Trái ngược với dòng người trẩy hội mùa xuân, không khí lao động trong và ngoài KCN Thụy Vân, Bạch Hạc, thành phố Việt Trì, Đồng Lạng, huyện Phù Ninh (Phú Thọ) im ắng hơn so với trước Tết. Nhiều doanh nghiệp (DN) đã trở lại làm việc để kịp giao hàng cho đối tác, nhưng cũng có đơn vị đóng cửa, ngừng sản xuất, lao động mất việc làm, nhiều người phải chật vật kiếm sống bằng đủ thứ nghề.
Thất nghiệp, làm xe ôm
Lang thang tìm đường vào KCN Bạch Hạc, thành phố Việt Trì, tôi tình cờ gặp anh Hải, người lái xe ôm mà tôi từng quen biết đã lâu, nay đang phải lận đận mưu sinh bằng nghề “hai bánh mui trần” đưa khách. Trước đây anh là công nhân của Công ty cổ phần thép Sông Hồng có địa chỉ tại Bạch Hạc, nhưng do công ty thua lỗ, đang đứng trước bờ vực phá sản nên anh đã mất việc làm, chạy xe ôm kiếm sống. Anh Hải cho biết: Công ty cổ phần thép Sông Hồng nơi anh từng làm việc trước đây chuyên sản xuất thép với công suất 180.000 tấn/năm, nhưng đến thời điểm này đã phải ngừng hoạt động. Không riêng gì anh Hải mà hơn 250 công nhân của nhà máy cũng buộc phải nghỉ chờ việc, hiện chỉ còn vài người gọi là “bộ khung” duy trì bộ máy văn phòng.
 Nhiều lao động vội vã nộp hồ sơ xin việc vào Công ty Cosmos 1 trong KCN Thụy Vân (Phú Thọ). |
Chị Hà Thị Tiếp, Trưởng phòng Quản lý xuất nhập khẩu và lao động, Ban quản lý các KCN Phú Thọ cho biết: Từ khi nghỉ Tết Nguyên đán Quý Tỵ đến nay, Công ty cổ phần thép Sông Hồng đang ngừng sản xuất do kinh doanh của DN vẫn không được cải thiện. Thép sản xuất ra không tiêu thụ được cho nên công ty đã phải nợ lương công nhân, không trả kịp nợ ngân hàng, nợ bảo hiểm xã hội (BHXH), nhiều khoản nợ đã bị chuyển thành nợ quá hạn. Nếu ngân hàng không hợp tác giúp đỡ, chắc chắn DN này sẽ phải tuyên bố giải thể.
Cảnh lao động thất nghiệp, công nhân đi tìm việc làm mới cũng đang hiện hữu ở các khu nhà trọ trên địa bàn Việt Trì. Chị Nguyễn Thị Sinh, xã Cao Xá, huyện Lâm Thao, làm việc tại Công ty TNHH SESHIN Việt Nam trong KCN Thụy Vân cho biết: Tình cảnh thiếu việc làm đang là nỗi lo của nhiều công nhân, chỉ cần đi muộn giờ một vài lần, công ty sẽ cho nghỉ việc. Nghe đâu, do tình hình kinh tế khó khăn, chưa chắc năm nay công nhân công ty đã có đủ việc làm.
Cách KCN Thụy Vân khoảng hơn 10 km theo QL2, là đến cụm công nghiệp Đồng Lạng, huyện Phù Ninh. Đi vào một ngõ nhỏ treo rất nhiều tấm biển cho thuê phòng trọ, một người dân xã Phù Ninh cho biết, thời gian gần đây nhiều công nhân thiếu việc làm, hoặc không được trả lương nên đã nghỉ việc hết, phòng trọ trống trơn, hàng quán thì ế ẩm. Chị Nguyễn Thị Tươi, một người đang sống trong khu của các hộ dân ở xung quanh cụm công nghiệp cho biết: “Là lao động thời vụ, sau Tết không có việc làm, nhân dịp lễ hội đầu năm tôi quyết định chạy chợ. Hàng ngày mang măng tươi, củ từ, củ dong bán dạo khu vực Đền Hùng kiếm thêm ít tiền cho 2 con ăn học. Hy vọng mấy tháng lễ hội gia đình cũng có đồng ra, đồng vào. Rồi đây không biết làm gì để kiếm sống nữa, tình cảnh này có lẽ tôi tính đi Hà Nội làm ôsin”.
