Khám phá Hát Xoan làng cổ, điểm nhấn du lịch văn hóa Đất Tổ

Đình Hùng Lô, với lịch sử gần 400 năm, không chỉ là công trình kiến trúc cổ kính tiêu biểu của vùng trung du Bắc Bộ, mà còn là không gian lưu giữ và thực hành Hát Xoan, loại hình nghệ thuật dân gian gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Sự kết hợp giữa di sản vật thể và phi vật thể đã tạo nên một điểm đến giàu giá trị văn hóa, hấp dẫn du khách trong hành trình về với Phú Thọ.

Hát Xoan, còn được gọi là “Khúc môn đình”, có nguồn gốc từ thời đại Vua Hùng, gắn với nghi lễ thờ thần, cầu mùa và sinh hoạt cộng đồng của cư dân Văn Lang xưa. Trải qua nhiều thế hệ, loại hình nghệ thuật này vẫn được gìn giữ, trao truyền, trở thành niềm tự hào của người dân Đất Tổ.

Tại đình Hùng Lô, Hát Xoan mang sức cuốn hút riêng nhờ sự hòa quyện giữa âm nhạc, ca từ và vũ đạo mộc mạc. Các làn điệu được thể hiện chậm rãi, sâu lắng, cùng những động tác uyển chuyển nhưng trang trọng của đào và kép, tái hiện rõ nét đời sống văn hóa của cư dân trung du.

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Lịch, trùm phường nữ duy nhất của tỉnh, đang dẫn dắt một phường Xoan với 117 thành viên, gồm nhiều thế hệ. Có gia đình duy trì tới 5 thế hệ theo nghề, với thành viên nhỏ tuổi chỉ 3–4 tuổi, trong khi người cao tuổi đã ngoài 90. Điều này cho thấy sức sống bền bỉ của di sản không nằm ở kỹ thuật cầu kỳ, mà ở chính sự giản dị, mộc mạc và tính kế thừa.

Du khách đến với Hùng Lô không chỉ được thưởng thức, mà còn có thể trực tiếp tham gia vào các làn điệu Xoan. Chị Phạm Thanh Thủy (Hà Nội) chia sẻ, việc được hòa mình vào điệu múa, nghe lời ca và được nghệ nhân mời rượu khiến chị cảm nhận rõ nét sự gần gũi, ấm áp, như trở thành một phần của không gian văn hóa nơi đây.

Hiện nay, ba hình thức diễn xướng Hát Xoan vẫn được bảo tồn nguyên vẹn gồm: hát thờ cúng Vua Hùng; hát nghi lễ cầu mùa, cầu sức khỏe; và hát hội để nam nữ giao duyên. Trong không gian đình cổ, từng câu hát, nhịp phách như chạm đến chiều sâu tâm thức, khơi dậy sự thành kính của mỗi người khi hành hương về nguồn.

Nhận thức rõ giá trị đặc biệt của di sản, từ năm 2013, chương trình “Hát Xoan làng cổ” được triển khai, đưa đình Hùng Lô trở thành điểm du lịch trải nghiệm độc đáo. Trong hành trình về Đất Tổ, sau khi tham quan Khu di tích lịch sử Đền Hùng và Bảo tàng Hùng Vương, nhiều du khách lựa chọn dừng chân tại đây để cảm nhận trọn vẹn không gian làng quê Bắc Bộ xưa.