Theo Financial Times ngày 6/4, người đứng đầu IEA, ông Fatih Birol, cảnh báo các quốc gia không nên tích trữ nhiên liệu hoặc áp đặt lệnh hạn chế xuất khẩu trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng do xung đột Mỹ - Israel với Iran gây ra, khi nguồn cung toàn cầu đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng.
Phát biểu với Financial Times, ông Birol nhấn mạnh việc hạn chế xuất khẩu xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay sẽ làm trầm trọng thêm cú sốc nguồn cung, đặc biệt khi Eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn. Ông kêu gọi các quốc gia tránh các biện pháp mang tính phòng vệ đơn phương, vì điều này sẽ gây tổn hại trực tiếp đến các đối tác thương mại và đồng minh.
Dù không nêu đích danh, cảnh báo của IEA được cho là nhắm tới Trung Quốc, quốc gia lớn duy nhất hiện đã cấm xuất khẩu các sản phẩm nhiên liệu tinh chế sau 5 tuần xung đột tại Trung Đông. Trong khi đó, Ấn Độ áp dụng thuế xuất khẩu cao hơn. Ông Birol lưu ý các nền kinh tế châu Á sở hữu hệ thống lọc dầu lớn cần xem xét lại chính sách này, nếu không thị trường khu vực sẽ chịu tác động nghiêm trọng.
Cảnh báo cũng có thể hướng tới Mỹ, nơi xuất hiện các tin đồn về khả năng hạn chế xuất khẩu nhiên liệu tinh chế khi giá xăng vượt 4 USD mỗi gallon và bang California đối mặt nguy cơ thiếu nhiên liệu bay. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright hiện mới chỉ loại trừ khả năng áp dụng lệnh cấm xuất khẩu dầu thô, trong khi chưa đưa ra cam kết rõ ràng đối với nhiên liệu tinh chế.
Theo IEA, một số quốc gia đang gia tăng tích trữ năng lượng, làm suy yếu nỗ lực giải phóng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp nhằm ổn định thị trường. Dữ liệu cho thấy tồn kho của Mỹ tăng 5% so với cùng kỳ năm trước, trong khi dự trữ dầu thô của Trung Quốc có thể đạt khoảng 1,3 tỷ thùng trong tháng 4.
Khủng hoảng hiện tác động rõ nhất tại châu Á, nơi một số quốc gia bắt đầu phân phối nhiên liệu theo định mức và cắt giảm thời gian làm việc. Tại châu Âu, nguồn cung nhiên liệu bay và diesel chưa thiếu hụt, nhưng IEA cảnh báo tình hình có thể xấu đi nếu gián đoạn tại Trung Đông tiếp tục kéo dài.
Ông Birol cho biết nếu Eo biển Hormuz không được mở lại, lượng dầu và sản phẩm dầu mỏ mất đi trong tháng 4 có thể gấp đôi tháng 3. Tuyến hàng hải này vốn vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, hiện gần như bị phong tỏa bởi các đe dọa từ Iran.
IEA cho biết 72 cơ sở năng lượng trong khu vực đã bị hư hại, khoảng một phần ba trong số đó chịu thiệt hại nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, Saudi Arabia nhanh chóng chuyển hướng hơn hai phần ba xuất khẩu dầu sang Biển Đỏ qua đường ống, nhằm tránh Eo biển Hormuz.
Về dài hạn, ông Birol nhận định cuộc khủng hoảng hiện tại sẽ tái định hình hệ thống năng lượng toàn cầu, tương tự các cú sốc dầu mỏ thập niên 1970 và khủng hoảng sau xung đột Nga - Ukraine năm 2022. Ông dự báo xu hướng phục hồi điện hạt nhân, gia tăng xe điện và năng lượng tái tạo, đồng thời một số quốc gia có thể quay lại sử dụng than.
