Công ước được thông qua tại Hội nghị Lao động Quốc tế lần thứ 114 diễn ra ở Geneva (Thụy Sĩ) với mục tiêu mở rộng các tiêu chuẩn lao động cơ bản cho những người làm việc thông qua các ứng dụng và nền tảng kỹ thuật số như gọi xe, giao đồ ăn, logistics, thương mại điện tử hay lao động tự do trực tuyến.
Theo công ước, các quy định mới sẽ áp dụng đối với toàn bộ lao động nền tảng số, bất kể họ được phân loại là lao động chính thức hay lao động tự do theo luật pháp của từng quốc gia. Đây được xem là điểm đột phá quan trọng trong bối cảnh nhiều nền tảng công nghệ lâu nay vẫn coi người lao động là nhà thầu độc lập để tránh các nghĩa vụ liên quan đến tiền lương tối thiểu, bảo hiểm xã hội, an toàn lao động và các quyền lợi khác.
ILO cho biết, sự phát triển nhanh chóng của kinh tế số đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trên thị trường lao động toàn cầu, trong khi các quy định hiện hành chưa theo kịp thực tế mới. Theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB) năm 2023, trên thế giới có tới 435 triệu lao động trực tuyến làm việc theo mô hình GIG, phần lớn nằm ngoài các cơ chế bảo vệ lao động truyền thống.
Một trong những nội dung đáng chú ý của công ước là yêu cầu tăng cường tính minh bạch đối với các hệ thống quản lý bằng thuật toán. Đây là những công cụ được các nền tảng sử dụng để phân công công việc, xác định thu nhập, đánh giá hiệu suất làm việc và thậm chí đình chỉ hoặc khóa tài khoản người lao động. Công ước đặt ra các tiêu chuẩn nhằm bảo đảm người lao động được tiếp cận thông tin rõ ràng hơn về cách các thuật toán vận hành cũng như có cơ chế khiếu nại khi quyền lợi bị ảnh hưởng.
Ngoài ra, văn kiện mới cũng đề cập đến các vấn đề như thu nhập công bằng, tiếp cận an sinh xã hội, điều kiện làm việc an toàn, quyền thành lập tổ chức đại diện và thương lượng tập thể, cũng như các cơ chế giải quyết tranh chấp giữa người lao động và nền tảng.
Công ước được thông qua trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tìm cách xây dựng khung pháp lý phù hợp với sự phát triển của các mô hình lao động mới trong thời đại số. Tuy nhiên, văn kiện sẽ chưa tự động có hiệu lực tại các quốc gia thành viên. Các nước cần tiến hành phê chuẩn và nội luật hóa các quy định của công ước trước khi các tiêu chuẩn mới được áp dụng trong thực tế.
Giới quan sát cho rằng việc ILO thông qua công ước lần này không chỉ phản ánh những thay đổi mạnh mẽ của thị trường lao động toàn cầu mà còn mở ra giai đoạn mới trong nỗ lực bảo đảm quyền lợi cho hàng trăm triệu người đang làm việc trong nền kinh tế số, lĩnh vực được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới.
