Phóng viên đã có cuộc trao đổi với GS. Lê Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội về sứ mệnh kết nối liên ngành, thu hút nhân tài cũng như duy trì chuẩn mực đào tạo chất lượng cao của nhà trường.
Thưa Giáo sư, xin ông hãy chia sẻ về ý nghĩa cũng như quy mô chiến lược của Hội nghị Khoa học cơ bản do Trường Đại học Khoa học Tự nhiên vừa đăng cai tổ chức?
Năm 2026, hướng tới lễ kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội), nhà trường tổ chức hội nghị về khoa học cơ bản và những ứng dụng của khoa học cơ bản nhằm phát triển các công nghệ chiến lược.
Hội thảo năm nay quy tụ rất nhiều trường đại học, viện nghiên cứu trên cả nước. Đặc biệt có sự tham gia của các trường tại TP Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, cùng đông đảo các viện nghiên cứu, trường đại học ở khu vực phía Bắc. Hiện nay, việc đẩy mạnh nghiên cứu khoa học cơ bản phục vụ phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia đang được nhà trường chú trọng ra sao
Chiến lược của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên là đào tạo gắn liền với nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trên nền tảng khoa học cơ bản. Khoa học cơ bản chính là bản sắc, là truyền thống của nhà trường trong suốt chiều dài 70 năm lịch sử và xa hơn nữa là 120 năm Đại học Đông Dương.
Sau khi nghe Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu về vai trò của khoa học cơ bản, chúng tôi coi đó như một "lời hiệu triệu" đối với những nhà khoa học làm công tác nghiên cứu. Khoa học cơ bản chính là nền tảng, là trụ cột để phát triển bất kỳ một nền khoa học - công nghệ nào của mỗi quốc gia.
Tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, chúng tôi có đầy đủ các lĩnh vực từ Toán học, Khoa học vật chất (như Lý, Hóa), Khoa học sự sống (như Sinh học) đến Khoa học Trái đất, Khoa học môi trường... Do đó, việc nghiên cứu cơ bản định hướng ứng dụng đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Nhà trường đang rất quan tâm đầu tư vào các công nghệ chiến lược, công nghệ lõi như: Trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, công nghệ bán dẫn, an ninh mạng, điện hạt nhân, công nghệ năng lượng - môi trường, cũng như các giải pháp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và rủi ro thiên tai. Đến nay, nhà trường đã có rất nhiều công trình công bố quốc tế và bằng sáng chế trong các lĩnh vực này.
Nghiên cứu cơ bản là thế mạnh cốt lõi của nhà trường, nhưng để giải quyết những bài toán lớn của đất nước, cần sự liên kết giữa nhiều đơn vị. Nhà trường đã có kế hoạch phối hợp như thế nào, thưa ông?
Ngay trong quá trình chuẩn bị hội thảo, các trường đã chủ động trao đổi với nhau. Các ngành nghiên cứu hiện nay phủ rộng trên tất cả lĩnh vực từ khoa học tự nhiên, công nghệ, sư phạm cho đến khoa học xã hội và nhân văn.
Vì vậy, các trường đều có ý định thiết lập các liên minh dựa trên nền tảng khoa học liên ngành. Thậm chí, đó là sự liên ngành giữa khoa học tự nhiên và khoa học xã hội nhằm giải quyết những bài toán thực tiễn lớn của đất nước và khu vực.
Từ thực tiễn đó, nhà trường có đề xuất gì đối với dự thảo Chiến lược quốc gia về phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản đến năm 2045 do Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến, thưa ông?
Chúng tôi đã có những góp ý cụ thể gửi tới Bộ Khoa học và Công nghệ. Với khoa học cơ bản, cần có một chiến lược phát triển dài hạn và đầu tư có trọng tâm, trọng điểm vào những lĩnh vực mũi nhọn mà đất nước đang cần.
Chẳng hạn như: Khoa học máy tính (AI, khoa học dữ liệu); các công nghệ lõi mới về bán dẫn, điện hạt nhân; công nghệ sinh học; công nghệ năng lượng, môi trường và phát triển bền vững...
Chúng ta từng lo ngại về sức hút tuyển sinh của các ngành khoa học cơ bản. Tuy nhiên, trong mùa tuyển sinh gần đây, đặc biệt là năm 2026, ông đánh giá thế nào về sự thay đổi trong quan tâm của phụ huynh, học sinh cũng như điểm chuẩn đầu vào?
Xu hướng đang ngày một tốt lên. Đặc biệt trong năm 2026, dưới tác động của các quyết sách lớn từ Đảng và Nhà nước (như Nghị quyết 57, Nghị quyết 71), công tác tuyển sinh các ngành khoa học cơ bản đã có bước phát triển đột phá. Điểm chuẩn đầu vào đạt mức rất cao và ngày càng có nhiều thí sinh quan tâm, định hướng theo đuổi lĩnh vực khoa học - công nghệ.
Với chiến lược rõ ràng của Nhà nước, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đã xây dựng được một hệ sinh thái đào tạo hoàn chỉnh và liên tục: từ học sinh trung học phổ thông chuyên, cử nhân tài năng, chất lượng cao cho đến thạc sĩ, tiến sĩ.
Nhà trường hiện có nhiều nguồn học bổng hấp dẫn từ Đại học Quốc gia Hà Nội cũng như từ các đối tác, doanh nghiệp. Cùng với hệ sinh thái việc làm rộng mở sau khi tốt nghiệp, đây sẽ là tổng hòa các điều kiện quan trọng để tiếp tục gia tăng sức hút đối với những học sinh đam mê nhóm ngành khoa học tự nhiên và công nghệ.
Là một trung tâm đào tạo truyền thống và lâu đời, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên luôn duy trì quy chuẩn đánh giá rất nghiêm ngặt. Theo dõi nhiều năm qua, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc của trường luôn duy trì ở mức dưới 5%, còn loại giỏi dao động khoảng 10 - 20%.
Mỗi nhà trường đều có quy trình thẩm định chương trình đào tạo và đánh giá chuẩn đầu ra theo các chuẩn mực quốc tế (như CDIO). Với quy trình đánh giá khách quan và nghiêm túc đó, kết quả học tập tại trường phản ánh đúng thực chất năng lực của sinh viên.
Trân trọng cảm ơn ông!
Ngày 23/10, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức Hội thảo Khoa học cơ bản năm 2026 với chủ đề "Chiến lược phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản và đóng góp của khoa học cơ bản trong phát triển các sản phẩm chiến lược quốc gia". Sự kiện quy tụ đông đảo nhà khoa học, đại biểu cùng lãnh đạo các đơn vị đào tạo hàng đầu. Tại phiên tham luận, các chuyên gia đã tập trung thảo luận nhiều nội dung then chốt như: giải pháp gắn kết nghiên cứu cơ bản với sản phẩm công nghệ chiến lược; định hướng phát triển đào tạo và nghiên cứu liên ngành; mô hình tích hợp công nghệ chiến lược tại Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh; vai trò của khoa học xã hội và nhân văn; cũng như việc kiến tạo hệ sinh thái khoa học và nguồn nhân lực chiến lược.
