Cơ khí Việt Nam hướng chuỗi cung ứng toàn cầu nhờ công nghệ mới

Lực đẩy công nghệ từ Italy 

Trong khuôn khổ Triển lãm quốc tế về Cơ khí chính xác và Sản xuất chế tạo (MTA Vietnam 2026) diễn ra từ ngày  1 - 4/7/2026 tại TP Hồ Chí Minh, hội thảo Tổ chức công nghệ sản xuất Italy (IMT) Việt Nam đã thu hút sự chú ý của đông đảo giới chuyên môn và đối tác quốc tế.

Hội thảo không dừng lại ở việc giới thiệu các công nghệ hiện đại mà còn mở ra những cuộc đối thoại chiến lược về chuyển giao công nghệ, tối ưu hóa hệ thống sản xuất và định hình lại năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Đại diện IMT nhấn mạnh, quan hệ kinh tế bền vững giữa hai quốc gia luôn được xây dựng trên nền tảng công nghệ tiên tiến, sự tin cậy và chia sẻ tầm nhìn chung. Sự hiện diện của mạng lưới 7 doanh nghiệp hàng đầu Italy, gồm Buffoli, Ficep, Gerardi, Ghiringhelli, Innse Berardi, Losma và Rosa Ermando - dưới sự bảo trợ của Hiệp hội UCIMU-SISTEMI PER PRODURRE, là minh chứng cho cam kết gắn bó sâu rộng.

Ngoài ra, việc IMT phối hợp với đối tác GWA Asia thiết lập trực tiếp văn phòng đại diện tại TP Hồ Chí Minh giúp các nhà sản xuất nội địa dễ dàng tiếp cận chuyên môn công nghiệp châu Âu mà không cần qua trung gian.

Về tiềm năng thị trường, bà Barbara Colombo, Chủ tịch IMT đã đưa ra những số liệu nổi bật: Việt Nam hiện là thị trường lớn nhất trong khu vực ASEAN và đứng thứ 5 toàn cầu về nhập khẩu máy công cụ. Italy cũng đang củng cố vị thế là nhà cung cấp thiết bị máy công cụ lớn thứ 6 cho Việt Nam, ngay sát sau Đức. 

Các giải pháp từ Italy được đánh giá cao nhờ hàm lượng đổi mới liên tục, khả năng tùy biến linh hoạt, không bị gò bó bởi quy mô sản xuất hàng loạt và đặc biệt là sự tương thích với xu hướng 4.0, 5.0 nhằm tối ưu hóa hiệu quả năng lượng. Thông qua hệ thống cụm công nghiệp chuyên môn hóa, trung tâm nghiên cứu và mạng lưới đại học kỹ thuật, ngành máy móc Italy đã đạt quy mô xuất khẩu trên 100 tỷ EUR trong năm 2024, tạo ra mức thặng dư thương mại xấp xỉ 60 tỷ EUR.

Nhìn từ bối cảnh trong nước, Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam (VAMI) đã phác họa chi tiết bức tranh tăng trưởng rực rỡ trong giai đoạn 2018 - 2025. Cụ thể, sau 7 năm thực hiện Quyết định 319/QĐ-TTg của Chính phủ về "Phê duyệt Chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035", tổng giá trị sản xuất ngành cơ khí đã tăng gần gấp đôi, từ 61,8 tỷ USD năm 2018 lên mức 122,6 tỷ USD vào năm 2025.

Ngành cơ khí hiện chiếm gần 30% tổng số doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo, quy tụ 43.601 cơ sở và tạo việc làm cho 1,57 triệu lao động, trong đó riêng lĩnh vực cơ khí chế tạo thu hút khoảng 0,55 triệu lao động. Kim ngạch xuất khẩu tăng vọt từ 14,6 tỷ USD lên 59,2 tỷ USD, thu hẹp mạnh mẽ khoảng cách nhập siêu xuống chỉ còn 2 tỷ USD.

Năng lực chế tạo nội địa đã hình thành nền tảng vững chắc qua các dự án tầm cỡ như giàn khoan tự nâng Tam Đảo 03, thiết bị công trình năng lượng cho nhà máy điện mặt trời và các thiết bị cơ khí thủy công. Đặc biệt, sự thành hình của tuyến hàn tự động trong dây chuyền hàn xe ô tô điện VinFast với các thiết bị và đồ gá hàn có tích hợp robot, cùng dây chuyền sản xuất bột giặt tự động và hệ thống lắp bánh xe dùng robot công nghiệp đã cho thấy bước tiến dài của ngành. 

Tuy nhiên, VAMI thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn: Năng lực thiết kế, tích hợp hệ thống và nghiên cứu phát triển (R&D) của khối doanh nghiệp nội vẫn mỏng; tỷ lệ nội địa hóa trong lĩnh vực thiết bị toàn bộ hiện vẫn nằm dưới mức 20%. 

VAMI đề xuất nâng cấp mô hình hợp tác với Italy theo định hướng phối hợp chuyển giao công nghệ thiết kế, triển khai bản sao kỹ thuật số (digital twin), hệ thống điều hành sản xuất (MES) và ứng dụng chính sách Transition 5.0 định hướng tiết kiệm năng lượng để thúc đẩy sản xuất xanh.

