPT theo nhu cầu cá nhân. Cả ISWAP và JAS đều thành lập các đơn vị AI chuyên trách, có nhân sự có kiến thức nghiệp vụ chuyên sâu, trong đó có kỹ sư, chuyên gia vũ khí và người chế tạo bom. Một cựu chỉ huy JAS cho biết đơn vị chuyên trách gồm 23 người làm việc trong căn phòng sử dụng năng lượng Mặt Trời. Tại đây, các thành viên trả lời câu hỏi, phân tích thông tin và huấn luyện các chỉ huy cấp cao ngồi quanh máy tính xách tay.
Chế tạo bom bằng AI
Một cựu chỉ huy Boko Haram giải thích: “Mỗi khi hỏi cách chế tạo bom, AI sẽ cho ta biết cách làm. Chúng tôi sử dụng AI rất nhiều”.
Theo nghiên cứu, những người chế tạo bom thường đặt máy tính xách tay bên cạnh và liên tục quay lại hỏi chatbot mỗi khi gặp vấn đề trong quá trình chế tạo các thiết bị nổ.
Bà Antonia Juelich, tác giả nghiên cứu của Cambridge, cho biết khoảng 10 trong số 27 người được phỏng vấn đề cập đến việc sử dụng AI để giải quyết các vấn đề liên quan đến chất nổ.
Tuy nhiên, điều khiến chuyên gia lo ngại nhất không đơn thuần là việc các tay súng có thể tiếp cận thông tin về vũ khí vì phần lớn thông tin này vốn đã có trong các tài liệu hướng dẫn và trên Internet. Theo bà, điểm khác biệt là AI có thể đưa ra câu trả lời cho vấn đề cụ thể mà các tay súng đang đối mặt.
Điều này khiến AI giống chuyên gia kỹ thuật có thể hỗ trợ 24 giờ mỗi ngày, điều chỉnh câu trả lời theo những vật liệu mà các tay súng có và thiết bị nổ mà họ đang tìm cách chế tạo.
Theo nghiên cứu của Cambridge, ISWAP từng tìm cách lấy vật liệu nổ trong những quả bom và các loại đạn dược chưa phát nổ. AI được tham vấn để hướng dẫn thu hồi chất nổ trong các loại đạn dược chưa phát nổ do lực lượng đối phương thả xuống hoặc bắn ra, sau đó tái sử dụng trong các thiết bị của nhóm.
AI cũng đã được sử dụng để điều chỉnh các thiết bị bay không người lái thương mại nhằm mang và thả chất nổ vào mục tiêu.
Không chỉ chế tạo bom
Những câu chuyện về chế tạo bom chỉ là một phần. AI đã được sử dụng trong gần như mọi giai đoạn chiến đấu. Trong một trường hợp, một tay súng tham chiến có camera gắn trên ngực, truyền hình ảnh về căn cứ. Chỉ huy tải những hình ảnh này lên ChatGPT, sử dụng AI này để phân tích tình hình và truyền chỉ thị mới cho các tay súng ở tiền tuyến.
AI cũng đã được tham vấn khi các tay súng gặp những loại vũ khí chưa từng biết đến.
Trong trường hợp khác, các tay súng tìm đến AI sau khi lực lượng chính phủ đào chiến hào xung quanh các căn cứ để ngăn chặn các cuộc tấn công bằng xe máy. Một cựu chỉ huy cho biết các tay súng từng thấy xe máy vượt chướng ngại vật trong các bộ phim và tham vấn AI khi tìm cách thực hiện ý tưởng này. Người này nói 18 tay súng đã thiệt mạng trong những lần thử đi thử lại để làm chủ kỹ thuật vượt hào, rồi có 8 người cuối cùng đã thành công và sau đó vượt qua các chiến hào trong một cuộc tấn công sau khi tham vấn AI.
AI cũng được sử dụng để tính toán lại số lượng tay súng được đưa vào chiến đấu. Một cựu thành viên ISWAP cho biết nhóm đã mất 60 người sau khi triển khai khoảng 200 người trong một chiến dịch. Người này nói các chỉ huy sau đó hỏi AI liệu những nhóm nhỏ hơn nhưng phối hợp tốt hơn có thể hiệu quả hơn trong chiến đấu hay không.
Công nghệ AI vẫn tiếp tục được tham vấn sau khi giao tranh kết thúc. Các cựu thành viên cho biết sau những chiến dịch không thành công, họ kể cho AI về các chiến thuật đã sử dụng và hỏi tại sao lại thất bại. Các đoạn video cũng được tải lên để phân tích khi các tay súng tìm cách thay đổi phương thức hoạt động cho cuộc tấn công tiếp theo.
Vượt rào chắn an toàn
Các bằng chứng cho thấy những nỗ lực khai thác AI còn lan rộng trong cộng đồng những người ủng hộ ISIL trên toàn thế giới.
Các nhà nghiên cứu phát hiện những người dùng thảo luận trên các diễn đàn về cách tiếp cận thông tin liên quan đến vũ khí và vượt qua các rào chắn an toàn của AI - những hạn chế được thiết kế nhằm ngăn chatbot cung cấp thông tin nguy hiểm.
Bà Juelich thừa nhận việc quản lý AI gặp khó khăn khi nhiều câu hỏi có thể được sử dụng cho các mục đích hợp pháp. Ví dụ như các nhà nghiên cứu và nhà báo có thể đặt câu hỏi về chiến thuật quân sự. Tuy nhiên, bà cho rằng những yêu cầu hỗ trợ chế tạo bom rõ ràng nằm ngoài phạm vi quy định của các công ty và phải bị các biện pháp bảo vệ an toàn của họ ngăn chặn.
Các công ty AI lớn cho biết họ có những biện pháp bảo vệ nhằm ngăn chặn việc công nghệ bị sử dụng sai mục đích. OpenAI cấm sử dụng các hệ thống của mình cho khủng bố, bạo lực và phát triển vũ khí, trong khi Anthropic và Meta sử dụng các bộ phân loại và những biện pháp bảo vệ khác để phát hiện và ngăn chặn các yêu cầu nguy hiểm. xAI cũng cấm các nỗ lực vượt qua các biện pháp bảo vệ của mình.
Các bằng chứng và nghiên cứu mới được đưa ra trong bối cảnh Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei kêu gọi các công ty AI giảm tốc quá trình phát triển những mô hình tiên tiến nhất để các biện pháp kiểm tra an toàn có thời gian bắt kịp, đồng thời kêu gọi tiến hành đánh giá độc lập và xây dựng các tiêu chuẩn an toàn chung. Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có cách tiếp cận khác biệt rõ rệt, cho rằng các công ty AI Mỹ phải được tự do đổi mới mà không phải chịu quy định rườm rà.
Điều đó khiến chính các công ty giữ vai trò quan trọng trong việc quyết định giới hạn mà hệ thống của họ đặt ra.
Các cuộc phỏng vấn của Cambridge với những thành viên cũ của Boko Haram chủ yếu mô tả việc sử dụng AI trong năm 2023 và 2024. Điều này khiến những phát hiện trên đáng lo ngại hơn, bởi công nghệ đã phát triển nhanh chóng kể từ đó.
