Cùng với hoạt động bảo tồn, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đồng Tháp đã triển khai nhiều giải pháp nhằm phát huy giá trị kiến trúc văn hóa nhà cổ, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch địa phương theo hướng bền vững.
Di sản văn hóa quý báu
Đến Đồng Tháp, du khách thường nhắc đến làng cổ Đông Hòa Hiệp nằm ở xã Cái Bè gồm 7 nhà cổ được xây dựng theo cấu trúc nhà truyền thống Nam Bộ với các hoa văn chạm khắc, trang trí công phu. Làng cổ nơi đây được các chuyên gia nghiên cứu văn hóa đánh giá là di sản văn hóa quý giá, tài nguyên để phát triển du lịch sinh thái.
Làng cổ Đông Hòa Hiệp thu hút du khách khám phá nét kiến trúc cùng hoa văn xưa của vùng đất Nam Bộ được thể hiện trên những bức hoành, liễn gỗ, kèo cột được chạm khắc công phu, có niên đại trên 100 năm. Các ngôi nhà cổ ở đây nằm đan xen với vườn cây ăn trái xanh mướt, tạo nên vẻ đẹp dân dã, gần gũi thiên nhiên. Mỗi năm, làng nhà cổ đón khoảng 100.000 lượt du khách đến tham quan, trong đó hơn 75% khách quốc tế.
Nằm trong khuôn viên rộng hơn 19.000m2, được bao quanh bởi khu vườn cây ăn trái quanh năm trĩu quả, nhà cổ của ông Phan Văn Đức ở xã Cái Bè mang lối kiến trúc kết hợp hài hòa giữa văn hóa Nam Bộ và văn hóa Pháp. Nhà được xây dựng vào năm 1850, vẫn còn lưu giữ được các cổ vật quý hiếm như 4 cây cột bằng gỗ căm xe; 3 bộ tủ thờ khảm xà cừ; bộ liễn khảm xà cừ; chiếc hộp gỗ khảm hình rồng, bên trong có bản “Sắc phong thần” do vua Tự Đức ban vào khoảng từ năm 1848 đến năm 1860; 9 bức tranh tường tuyệt đẹp khắc họa khung cảnh làng quê bình dị bên dòng sông.
Một số đồ vật cổ trong nhà cổ ông Võ Văn Võ ở Làng cổ Đông Hòa Hiệp, xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp.
Còn ngôi nhà cổ của ông Lê Quang Xoát (xã Cái Bè) được xây dựng đầu thế kỷ XVIII, rộng hơn 700m2. Ngôi nhà có kiến trúc độc đáo, kiểu nhà rường của Huế nhưng mang đậm sắc thái Nam Bộ với 3 gian 2 chái đôi bằng gỗ quý, mái ngói âm dương, nằm trong khuôn viên vườn cây ăn trái rộng 9.215m2. Trải qua 6 đời, một số lần sửa chữa, tu bổ, bên ngoài ngôi nhà mang dáng dấp của kiến trúc phương Tây nhưng bên trong vẫn giữ được nét đặc trưng ban đầu theo lối kiến trúc nhà ở khu vực Nam Bộ.
Đặc biệt, tại gian ngoài của ngôi nhà còn đặt 1 bộ ván ngựa đôi (2 miếng ghép lại) bằng đá cẩm thạch rất đặc biệt, có tính năng đặc biệt là mát về mùa hè nhưng lại ấm về mùa đông. Nhiều dân chơi đồ cổ đã tìm đến, thương lượng mua với giá rất cao nhưng gia đình không bán. Với bề dày lịch sử và kiến trúc, nghệ thuật trang trí độc đáo, nhà cổ của ông Lê Quang Xoát đã được tổ chức Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và ngành Văn hóa địa phương tư vấn để tham gia phát triển du lịch cộng đồng...
Du khách Nguyễn Tuấn An, ở Thành phố Hồ Chí Minh lần đầu đến tham quan làng nhà cổ Đông Hòa Hiệp đã rất thích thú khi chiêm ngưỡng kiến trúc theo kiểu Đông- Tây kết hợp, vừa cổ kính, vừa mang chút hiện đại, đặc biệt là vẫn giữ được nhiều giá trị kiến trúc truyền thống của người Việt dù đã trải qua nhiều thời gian và biến cố.
Ngoài làng nhà cổ Đông Hòa Hiệp, du khách còn tìm đến tham quan ngôi nhà cổ hơn 130 năm tuổi của gia đình anh Nguyễn Hoàng Việt (xã Long Khánh). Ngôi nhà được khởi công xây dựng vào năm 1890 và hoàn thành sau 2 năm. Vật liệu xây dựng hoàn toàn từ các loại gỗ quý như căm xe, cà chắc, thao lao, gỗ hương...
Toàn bộ các chi tiết kèo, cột, ván vách, bao lam... đều được chạm khắc tinh xảo hoàn toàn thủ công, không sử dụng đinh ốc hay máy móc hiện đại. Bên trong ngôi nhà vẫn còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị, được truyền lại qua các thế hệ, từ liễn đối khảm trai, bàn thờ cẩn ốc xà cừ, bộ lư đồng cho đến những bộ bàn ghế gỗ chạm trổ tinh xảo.