Từ tự động hóa đến tiêu chuẩn hóa sản xuất

Bước vào giai đoạn hội nhập sâu rộng, các nhà sản xuất Việt Nam đang đứng trước áp lực vươn lên chuỗi cung ứng giá trị cao. Phân tích bài toán này, ông Lodolo, chuyên gia từ Innse-Berardi, nhận định rằng khách hàng toàn cầu hiện nay không chỉ mua năng lực sản xuất đơn thuần. Họ đòi hỏi tiêu chuẩn chất lượng khắt khe, tính nhất quán của quy trình, thời gian giao hàng ngắn và sự tin cậy tuyệt đối trong hiệu suất. 

Innse-Berardi đã chứng minh năng lực qua các hệ thống máy phay, máy doa đa năng cỡ lớn đứng và ngang, kết hợp thiết bị thủy tĩnh phục vụ những ngành công nghiệp có đòi hỏi nghiêm ngặt như năng lượng, hàng không vũ trụ và giao thông vận tải. 

Đối với những ngành công nghiệp này, thành công không nằm ở việc gia công một chi tiết phức tạp trong lần thử đầu tiên mà là khả năng lặp lại độ chính xác đó một cách hoàn hảo trong nhiều năm. Lộ trình để đạt chuẩn "EU ready" yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam phải chứng minh tính ổn định, khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng và văn hóa cải tiến liên tục.

Việc tối ưu hóa quy trình từ những chi tiết nhỏ nhất cũng được ông Nguyễn Gia Ngọc, Giám đốc Công ty Cổ phần Dịch vụ Công nghiệp Wolfram, đại diện phân phối của Gerardi SPA - phân tích kỹ lưỡng qua những chi phí ẩn tại xưởng gia công. Dù hệ thống máy gia công điều khiển kỹ thuật số (CNC) hiện đại sở hữu tốc độ nhanh, độ chính xác cao và đắt tiền, quy trình làm việc thực tế vẫn thường bị mắc kẹt ở cách vận hành thủ công. 

Sự rời rạc trong khâu gá đặt dẫn đến hàng loạt tổn thất vô hình: Thời gian máy chạy không tải kéo dài, nhân lực kỹ thuật cao lãng phí vào công đoạn thiết lập lặp đi lặp lại không tạo thêm giá trị, từ đó cản trở việc mở rộng quy mô sản xuất

Giải pháp đột phá của Gerardi là chuẩn hóa khâu gá lắp. Bằng cách sử dụng các hệ thống tháo lắp nhanh và ê tô tự động nhiều vị trí, doanh nghiệp có thể loại bỏ các thao tác thủ công rườm rà, giúp máy phay và máy tiện CNC vận hành liên tục. Việc áp dụng hệ thống gá mô-đun chính xác loại bỏ rủi ro do phỏng đoán, đảm bảo thời gian chuyển đổi nhanh chóng. Khi sự phụ thuộc vào con người được giảm thiểu, tỷ lệ hoạt động của thiết bị được tối đa hóa, mang lại lợi tức đầu tư (ROI) đo lường rõ ràng.

Bên cạnh đó, các thành viên khác của IMT cũng đóng góp những công nghệ bổ trợ để hoàn thiện hệ sinh thái nhà máy. Buffoli mang đến các giải pháp chìa khóa trao tay với máy phay chuyển góc và trung tâm gia công năng suất cao đa trục. Ficep không chỉ cung cấp các dây chuyền gia công CNC đơn lẻ mà thiết kế toàn bộ hệ thống tự động hóa xử lý vật liệu, trang bị băng tải con lăn, hệ thống gắp từ tính cho ngành thép và rèn. Hệ thống lọc khí thải và dung dịch làm mát từ Losma giúp thanh lọc môi trường xưởng sản xuất, trong khi Ghiringhelli và Rosa Ermando cung cấp những cỗ máy mài phẳng, mài vô tâm công nghệ cao đáp ứng mọi biên dạng hình học phức tạp.

Nhằm mở rộng quy mô tiếp cận thị trường, bà Claudia Tovaglieri, Quản lý Khu vực của Hiệp hội UCIMU, đã gửi lời mời cộng đồng cơ khí Việt Nam đến với triển lãm máy công cụ quốc tế EMO Milano 2027 - một trung tâm tài chính và kinh tế hàng đầu. EMO có diện tích khoảng 200.000 m² sẽ là không gian trưng bày những công nghệ hàng đầu từ máy tiện, phay, mài trung tâm đến hệ thống sản xuất bồi đắp và tế bào gia công linh hoạt.

Sự kiến tạo liên tục của nền cơ khí Italy không chỉ cung cấp những cỗ máy thông minh mà còn định hình lại văn hóa sản xuất xuất sắc, giúp doanh nghiệp Việt Nam tự tin làm chủ chuỗi cung ứng toàn cầu trong thập kỷ mới.