Kiến tạo diện mạo mới khu vực ven kênh TP Hồ Chí Minh - Bài 1

Bài 1: “Thần tốc” chỉnh trang đô thị

Chỉ trong vòng hơn một tháng qua, HĐND TP Hồ Chí Minh đã thông qua hàng loạt nghị quyết về chủ trương đầu tư các dự án cải tạo kênh, rạch, xây dựng hạ tầng và chỉnh trang đô thị tại khu vực bờ Nam kênh Đôi, rạch Bà Tàng… Cùng với đó, TP Hồ Chí Minh đã sớm khởi công gói thầu xây lắp đầu tiên của dự án cải tạo rạch Văn Thánh ở khu vực trung tâm thành phố.

Hàng loạt dự án quy mô lớn

Chỉ tiêu thực hiện Đề án chỉnh trang đô thị, khu vực nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch giai đoạn 2025 - 2030 đã được cụ thể hóa trong Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ I. Giai đoạn đầu thành phố đặt mục tiêu phấn đấu di dời tối thiểu 50% số căn nhà (tương đương 20.000 căn), nhưng trước yêu cầu thực tiễn, thành phố đã nâng mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành di dời, chỉnh trang hơn 40.000 căn.

Thông qua các nghị quyết về chủ trương đầu tư, HĐND TP Hồ Chí Minh đã tạo cơ sở pháp lý và động lực quan trọng để thành phố triển khai chương trình di dời nhà ven kênh, rạch với quy mô lớn, quyết tâm xử lý những tồn tại kéo dài trong quá trình đô thị hóa.

Cuối tháng 9 vừa qua, HĐND thành phố đã thông qua 4 nghị quyết về chủ trương các dự án chỉnh trang đô thị khu vực bờ Nam kênh Đôi, tổng mức đầu tư hơn 49.000 tỷ đồng. Tuyến bờ Nam kênh Đôi thuộc phường Chánh Hưng và phường Bình Đông, là khu vực tập trung mật độ nhà ven kênh, rạch cao. Toàn tuyến dài 8,8 km, có khoảng 5.807 trường hợp, tương đương 29% mục tiêu di dời 20.000 căn ban đầu và 14,5% mục tiêu di dời 40.000 căn trong giai đoạn 2025 - 2030.

Tại phường Chánh Hưng, dự án đoạn từ cầu Rạch Ông đến cầu Mật có mức đầu tư 6.870 tỷ đồng, với chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hơn 5.754 tỷ đồng. Đoạn từ cầu Mật đến cầu Hiệp Ân có mức đầu tư hơn 13.608 tỷ đồng, trong đó gần 11.000 tỷ đồng là chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Tại phường Bình Đông, dự án chỉnh trang đoạn từ cầu Hiệp Ân đến cầu Bà Tàng có mức đầu tư hơn 10.634 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hơn 8.357 tỷ đồng. Đoạn từ cầu Bà Tàng đến hết bờ Nam kênh Đôi có mức đầu tư khoảng 17.902 tỷ đồng, với khoảng 14.769 tỷ đồng là chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Đây là những dự án trọng điểm nằm trong định hướng Đề án chỉnh trang đô thị của thành phố, hướng tới nâng cao chất lượng sống, bảo vệ môi trường và cải thiện khả năng quản lý quy hoạch nhà ở ven sông, kênh, rạch. Toàn tuyến sẽ được chỉnh trang bờ Nam kênh Đôi, mở rộng đường Phạm Thế Hiển với lộ giới 30m, kết hợp đầu tư đồng bộ hệ thống thoát nước, cây xanh, chiếu sáng, công viên và các công trình hạ tầng kỹ thuật.

Ghi nhận tại khu vực này cho thấy, phần lớn nhà ở nhỏ hẹp, tạm bợ, thiếu hạ tầng, điều kiện vệ sinh môi trường chưa bảo đảm. Việc triển khai các dự án sẽ góp phần cải thiện điều kiện sống và bảo đảm an toàn cho người dân; đồng thời từng bước hoàn thiện hạ tầng giao thông, cải thiện môi trường, nâng cao khả năng tiêu thoát nước và chỉnh trang không gian đô thị dọc tuyến.

Trong quá trình xem xét, thông qua chủ trương đầu tư, HĐND TP Hồ Chí Minh đã tổ chức nhiều cuộc khảo sát, thẩm tra dự án để kịp thời đưa vào chương trình kỳ họp. Theo ông Nguyễn Công Danh, Trưởng Ban Kinh tế Ngân sách HĐND thành phố, việc sớm hoàn tất các thủ tục đầu tư được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở triển khai Chương trình chỉnh trang đô thị khu vực bờ Nam kênh Đôi theo đúng kế hoạch. Điều này góp phần cải thiện môi trường sống, hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, nâng cao chất lượng không gian đô thị.

Theo kế hoạch, hai dự án trên địa bàn phường Chánh Hưng sẽ thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2031, trong khi hai dự án trên địa bàn phường Bình Đông triển khai giai đoạn 2026 - 2032. Đại diện Ban Quản lý đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP Hồ Chí Minh (Ban Hạ tầng đô thị) cho biết, đến nay đơn vị đã phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu giai đoạn chuẩn bị dự án, đang tổ chức lựa chọn nhà thầu tư vấn khảo sát, tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi và các gói thầu liên quan khác.

