Dự thảo luật trong xu hướng phân quyền triệt để gắn với kiểm soát quyền lực; tăng thẩm quyền cho người đứng đầu nhưng cần đảm bảo khả năng cân bằng quyền lực chính quyền Trung ương và địa phương, đồng thời hình thành sắc thái riêng của đô thị đặc biệt. Đây là ý kiến được nhiều chuyên gia trong lĩnh vực pháp luật nêu ra tại Hội thảo tham vấn góp ý dự án Luật Đô thị đặc biệt do Sở Tư pháp, Hội Luật gia và Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức sáng 3/6.
Theo dự thảo Luật Đô thị đặc biệt (gồm 9 chương, 45 điều), Thành phố Hồ Chí Minh được giao gần 300 thẩm quyền mới, trong đó HĐND Thành phố được giao hơn 140 thẩm quyền, UBND Thành phố được giao hơn 130 thẩm quyền và Chủ tịch UBND Thành phố là hơn 20 thẩm quyền, theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Tiến sỹ, Luật sư Hà Hải, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh nêu rõ, một trong những điểm nghẽn thể chế lớn nhất của Thành phố hiện nay là thẩm quyền chưa tương xứng với vai trò và quy mô phát triển. Nhiều quyết định quan trọng vẫn phải xin ý kiến hoặc chờ hướng dẫn từ Trung ương, trong khi các dự án đầu tư, quy hoạch và hạ tầng thường phải trải qua nhiều tầng nấc thủ tục, làm kéo dài thời gian triển khai. Để khắc phục tình trạng này, dự thảo luật đã trao cho Thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật trong các vấn đề liên quan đến thủ tục hành chính hoặc quy định biện pháp đặc thù phù hợp với yêu cầu phát triển để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội mà khác hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ. Đây là bước đột phá quan trọng, giúp Thành phố chủ động xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn, giảm sự phụ thuộc vào cơ chế hướng dẫn từ Trung ương. Tuy nhiên, dự thảo luật hiện quy định phân quyền theo hướng liệt kê những việc địa phương được làm - nghĩa là thành phố đang đi “xin” từng cơ chế cụ thể, rất dễ bỏ sót các vấn đề thực tiễn, tạo ra khoảng trống pháp lý khi phát sinh ở những lĩnh vực mới. Vì thế cần xem xét điều chỉnh dự thảo luật theo nguyên tắc những gì Trung ương đã quy định thì làm theo, phần còn lại Thành phố xin được toàn quyền thực hiện từ thực tiễn.
Cùng góc nhìn, Tiến sỹ, Luật sư Phan Trung Hoài, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam cho rằng, vấn đề đặt ra là làm thế nào giải quyết được bài toán giữa việc cho phép Thành phố Hồ Chí Minh được ban hành các văn bản quy phạm pháp luật như dự thảo luật hoặc thí điểm cơ chế, chính sách mới với việc yêu cầu tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, cơ chế bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho người thực thi chính sách mới, thí điểm. Khó khăn nhất là khi thực thi cơ chế thí điểm hoặc chính sách mới phải đảm bảo yêu cầu cấp thiết là xây dựng một đạo luật có tính ổn định, lâu dài, đủ mạnh và mang tính đột phá. Vì thế, dự thảo luật cần thể hiện một “sắc thái” của đô thị đặc biệt, chính là xây dựng một hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về đô thị đặc biệt đóng vai trò nền tảng của toàn bộ hệ sinh thái pháp luật, hướng đến bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, minh bạch, ổn định và khả thi, đồng thời có khả năng thích ứng với các biến đổi nhanh của môi trường phát triển, nhất là ở các lĩnh vực mới như kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo.
Chi hội Luật gia Văn phòng Bộ Tư pháp tại Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, một luật riêng về đô thị đặc biệt cho Thành phố Hồ Chí Minh có thể xem là giải pháp pháp lý ưu việt vì tính phù hợp trong điều kiện hành trình đổi mới đã chín muồi, là bước cải cách mạnh mẽ, tương thích với định hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa hiện nay. Tuy nhiên, dự thảo Luật vẫn còn một số vấn đề cần dung hòa được 3 yêu cầu cốt lõi: trao thẩm quyền “đủ rộng” cho chính quyền Thành phố, có cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả và tạo ra một không gian pháp lý đủ “mở” cho sự kiến tạo.