Ông Phan Văn Đức, chủ nhân nhà cổ Ba Đức ở Làng cổ Đông Hòa Hiệp, xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp giới thiệu các món đồ trang trí với du khách.
Ông Võ Phạm Tân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đồng Tháp trao đổi: Giá trị nghệ thuật kiến trúc, văn hóa của các ngôi nhà cổ gắn liền với vườn cây ăn trái, sông nước hiền hòa đã được du khách trong và ngoài nước biết đến. Tỉnh có kế hoạch khảo sát, quy hoạch và phối hợp với chủ nhân các ngôi nhà cổ có giải pháp trùng tu, tôn tạo để tăng thêm sức hấp dẫn du khách. Đây thực sự là hình mẫu tốt để phát triển loại hình du lịch sinh thái sông nước gắn với các nhà cổ của du lịch Đồng bằng sông Cửu Long.
Đánh thức miền di sản
Tỉnh Đồng Tháp tổ chức Lễ hội văn hóa - du lịch Làng cổ Đông Hòa Hiệp lần thứ VII năm 2026 từ ngày 19 - 22/11 tại xã Cái Bè để bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc văn hóa Làng cổ Đông Hòa Hiệp, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch địa phương theo hướng bền vững. Lễ hội có chủ đề “Sắc màu di sản”, gắn với các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Huỳnh Minh Tuấn thông tin, Lễ hội hướng tới nâng cao nhận thức của cộng đồng về việc gìn giữ, bảo vệ di sản, khuyến khích, tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cùng tham gia công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo di tích.
Các hoạt động trong Lễ hội góp phần bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc, văn hóa của Làng cổ Đông Hòa Hiệp; từng bước tạo điều kiện để người dân tham gia làm du lịch, phát huy vai trò của cộng đồng trong phát triển du lịch di sản theo hướng bền vững, gắn với phát triển kinh tế địa phương.
Thông qua việc tổ chức Lễ hội gắn với các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và du lịch, tỉnh tạo thêm động lực thúc đẩy phát triển du lịch, tiếp tục khẳng định giá trị và sức hút của sản phẩm du lịch đặc trưng của Đồng Tháp.
Trong khuôn khổ Lễ hội sẽ diễn ra hành trình di sản kết nối văn hóa, du lịch và làng nghề Đồng Tháp giới thiệu những hình ảnh du lịch đặc sắc, sản phẩm OCOP, sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu, đặc trưng của địa phương; khám phá vẻ đẹp di sản, di tích lịch sử, bản sắc văn hóa truyền thống; tái hiện các nghề thủ công truyền thống thông qua việc trưng bày mô hình, dụng cụ, sản phẩm và trình diễn các nghề nổi tiếng (dệt lụa tơ sen, làm bánh tráng, cốm, hủ tíu...). Các hoạt động được tổ chức theo hướng tăng sự tham gia của cộng đồng để di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực phục vụ phát triển du lịch, kinh tế địa phương.
Du khách nước ngoài tham quan nhà cổ Ba Đức ở Làng cổ Đông Hòa Hiệp, xã Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp.
Nhân dịp này, tỉnh công bố chương trình “Đánh thức nguồn lực di sản Đồng Tháp”; Hội thảo “Đề án bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật kiến trúc các nhà cổ, làng cổ gắn với phát triển du lịch” để các nhà quản lý, chuyên gia cùng những người làm du lịch trao đổi giải pháp bảo tồn kiến trúc truyền thống, gắn gìn giữ di sản với khai thác giá trị du lịch. Một số hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam sẽ kéo dài đến ngày 24/11.
Không chỉ tái hiện nét sinh hoạt văn hóa truyền thống, Lễ hội còn chú trọng tạo sản phẩm và trải nghiệm mới cho du khách, kết nối không gian nhà cổ với văn hóa chợ nổi, làng nghề, ẩm thực, sản phẩm địa phương cùng các hoạt động sáng tạo. Điểm nhấn của Lễ hội là màn tái hiện chợ nổi - ẩm thực “Hương sắc phương Nam" với nét văn hóa đặc trưng của vùng sông nước miền Tây.
Không gian Lễ hội sẽ mang đến trải nghiệm ẩm thực dân gian trên sông với xuồng ẩm thực phục vụ các món bánh truyền thống, sản vật đặc trưng của Đồng Tháp. Chương trình dân vũ, hội thi Cổng làng kể chuyện, “Đêm nhà cổ lên đèn” và chương trình hàng Việt về nông thôn... góp phần tạo không khí sôi động, gắn kết cộng đồng dân cư và du khách.
Lễ hội Văn hóa - Du lịch Làng cổ Đông Hòa Hiệp năm 2026 được kỳ vọng tạo thêm điểm nhấn cho du lịch Đồng Tháp, lan tỏa giá trị của một làng cổ Nam Bộ giàu bản sắc đến đông đảo người dân và du khách.