Khơi nguồn trí tuệ Việt từ thực tiễn, thúc đẩy phát triển bền vững

Tối 17/11, hai công trình nghiên cứu khoa học đã xuất sắc giành giải Nhất Giải thưởng Sáng tạo Khoa học Công nghệ Việt Nam (VIFOTEC) năm 2025.

Hai công trình đó là: “Nghiên cứu ứng dụng công nghệ nghiền khô đá phiến sét siêu mịn trong sản xuất gạch Cotto (men) - Granite tiết kiệm năng lượng” và "Xây dựng mô hình cơ giới hóa đồng bộ kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học trong sản xuất lúa phát thải thấp ở Việt Nam". Đây là những công trình tiên phong đi trước trong các lĩnh vực trọng điểm: Ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên; tiết kiệm năng lượng và phát triển năng lượng mới.

Cuộc cách mạng tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải

Gạch Cotto Granite Gốm Đất Việt - Giải pháp toàn diện cho khí hậu nhiệt đới ẩm, chống nồm ẩm, chống trơn trượt.
Gạch Cotto Granite Gốm Đất Việt - Giải pháp toàn diện cho khí hậu nhiệt đới ẩm, chống nồm ẩm, chống trơn trượt.

Trong ngành sản xuất gạch đất sét nung tại Việt Nam và trên thế giới, việc áp dụng công nghệ mới để tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải từng được xem là bài toán khó. Công trình “Nghiên cứu ứng dụng công nghệ nghiền khô đá phiến sét siêu mịn trong sản xuất gạch Cotto (men) - Granite tiết kiệm năng lượng” do nhóm nghiên cứu thuộc Công ty Cổ phần Gốm Đất Việt thực hiện đã tạo ra bước đột phá toàn diện.

Anh hùng Lao động Nguyễn Quang Mâu, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Gốm Đất Việt, chủ nhiệm đề tài cho biết, điểm cốt lõi của công trình là sử dụng đá phiến sét thay cho đất sét thông thường, kết hợp công nghệ nghiền khô siêu mịn đến cấp hạt nanomet. Nhờ cấu trúc vật liệu giòn, độ ẩm thấp dưới 6% và tính chất "nhẹ lửa", công trình đã tối ưu hóa toàn bộ chuỗi sản xuất với những con số ấn tượng như: Khai thác và sơ chế, tận thu 60.000 m3 đá tại chỗ và tận dụng đặc tính không ngậm nước của đá phiến sét, giúp tiết kiệm chi phí nhiên liệu (dầu diezen) tương đương 9 tỷ đồng; nghiền và tạo hình với năng suất nghiền tăng 1,5 lần; máy nhào đùn công suất lớn giúp giảm độ ẩm tạo hình, tiết kiệm điện năng đáng kể; sấy và nung đốt, cắt giảm toàn bộ đầu đốt lò sấy, sử dụng 100% khí thải nóng từ lò nung để sấy sản phẩm, tiết kiệm chi phí than lên tới hơn 21 tỷ đồng/năm; nhiệt độ thiêu kết cũng giảm từ 80 đến 120 độ C, giúp tiết kiệm thêm hơn 25 tỷ đồng tiền than mỗi năm.

Không dừng lại ở hiệu quả kinh tế trực tiếp, việc khép kín vòng tuần hoàn nhiệt năng đã giúp nhà máy cắt giảm 8.100 tấn than/năm, tương đương giảm phát thải 26.163 tấn CO2/năm. Điều này đưa nhà máy đạt chuẩn chứng chỉ xanh, sẵn sàng tham gia thị trường carbon. Bên cạnh đó, sản phẩm gạch Cotto (men) Granite đạt chất lượng vượt trội với độ kết khối tốt, cường độ kháng uốn cao, không nồm ẩm và chống trơn trượt.

Đáng chú ý, sản phẩm đã xác lập kỷ lục thế giới vào tháng 9/2025, giành Giải đặc biệt tại Hàn Quốc vào tháng 12/2025 và giúp nâng giá bán gấp 2 lần, mang lại giá trị kinh tế tăng thêm khoảng 28 tỷ đồng/năm. Tính tổng thể, công trình mang lại tổng giá trị hiệu quả kinh tế lên tới 86,54 tỷ đồng/năm, đồng thời đóng góp to lớn vào mục tiêu phát triển bền vững của ngành vật liệu xây dựng.

Mô hình sản xuất lúa phát thải thấp

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tri thăm mô hình xây dựng cơ giới hóa đồng bộ kết hợp sử dụng sinh học trong sản xuất lúa phát thải thấp ở Việt Nam.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Tri thăm mô hình xây dựng cơ giới hóa đồng bộ kết hợp sử dụng sinh học trong sản xuất lúa phát thải thấp ở Việt Nam.