Nợ bảo hiểm
Hiện nay trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có hàng trăm doanh nghiệp thuộc nhiều thành phần kinh tế khác nhau, thu hút hàng chục nghìn lao động vào làm việc. Nhìn chung các DN đang hoạt động theo đúng luật và có hiệu quả, góp phần lớn vào việc thay đổi cơ cấu kinh tế của tỉnh. Tuy nhiên, vẫn còn không ít DN chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ sử dụng lao động, vi phạm lợi ích của người lao động và pháp luật về lao động của Việt Nam. Đáng chú ý là một số DN được đánh giá làm ăn tốt, tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội nhưng vẫn “bỏ quên” trách nhiệm đóng BHXH cho người lao động. Cụ thể như Công ty cổ phần xi măng Hữu Nghị nợ hơn 3 tỷ đồng; Công ty cổ phần thép Sông Hồng nợ trên 2 tỷ đồng; Công ty cổ phần xây lắp điện nước Phú Thọ nợ trên 2 tỷ đồng từ tháng 12/2009; Công ty cổ phần công nghiệp tàu thủy Sông Lô nợ trên 4 tỷ đồng từ tháng 7/2011; Công ty cổ phần bia rượu Hùng Vương nợ trên 1 tỷ đồng…
DN không đóng BHXH cho người lao động (NLĐ) đồng nghĩa với việc NLĐ không được hưởng các chế độ từ BHXH. Có những DN hàng tháng vẫn trừ phần trăm tiền bảo hiểm của công nhân nhưng lại không nộp lên cơ quan bảo hiểm mà sử dụng số tiền đó vào mục đích kinh doanh. Như vậy, chủ DN đã chiếm dụng tiền của công nhân và xâm hại đến quyền lợi của NLĐ. Chúng tôi liên lạc với lãnh đạo một số công ty bày tỏ mong muốn “chia sẻ” với doanh nghiệp về vấn đề trên, nhưng đều nhận được những câu trả lời cơ bản giống nhau, đó là đang thời buổi khó khăn nên nợ BHXH là tình trạng chung của các doanh nghiệp; hoặc họ tìm cách lảng tránh với lý do đang rất bận, mong được thông cảm và hẹn hôm khác!
Ông Nguyễn Hữu Sơn - Trưởng phòng quản lý thu, BHXH tỉnh Phú Thọ cho biết: “Đối với những DN làm ăn thua lỗ do bị ảnh hưởng của tình hình kinh tế nói chung, không đủ sức nộp BHXH thì còn có thể chấp nhận được. Nhưng trong số các DN, đơn vị nợ BHXH, có nhiều đơn vị, DN ăn nên làm ra mà vẫn cố tình không nộp BHXH theo đúng quy định. Hàng năm, chúng tôi đều tổ chức đối thoại với DN và thành lập các đoàn kiểm tra, thanh tra để nhắc nhở, xử phạt, nhưng các DN vẫn cố tình chây ỳ. Ở những DN này, NLĐ sẽ chịu thiệt thòi nhất”.
Ông Nguyễn Phúc Phú - Phó Giám đốc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Phú Thọ cho biết: “Các đơn vị, DN nợ BHXH tức là đã chiếm dụng quyền lợi của NLĐ. Bởi khi DN nợ BHXH thì các chế độ như: ốm đau, thai sản, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, hưu trí, tai nạn lao động... của NLĐ sẽ không được giải quyết”. Theo tìm hiểu của chúng tôi, hiện có rất nhiều DN chấp nhận chịu bị phạt vài chục triệu đồng hơn là phải nộp BHXH từ vài trăm triệu đến cả tỷ đồng. Khi cơ quan chức năng kiểm tra, thanh tra, xử phạt, có DN đối phó bằng việc trả nợ theo kiểu nhỏ giọt rồi lại tiếp tục nợ... Bên cạnh đó, sự thiếu trách nhiệm, cố tình vi phạm pháp luật của người sử dụng lao động, sự buông lỏng quản lý, thiếu thanh tra, kiểm tra thường xuyên cũng là kẽ hở để các DN này lách luật. Để qua mắt NLĐ, các DN này đều thực hiện tương đối tốt việc đóng bảo hiểm y tế. Chính hành động này mà NLĐ nhầm tưởng DN luôn thực hiện tốt quyền lợi cho mình.
Viết Tôn - Kim Chi