Ngay trong kỳ họp cuối tháng 10/2026, HĐND TP Hồ Chí Minh tiếp tục thông qua chủ trương đầu tư dự án xây dựng hạ tầng, chỉnh trang đô thị rạch Bà Tàng, với tổng mức đầu tư 7.973 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Dự án được thực hiện tại phường Bình Đông và xã Bình Hưng, dự kiến triển khai thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2032.

Dự án nhằm chỉnh trang khu vực nhà ở trên và ven rạch Bà Tàng, di dời nhà ở để bảo đảm an toàn cho người dân, đồng thời cải thiện khả năng tiêu thoát nước, hạn chế ngập úng, sạt lở và đầu tư đồng bộ hạ tầng dọc hai bên rạch. Dự án dự kiến nạo vét toàn tuyến rạch Bà Tàng dài khoảng 4 km, từ rạch Bà Lớn đến cống Cầu Sập; giúp khơi thông dòng chảy, góp phần giảm ngập úng cho khu vực có diện tích lưu vực khoảng 225 ha.

Sẵn sàng cho giai đoạn bứt tốc

Rạch Văn Thánh và kênh Đôi là hai trong hàng chục tuyến kênh, rạch tại TP Hồ Chí Minh bị ô nhiễm nghiêm trọng suốt nhiều năm qua. Trước đó, thành phố đã triển khai nhiều dự án cải tạo, di dời nhà ven kênh như Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Tàu Hủ - Bến Nghé, Tân Hóa - Lò Gốm. Những năm gần đây, một số dự án quy mô lớn tiếp tục được khởi công như kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, rạch Xuyên Tâm, bờ Bắc kênh Đôi, rạch Văn Thánh.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh Trần Quang Lâm, trong Đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà trên và ven kênh, sông, rạch, TP Hồ Chí Minh xác định giai đoạn 2025 - 2030 sẽ triển khai hàng trăm dự án với quy mô khoảng 41.540 căn nhà ở ven sông, kênh, rạch. Bên cạnh nguồn vốn đầu tư công, chương trình di dời nhà ven kênh, rạch trong thời gian tới sẽ đa dạng hóa nguồn lực, trong đó có các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư.

Với dự án nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ Bắc kênh Đôi khởi công giữa năm 2025, hiện cả 3 gói thầu xây lắp đang được triển khai trên công trường. Theo Ban Hạ tầng đô thị, gói thầu xây lắp 1 đi qua các trục đường Hoài Thanh và Nguyễn Duy đã đạt khối lượng thi công khoảng 60%; gói thầu xây lắp 2 - cầu Hiệp Ân 2 tiến độ thi công đạt khoảng 85%; gói thầu xây lắp 3 đi qua tuyến đường Nguyễn Duy hiện đạt khoảng 35%.

Công tác giải phóng mặt bằng phục vụ dự án đã nhận được sự đồng thuận cao của người dân địa phương. Đến nay, UBND các phường đã cơ bản hoàn thành việc thu hồi và bàn giao mặt bằng, đạt tỷ lệ 99%. Dự kiến, địa phương sẽ hoàn thành công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật trong tháng 11/2026 để bảo đảm tiến độ thi công, hoàn thành công trình theo hợp đồng đã ký kết vào quý III/2027.

Một dự án khác đang được đẩy nhanh tiến độ là công trình nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm (từ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè đến sông Vàm Thuật), với tổng mức đầu tư 17.229 tỷ đồng. Hiện cả 3 gói thầu xây lắp của dự án đang thi công.

Trong đó, gói XL-03 khởi công đầu tiên giữa năm 2025, đến nay đạt hơn 87% và đã thông xe kỹ thuật bên trái tuyến khoảng 1,4 km trong tháng 9/2026. Chủ đầu tư dự kiến hoàn thành gói thầu ngay trong năm 2026. Hai gói thầu còn lại cũng đang được gấp rút triển khai, trong đó gói XL-01 đạt sản lượng khoảng 9% và gói XL-02 đạt khối lượng thi công khoảng 16%.

Ông Dương Văn Kim, Phó Chủ tịch UBND phường An Nhơn cho biết, việc thông xe kỹ thuật 1,4 km đường bờ trái (gói thầu XL-03) là dấu mốc đáng mừng đối với địa phương. Tuyến đường mới khang trang, hoàn thành nhanh khiến nhiều người dân bất ngờ và phấn khởi; đồng thời cải thiện môi trường và diện mạo khu vực.

Theo ông Dương Văn Kim, công tác giải phóng mặt bằng ban đầu gặp một số khó khăn do dự án triển khai qua hai giai đoạn áp dụng quy định khác nhau, dẫn đến chính sách bồi thường có sự khác biệt. Sau khi thành phố thống nhất phương án, các đơn vị của địa phương tăng cường tuyên truyền, giải thích, vận động người dân. Nhờ sự đồng thuận của người dân, phường hoàn thành bàn giao mặt bằng vào cuối năm 2025, trở thành địa phương hoàn thành công tác này sớm nhất.

Với quy mô di dời hơn 40.000 căn nhà ven kênh, rạch, TP Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn chỉnh trang đô thị với khối lượng công việc lớn và yêu cầu tiến độ cao. Những quyết sách của HĐND thành phố đã tạo nền tảng cho quá trình triển khai các dự án. Từ chủ trương đầu tư đến tổ chức thực hiện, thành phố đang đẩy nhanh các thủ tục, tiến độ thi công, hướng tới hoàn thành mục tiêu chỉnh trang đô thị, cải thiện điều kiện sống cho người dân.

Bài cuối: Diện mạo mới cho đô thị