Ngành sản xuất gạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu khắt khe về giảm phát thải khí nhà kính (CH4, N2O, CO2) để vươn tầm thế giới. Giải quyết bài toán này, các nhà khoa học thuộc Viện Khoa học Công nghệ Sinh học và Môi trường đã thực hiện công trình "Xây dựng mô hình cơ giới hóa đồng bộ kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học trong sản xuất lúa phát thải thấp ở Việt Nam".

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Tri, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ sinh học và Môi trường, chủ nhiệm đề tài, đây là mô hình tiên phong tại miền Bắc tích hợp đồng bộ ba yếu tố: Cơ giới hóa, chế phẩm sinh học và kỹ thuật canh tác giảm phát thải. Thay vì phương pháp thủ công truyền thống, mô hình đưa hàng loạt công nghệ cao vào đồng ruộng như: Máy cấy, máy bay không người lái (drone), cảm biến mực nước, thiết bị giám sát khí thải và hệ thống tưới ướt khô xen kẽ (AWD).

Tính sáng tạo của nhóm nghiên cứu là biến phụ phẩm nông nghiệp thành tài nguyên: Rơm rạ sau thu hoạch được xử lý bằng chế phẩm vi sinh Fito-Biomix RR để biến thành mùn hữu cơ làm giá thể gieo mạ khay, chấm dứt hoàn toàn tình trạng đốt rơm rạ gây ô nhiễm không khí. Nghiên cứu thành công chế phẩm Bio-đa năng chiết xuất từ cây dã quỳ, nước và giấm gỗ, giúp cung cấp dinh dưỡng, tăng sức đề kháng cho cây lúa mà không cần lạm dụng hóa chất.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Tri cho biết, thực tế triển khai trên quy mô lớn đã chứng minh hiệu quả vượt trội của mô hình. Về kinh tế, mô hình giúp giảm 68-82% công lao động, cắt giảm 27-32% chi phí sản xuất, tăng năng suất lúa thêm 15-20%. Lợi nhuận tăng thêm đạt 25-30 triệu đồng/ha (tương đương hơn 1 tỷ đồng trên quy mô 100 ha). Riêng khâu mạ khay cấy máy giúp tiết kiệm 20-30% lúa giống và 50% nhân công.

Về môi trường, kỹ thuật tưới AWD giảm 35% khí CH4, chế phẩm sinh học giảm 30% phát thải khí nhà kính và việc không đốt rơm rạ giúp giảm 40% lượng phát thải độc hại (bụi mịn PM2.5, CO2, CO, NOx). Tổng cộng, mô hình giúp giảm 40% tổng lượng phát thải, tương đương 750 tấn CO2/300 ha lúa.

“Với 3 bằng độc quyền giải pháp hữu ích, 3 bằng độc quyền sáng chế và 1 giấy chứng nhận quyền tác giả, công trình này chính là cơ sở vững chắc để hạt gạo Việt Nam chinh phục các thị trường khó tính bậc nhất như EU, Mỹ và Nhật Bản”, Tiến sĩ Nguyễn Văn Tri khẳng định.

Đánh giá về hai công trình xuất sắc đạt trên, Tiến sĩ Lê Xuân Thảo, Phó Chủ tịch Quỹ VIFOTEC ghi nhận tinh thần đổi mới sáng tạo và sự kiên trì của hai đơn vị trong nghiên cứu, cải tiến kỹ thuật, đưa khoa học và công nghệ vào sản xuất; đồng thời nhấn mạnh, giá trị nổi bật của các công trình không chỉ dừng lại ở những ý tưởng hay sáng kiến trên lý thuyết mà đã biến kết quả nghiên cứu thành công nghệ sản xuất thực tế, tạo hiệu quả kinh tế và đóng góp tích cực cho mục tiêu tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, bảo vệ môi trường.

Bài và ảnh: Diệu Thúy/TTXVN

Dành cho bạn

Lan tỏa phong trào sáng tạo Robotics trong thanh thiếu nhi

Lan tỏa phong trào sáng tạo Robotics trong thanh thiếu nhi

Ngày 1/11, tại Trường Đại học Tôn Đức Thắng (Thành phố Hồ Chí Minh), Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phối hợp với Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ tổ chức Lễ tổng kết và trao giải Cuộc thi Sáng tạo Robotics toàn quốc lần thứ VI, năm 2026.

12 công trình được đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh

12 công trình được đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa công bố kết quả xét tặng của Hội đồng cấp Nhà nước, gồm 11 công trình/cụm công trình được đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và một cụm công trình được đề nghị xét tặng Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ.